vipa
muqa 900
vala – old
driloni com
mbpzhr
Fillimi / Kalendari kombetar / Radio Kosova e Lirë, Kalendari kombëtar – korrik
Radio Kosova e Lirë, Kalendari kombëtar - korrik

Radio Kosova e Lirë, Kalendari kombëtar – korrik

Radio Kosova e Lirë, Kalendari kombëtar – korrik

Më 1 korrik të vitit 1643 vdiq Frang Bardhi (1606 – 1643) ipeshkvi, shkrimtar, leksikograf, folklorist dhe etnograf shqiptar. U lind në vitin 1606  në Kallmet, në krahinën e  Nënshatit të  Zadrimës. Vinte nga një familje e klerike e Zadrimës. Studioi në Seminarin e Loretos në Itali. Frank Bardhi ishte ipeshkvit i Sapës. Ishte shkruesi i parë i një fjalori për gjuhën shqipe i cili fjalorë ka rreth 5000 fjalë të përkthyera nga latinishtja në shqip, si dhe numërorë, emra vendesh dhe një sasi fjalësh të urta e shprehjesh të mbledhura në krahina të ndryshme të Shqipërisë. Kjo e bënë që Bardhi të jetë leksikografi i parë i gjuhës shqipe dhe folkloristi e etnografi i parë shqiptar i njohur deri më tani.

Vepra më e njohur e Bardhit është “Apologjia e Skënderbeut”, botuar latinisht në Venedik më 1636. Titulli i saj i plotë është: “Gjergj Kastrioti epirotas, i quajtur zakonisht Skënderbe, princ trim mbi trima dhe i pathyeshëm i shqiptareve, u kthehet bashkatdhetarëve dhe atdheut të tij”, Vepra në të vërtetë është një apologji (mbrojtje) që i bën autori Skënderbeut, si bir dhe hero i popullit shqiptar, prandaj edhe është quajtur Apologjia e Skënderbeut.

Më 2 korrik të vitit 156 para Epokës së Re ka lindur Leka i Madh, në historinë botërore dhe atë greke i njohur si Aleksandri i Maqedonisë, i cili kishte krijuar Perandorinë më të madhe të kohës, duke depërtuar deri në lindje  deri në Indi ndërsa ne perëndim deti në Gjibraltar. Autorët e vjetër të letërsisë shqipe kanë zbuluar se Leka i Madh kishte lindur në Mat të Shqipërisë. Lidhur me origjinën e këtij strategu të madh ka shumë spekulime, por faktet historike janë të pamohueshme dhe bazohen në mijëra burime të lashta të Greqisë, Persisë e shteteve të tjera.

Më 2 korrik të vitit 1943 ka rënë Asim Zeneli, komandant partizan. Hero i Popullit.

Më 2 korrik të vitit 1999 kanë rënë dëshmorë Avni Dudi dhe Fahri Bici, pjesëtarë të luftës së UÇK-së.

Më 3 korrik të vitit 1601, në Teatrin e Londrës u shfaq premiera e dramës: “Historia e vërtetë e të madhit Skënderbe”, vepër e dramaturgut të madhe anglez, Christofor  Marlowe, ( 1564- 1593)

Më 3 korrik të vitit  1998, janë rënë dëshmorët e UÇK-së  Kadri Kokollari dhe Muhamet Haxha

 

Më 4 korrik  Shtetet e Bashkuara të Amerikës festojnë sot Ditën e Pavarësisë.  4 Korriku shënon 241-vjetorin e shpalljes së pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Shpallja e Pavarësisë së Amerikës shënoi shkëputjen e kolonive nga Britania e Madhe 241 vjet më parë, por ajo ishte vetëm fillimi i vendosjes së lirisë në këtë vend, pasi në atë kohë në shumë koloni praktikohej skllavëria, gratë nuk gëzonin të gjitha të drejtat për të cilat bëhej thirrje në Shpalljen e Pavarësisë dhe fatkeqësisht indiano-amerikanët vendas u detyruan të shpërnguleshin nga toka e tyre, ndërkohë që kolonët e ri kishin filluar të vendoseshin anë e mbanë vendit.

Më 5 korrik të vitit 1987 vdiq Vexhi Buharaja, studiues, orientalist dhe përkthyes i njohur. U lind në Berat më  12 maj të vitit 1920. Ka përkthyer veprat e Naim Frashërit nga gjuha persiane, por ashtu edhe vepa të Sami Frashërit dhe shkrimtarëve të mëdhenj të lindjes.

Më 5 korrik të vitit 1949, u vra Shkurte Carra, aktiviste e ndërtimit socialist të vendit, Heroinë e popullit. U vra në pritë nga një bandë mercenarësh e akuzuar se po luftonte për amenacipimin dhe barazinë e femrës.

Më 5 korrik të vitit 1998 kanë rënë dëshmorët e UÇK-së,  Burim Hamza dheDaut Pllana

Më 6 korrik të vitit 1943 u vra Margarita Tutulani, dëshmore e Luftës Antifashiste, Heroinë e Popullit

Më 6 korrik të vitit  1998 kanë rënë në altarin e lirisë së Kosovës,  Arsen Mazrekaj dhe Rrustem Bruçi.

Më 7 korrik të vitit 1911 lindi Antoni Athanas, atdhetar dhe personalitet me rëndësi shqiptaro-amerikan. U lind në Korçë dhe në moshën 4-vjeçare së bashku me familjen ishte shpërngulur për në Amerikë. Fillimisht punoi në rrugë duke shitur pemë e perime, pastaj u njoh me Fan Noli, Faikm Konicën dhe atdhetarë të tjerë nga Shqipëria. Pastaj kishte hapur një restorant dhe me kohë ishte radhitur në mesin e biznesmenëve të njohur. Restoranti i tij për 15 vjet ishte shpallur restoranti më i mirë i vitit, ku kanë frekuentuar edhe personalitetet më të larta amerikane deri edhe Xhon Kenedi. I kanë shprehur mirënjohuje për punën dhe angazhimin edhe kryetarët e Amerikës si Riçard Nikson dhe Bill Klinton.

 

Më 7 korrik 1998 kanë rënë dëshmorët e UÇK-së:  Agim MAzrekaj, Arben Ukshini, Nezir Elezaj, Sylejman Avdyli,  Ymer Bytyçi dhe Blerim Ukshini.

 

Më  8 korrik të vitit 1944 u vra Myslim Shyri, partizan, i shpallur Heroi i Popullit.

Më 8 korrik 1944 ka rënë në luftën Antifashiste, Penelopa Pirro, partizane, Heroinë e Popullit.

 

Më 8 korrik  të vitit 1998 ka rënë dëshmor në luftën e UÇK-së,  Fatmir Doqi

Më 9 korrik 1943 u mbajt Kuvendi i Poçemit ku fillimisht 2000 burra të armatosur u betuan për të luftuar kundër fashizmit dhe për çlirimin e vendit.

Më 9  korrik të vitit  1998 ka rënë në altarin e Atdheut luftëtari i UÇK-së, Kolë Mirdita.

Më 10 korrik të vitit 1821 ka vdekur Engjëll Mashi, studiues i njohur arbresh. U lind në vitin 1758 në Kalabri. Pasi kreu studimet e larta në Napuli në vitin 1807, boti në italisht librin: “Ligjëratë mbi prejardhjen, traditat dhe gjendjen aktuale të kombit shqiptar”.

Më 10 korrik të vitit 1943 në Labinot të Elbasanit i krijua Shtabi i Përgjithshëm i UNÇSH-së i përbërë nga 13 anëtarë. Komandant ishte zgjedhur, Spiro Mojsiu, ndërsa komisar politik,  Enver Hoxha.

 

Më 10  korrik të vitit 1998 kanë rënë në altarin e Atdheut:   Nexhat Fanaj, Albrim Fanaj  dhe Ylber FAnaj. Po atë ditë kanë rënë dëshmorët edhe Besim Fazliu dhe Mustafë Abazi.

 

Më 11 korrik të vitit 1811 ka lindur albanologu më i njohur i kohës, diplomati austriak,  Georg Von Jahhanes Hahn. Ishte konsull i Austrisë në Janinë. Është i njohur për veprën e tij në disa vëllime “Studime shqiptare”, pastaj veprat studimore “Udhëtim nëpër viset e Drinit dhe të Vardarit”.  “Udhëtim prej Beogradit në Selanik etj; Hahni ishte albanologu i parë i cili kishte vërejtur dhe kishte konfirmura shkencërisht  se motivet shqiptare në këngë, etnologji, kulturë, art, leksik ishin më të vjetra se të të gjithë popujve të Ballkanit.

Më 12 korrik të vitit 1874 u lind Shtjefen Gjeçovi, veprimtar, atdhetar, studiues, mbledhës dhe sistemues i veprës madhore, kombëtare: “Kanuni i Lekë Dukagjinit”. U lind në Janjevë afër Lypjanit në Rrafshit të Kosovës. Në vitin 1920 mori pjesë në luftën e Vlorës kundër pushtimi italian. Ishte atdhetar, arsimues, shkrimtar dhe klerik.  Ka shkruar drama dhe vepra të tjera si: Dashuria e Atdheut, Jeta e Shën Luçisë, Agimi i Qytetnisë e të tjera. Vepra e tij kryesore në të cilën ka punuar mbi 30 vjet është “Kanuni i Lekë Dukagjinit” botuar në Shkodër në vitin 1933. Më 13  tetor të vitit 1929 bandat vrastare të Nikolla Pashiqit i kishin organizuar një pritë dhe e kishin vrarë në Zym të Gjakovës, për shkak të aktivitetit të tij kombëtar.

Më 12 korrik të vitit 1912, u vra nga bandat andarte greke  Kadri Gjata, atdhetar i njohur, kryetar i Klubit shqiptar të Janinës.

Më 12 korrik të vitit 1923 vdiq arsimuesi,  studiuesi, poeti dhe shkrimtari arbresh, Leondaro De Martino.  U lind në vitin 1830 në krahinin e Puljes, në një familje arbëreshe.  Në vitin 1865  erdhi nga Italia në Shqipëri dhe filloi aktivitetin e tij arsimor e fetar. Ishte mësues i Ndre Mjedës, Gjergj Fishtës, Luigj Gurakuqit  dhe ai atdhetarëve e shkrimtarëve të tjerë shqiptarë. Boti përmbledhjen “ Harpa e një italo-shqiptari”, “Mundimi i Jezu Krishtit”. Arbënorëve të krishterë të grishun festuer” e vepra të tjera. Vdiq në Napuli të Italisë

Më 12 korrik të vitit 1952 vdiq Hafiz Ibrahim Dalliu, atdhetar klerik islam dhe arsimues. U lind në Tiranë në vitin 1878. Studimet e larta i mbaroi në Turqi. Mori pjesë në Kongresin e Elbasanit, në vitin 19o9 ku u vendos të hapet Normalja e Elbasanit, ku ishte edhe mësimdhënës. Ndihmoi në hapjen e shkollë së parë për vajzat shqiptare në vitin 1906. Pushteti turk i kohës e ndoqi dhe e burgosi për aktivitetin e tij atdhetar. Me ndërhyrjen e deputetëve shqiptar në Parlamentin e Turqisë ishte liruar nga burgu. Në vitin 1924 mor pjesë në Revolucionin e Qershorit së bashku me Fan Nolin, Luigj Gurakuqin e të tjerë, Ishte  dënuar me shumë vjet  burg nga regjimi i Zogut si kundërshtar politik.  Ka shkruar veprat: “Partiotizma në Tiranë”, Kreshniku i Atdheut, Avni Rrustemi, “Dokrrat e hinit”.  Ka përkthyer edhe pjesë të Kuranit në gjuhën shqipe. Ka lënë 15 vepra të botuar dhe në dorëshkrim.

Më 12 korrik të vitit 1927 u lind këngëtari i mirënjohur, Xhevdet Hafizi. Me krijimin e Ansamblit të Shtetit mori pjesë në të gjitha koncertet brenda dhe jashtë Atdheut. Janë shumë të njohura dhe vazhdimisht të dëgjuara këngët e tij: Ndrec Ndue Gjoka, Ali Pashë Tepelena, Bajram Curri, Dedë Gjo Luli e shumë këngë të tjera, epike, lirike këngë të trimërisë dhe historike.

Më 13 korrik u nënshkrua  Traktati i Berlinit, dokumenti i Kongresit të Berlinit, që përbëhej nga shtatë shtetet më të mëdha të kohës, Gjermania, Anglia,  Austro-Hunagaria, Rusia, Franca, Italia dhe Turqia.  Me këtë traktat famëkeq u “legjitimua” copëtimi i trojeve shqiptare.  Në mbrojtje të trojeve shqiptare u ngrit populli shqiptar i katër Vilajeteve dhe u formua Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila në programin e vet parashihte bashkim e katër vilajeteve në një të vetëm, me qëllim për të mbrojtur trojet etnike.

Më 13 korrik 1908 lindi Bedri Spahiu, atdhetar, politikan, veprimtar dhe i persekutuar  nga të gjitha regjimet e kohës.  Mësimet e para i mori në Gjirokastës, vijoi studimet në Stamboll. U arrestua nga regjimi i Zogut si mbështetës  i kryengritjes së Fierit. Më vonë iu bashkua Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare dhe ishte kuadër i lartë i shtetit.  Ka kryer detyra me rëndësi në Shqipërinë komuniste deri në vitin  1958 e dënua me 25 vjet burg nga regjimi për shkak të ideve të tij liberale.  Në vitin 1990 u lirua nga burgu. Vdiq më 12 janar 1998.

Më 13 korrik të vitit 1998, kanë rënë dëshmorët e UÇK-së  Artan Qorraj dhe Rexhë Qorraj

 

Më 14 korrik, 1867 lindi Murat Toptani, atdhetar, poet skulptor dhe veprimtar kombëtar. Ishte martuar me bijën e Naim Frashërit në Stamboll. Në vitin 1897  Qeveria turke e burgosi për shkak të ideve të tij atdhetare. Iku nga burgu dhe u vendos në Brindizi.  Ka botuar broshurën “Shqipëria e shqiptarëve”,  veprën,  “Shpata e Skënderbeut” e vepra të tjera. Në nëntor të vitit 1912 priti në Durrës Ismail Qemalin dhe mori pjesë në Kuvendin Kombëtar të Vlorës. Në vitin 1914, kushëriri i tij famëkeqi Esad pashë Toptani ia dogji shtëpinë, bibliotekën dhe tërë literaturën dhe dokumentacionin me vlerë historike kombëtare që e kishte grumbulluar gjatë jetës së tij. Ishte poliglot ndër më të dalluari dhe zotëronte shumë gjuhë të botës. Është e njohur skulptura e tij për Skënderbeun. Vdiq në Tiranë më 20 shkurt të vitit 1918.

Më 14 korrik të vitit  1881, vdiq Hasan Tahsini atdhetar, rilindës, filozof, matematikan, psikolog. U lind në Ninat të Sarandës në vitin 1811. Mësimet dhe studimet e larta i mbaroi në Stamboll. Ishte rektor i Universitetit të Stambollit për shumë vite. Me kohë kishte hartuar një alfabet të gjuhës shqipe me 38 shkronja. Hasan Tahsini mori pjesë në Komisionin, i cili e hartoi Alfabetin shqip të  Stambollit.

Më 14 korrik 1998 ka rënë dëshmori i UÇK-së,  Enver Avdimetaj 

Më 15 korrik  1915 u vra Mehmet Shpendi. Ai u lind në Dukagjin në vitin 1851. Ishte luftëtar i mbrojtjes së trojeve shqiptare. Prijës dhe organizator  i kryengritje të mëdha shqiptare për çlirim nga Turqia dhe kundër pretendimeve pushtuese të Malit të Zi. U vra në pritë nga forcat malazeze.

Më 15 korrik të vitit 1915 u vra pabesisht në një pritë nga forcat malazeze e serbe, Çerçiz Topulli, atdhetar, komandant i çetave kryengritëse në jug dhe veri të Shqipërisë, “heroi i Popullit”. U lind në Gjirokastër në vitit 1880.  Së bashku me vëllanë e tij Bajo Topulli, atdhetar dhe intelektual i njohur u bashkua në luftë për çlirimin dhe bashkimin e trojeve shqiptare. Mori pjesë në Komitetin Për lirinë e Shqipërisë. U vra nga malazezët, në fushën e shtojit në Shkodër ku kishte shkuar të luftonte kundër pushtimit të Shkodës nga sllavët. Po atë ditë ishte vrarë edhe Muço Çulli dhe Mehmet Shpendi.

Më 15 korrik të vitit 1998  ka rënë për çlirimin e Kosovës nga barbaria pushtuese serbe, Miftar Bajraktaraj

Më 16 korrik 1943 u vra Reshit Çollaku, ndër komandantët e parët të LANÇ-it. U lind në Poradec në vitin 1914. Ka studiuar në Itali por me rastin e pushtimit të Shqipërisë nga Italia u kthye në atdhe dhe organizoi rezistencën kundër pushtimit të vendit.

Më 16 korrik 1998 ka rënë dëshmori i UÇK-së,  Besim Bistrazhini.

Më 17 korrik 1924, pas një beteje të përgjakshme kundër mijëra forcave serbe pushtuese serbe të Nikolla Pashiqit ra heroikisht, Azem Bejtë Galica, luftëtari popullor, i cili me trimat e trimëreshat e tij për 12 vjet i rezistoi pushtimit serb të Kosovës. Ka qenë kryekomandant i forcave guerile të Kosovës e më gjerë. Luftëtari më i njohur dhe më i përkushtuar i çlirimit të Kosovës, i cili padrejtësisht u etiketuar si kaçak jo vetëm nga regjimi kriminal i Serbisë, por edhe nga historianët vasalë të regjimit serb. Nga shumë historianë  edhe sot e kësaj dite vazhdon të trajtohet kaçak. Është ndër kryengritësit e vetëm që ka luftuar kundër Serbisë, Austro-Hungarisë dhe pushtimit bullgar të viseve të Kosovës. U lind në Galicë të Drenicës në vitin 1889. Ishte në ballë të luftëtarëve të lirisë, jo vetëm në trojet e mbetura nën pushtimin serb, por edhe në Shqipëri kundër forcave esadite e zogiste. Ka qenë përkrahës i Bajram Currit, Fan Nolit, Hasan Prishtinë dhe kreut përparimtar demokratik të kohës.  Pas vdekjes, bashkëluftëtarët e kishin  varrosur tinës në një shpellë, me qëllim që regjimi serb të mos e zbulonte trupin e tij.

 

Më 17 korrik 1998 ka rënë dëshmori i UÇK-së,  Besim Bistrazhini.

Më 17 korrik 1942 ka rënë në luftën partizane, Muzafer Asqeriu, “Heroi i Popullit”.

 

Më 17 korrik 1944 forcat fashiste gjermane ekzekutuan luftëtaret e lirisë, Bule Naipi  dhe Persefoni Kokëdhima.

Më 17 korrik të vitit 1998, në altarin e lirisë së Kosovës kanë rënë dëshmorë:  Avdullah Bugari dhe Avdyl Hasanaj

Më 18 korrik të vititn 1998, në luftën e UÇK-së kanë  rënë dëshmorë: Agron Krasniqi, Gani Paqarizi , Tafil Zyberaj, Visar Thaçi dhe Agim Kelmendi

Më 19 korrik të vitit 1998 në fronte të ndryshme të luftës së UÇK-së kanë rëndë dëshmorë:  Nimon Demaj,  Agim Qelaj komandant në mbrojtjen e Rahavecit, pastaj, Arton Zogaj, Faik Rama, Gezim Hamza, Nazmi Muzlijaj dhe Sadik Shala, Bekim Toverlani…

Më 20 korrik 1927, nga plagët e luftës, jeta në skame e varfëri,  vdiq, Qerime Halil Radisheva e njohur si Shote Galica, bashkëshortja dhe bashkëluftëtarja e konstanti të përgjithshëm të çetave kryengritës, Azem Galica.  U lind në fshatin Radishevë të Drenicës në vitin 1895.  Ishte nusja dhe bashkëluftëtarja e Azem Galicës. Pas rënies së burrit të saj disa prijës dhe luftëtarë popullorë  vendosën që ajo t’ iu printe çetave kryengritëse. Ka marrë pjesë në disa atentate kundër vrastarëve serbë Në vitin 1926 së bashku me shumë fëmijë dhe gra të veja të bashkëluftëtarëve,  kishte kaluar kufirin dhe ishte vendosur në Shqipëri, ku nuk u mirëprit nga Ahmet Zogu për shkak të armiqësisë që ai kishte pasur me Azem Galicën. Nuk iu dha ndihma e duhur mjekësore as eksizstenciale.

Më 21 korrik 1925 kindi Martin Camaj, shkrimtar dhe studiues i njohur i gjuhës shqipe. U lind në Temal të Dukagjinit. Vdiq më 12 mars të vitit 1992 në  Munhen të Gjermanisë.

Kërkimet akademike të Camajt u përqendruan në gjuhën shqipe dhe dialektet, në veçanti të atyre në Italinë jugore. Veprimtaria e tij letrare në harkun 45 vjeçar ka disa shkallë zhvillimi. Ai e nisi me poezinë, zhandër mbas të cilit i mbeti besnik gjithë jetën, kurse gjatë viteve të fundit u përqendrua shumë tek proza. Vëllimi i tij i parë me varg klasik “Nji fyell ndër male”, Prishtinë 1953 (Një fyell ndër male), dhe “Kânga e vërrinit”, Prishtinë 1954 (Kënga e lëndinave), u frymëzuan nga banorët e zonave ku lindi, malësorët e veriut, mbas të cilëve qëndroj shumë i afërt shpirtërisht edhe mbas shumë e shumë viteve në mërgim dhe pamundësia për t’u kthyer. Këto u ndoqën nga “Djella”, Romë 1958, një novelë me disa vargje mbi dashurinë e një mësuesi me një vajzë të re. Përmbledhja e poezive “Legjenda”, Romë 1964 dhe “Lirika mes dy moteve”, Munich 1967, kishte disa poezi nga “Kânga e vërrinit”, që u ribotuan në “Poezi” 1953-1967, Munich 1981. Vargu i pjekur i Camajt reflekton ndikimin e lëvizjes hermetike të poetit italian Giuseppe Ungaretti. Karakteret metaforike dhe simbolike të gjuhës së tij rriten me kohën, siç ndodh edhe me rangun e temave poetike të tij. Një përzgjedhje e poezive të tij e përkthyer në Anglisht nga Leonard Fox në vëllimet “Selected Poetry”, New York 1990 (Poezi të zgjedhura), dhe “Palimpsest”, Munich & New York 1991

Më 21 korrik të vitit 1998 në frontet e ndryshme të UÇK-së kanë rënçë dëshmorët: Bajram Veliu, Bekim Isma, Eshrafedin Kastrati, Mizahir Isma, Rexhep Bislimi e të tjerë

Më 22 korrik 1944 në luftë kundër forcave fashiste gjermane u vra, Zonja Çurre, partizane, Heroinë e Popullit.  Ajo lindi në vitin 1920 në Tragjas të Vlorës.

22 korrik të vitit 1998 ka rënë në altarin e lirisë dëshmori i UÇK-së,  Remzi Ukshini.

Më 23 korrik të vitit 1880 u mbajt Kuvendi i Gjirokastrës, i kryesuar nga Avdyl Frashëri. Kuvendi kërkoi autonomi për trojet e Shqipërisë dhe vendosi që me armë në dorë të mbroheshin viset shqiptare të Çamërisë, Ulqinit, Plavës e Gucisë.

Më 23 korrik  të vitit 1998 ka rënë dëshmori i UÇK-së,  Murtezan Etemi

 

Më 24 korrik 1930 vdiq, Bajo Topulli, atdhetar veprimtari i Rilindjes Kombëtare, luftëtar dhe vëlla i heroit të kombit,  Çerçiz Topulli.  U lind në Gjirokastër në vitin 1868.

Pas aktivitetit në Jug të Shqipërisë dhe vrasjes së Dhespotit të Korçës, për të larë gjakun e Papa Kristo Negovanit, Bajo Topulli e pati shumë të vështirë qëndrimin në Shqipëri, ndaj dhe në fund të nëntorit, Bajo i shoqëruar nga Çerçizi dhe Zeman Haskua udhëtojnë drejt Sofjes, ku e priti një grup shqiptarësh me në krye Shahin Kolonjën. Aty gjejnë një situatë po aq të ndezur patriotike, në Sofje e Bukuresht u njohën me figura të njohura, mes të cilëve dhe Mihal Gramenon (kronikanin e betejave). Ai ndikoi në formimin dhe idetë e veprimtarit Çerçiz Topulli deri në fund. Bajo ndërmerr një udhëtim të gjatë në kryeqendra të Evropës dhe në Amerikë (ku u shoqërua nga Fan Noli), për të gjetur mbështetje për çështjen shqiptare. Mori pjesë në Kongresin e Manastirit, madje ai u zgjodh në komisionin e ngushtë të Alfabetit, prej 11 vetësh, ku ndër të tjerë bënin pjesë edhe At Fishta, Dom Mjeda, Mit’hat Frashëri, Sotir Peci, etj. Bajo Topulli ishte përkrahës i variantit të alfabetit me gërma latine, i cili u pranua si një nga dy variantet, bashkë me alfabetin e Stambollit, që të përdoreshin mes shqiptarëve. Kjo ngjarje e madhe u pasua me hapjen e shkollave dhe klubeve të gjuhës shqipe.

Të dhënat janë të pakta për aktivitetin e Bajo Topullit pas shpalljes së Pavarësisë. Mësohet se për 15 vjet jetoi e punoi në Turqi, ku pati poste të larta drejtuese në kohën e Mustafa Qemal Ataturkut. Thuhet se shërbeu si vali e prefekt. Në vitin 1925 ai kthehet në Gjirokastër. Gjirokastritët shënuan kandidaturën e tij si kryetar bashkie, edhe pse Bajo, tashmë i sëmurë nuk e dëshironte një gjë të tillë. Megjithë fushatën e shkurtër, Bajo Topulli zgjidhet kryetar Bashkie, të cilën e drejtoi për tri vjet. Gjatë kohës së drejtimit ndërmori një sërë reformash. E nisi që me pritjen e popullit në zyrat e bashkisë, pastërtia e qytetit, tregjeve, kontrolli ushqimor, ndriçimi, marrja nën kontroll e rendit publik, përkrahja e familjeve të varfëra, caktimi i ndihmave sociale, ngritja e shkollave, regjistrimi i të gjitha fëmijëve, heqja e ferexheve tek gratë, shpallja zyrtarisht e së dielës ditë pushimi, etj. Gjithashtu ai u bë nismëtar i ngritjes të së parës shoqëri aksionere tregtare në Shqipëri, e cila u quajt “Dele”, me sekretar të riun Hasan Dosti.

I sëmurë rëndë, Bajo Topulli u nda nga jeta në 24 korrik të vitit 1930, në shtëpinë e të vëllait në Sarandë. Një ceremoni lamtumire madhështore u organizua që nga Saranda deri në Gjirokastër. “Në emër të djalërisë vijnë t’i them Bajo Topullit lamtumirën e fundit. Jo me lot grarie do ta varrosim, se sot nuk është ditë për zi. Ne do ta varrosim si burra. Sikundër thotë i madhi Leonardo da Vinçi: “Sikur njeriu gëzon muzgun e mbrëmjes pas një dite me punë plot, ashtu dhe vdekja është lumturi në fundin e jetës pas një jete të përdorur mirë”, ashtu edhe ti o shpirt bujar, derdhe tërë gazin e jetës për këtë Shqipëri dhe tani, hero re dhe do flesh në këtë tokë që t’i e deshe gjithë jetën më tepër sesa shpirtin”. Kështu do të shprehej për Bajo Topullin, Eqerem Çabej në fjalën e lamtumirës.

 

Më 25 korrik të vitit 1946, në Blinajë, ish Lypovicë, komuna e Lypjanit, u mbajt  Kongresi i Lipovicës i LNDSH-së

Më 25 korrik të vitit 1946, ( 71 vjet më parë) në Blinajë, ish Lypovicë, komuna e Lypjanit, për herë të parë në historinë tonë të re kombëtare ishte shpalosur programi atdhetar demokratik i “Organizatës Nacional Demokratike Shqiptare”. Ky orientim i forcave të vërteta atdhetare sfidonte regjimin komunist, i cili nuk pranonte konkurrencë në ndarjen e pushtetit, edhe pse gjatë luftës ata kishin premtuar se pas fitores do ta lejonin pluralizmin politik dhe përcaktimin e lirë e demokratik të qytetarëve. Ideologët e kësaj Lëvizjeje të re, e cila nuk ishte komprometuar as në përkrahje të forcave nazi-fashiste, por as në forcat partizane komuniste, pretendonte barazinë, lirinë dhe marrjen e pushtetit me ndihmën e forcave anglo-amerikane dhe vendosjen e rendit demokratik. Më këtë rast përkujtojmë ideatorët dhe luftëtarët më të shquar të kësaj date me rëndësi të luftës për çlirim dhe bashkim kombëtar. Ja si e kishte përkufizuar Gjon Serreqi LNDSH-në, programin dhe synimet, para hetuesve të OZN-së në shkurt të vitit 1947.

Pjesëmarrësit e Kongresit të Lipovicës:

 

Ymer Berisha, Kemajl Skënderi, Hasan Bilalli, ndër organizatorët kryesorë, nuk kanë marrë pjesë në Kongres. Asokohe, Imer Berishën OZN-a jugosllave e kishte vrarë por, lajmin  e kishte mbajtur në fshehtësi. Më 25 korrik 1946 në Kongresin e Lypovicës kanë marrë pjesë: Gjon Serreçi, Ajet Gërguri, Mulla Arif Shala,  Osman Bunjaku, Hilmi Zariqi, Jetullah Rezalla, Ahmet Selaci, Mulla Ramë Govori, Ixhaid Nazmi Gafurri, Azem Jashanica, Hamid Emini, Osman Bunjaku, Shaban Bunjaku, Ahmet Selaci, Rizah Rexhep Selaci, Hysen Sadik Ramë Lutani, Imer Ahmeti, Xhemajl Murat Gashi,  Kadri Bebë Ribari, Mustafë Kadri Beba, Salih Rexhë Ribari, Rexhep Salihu, Dinë Hoxha me disa luftëtarë nga nga Kaçaniku, Ferizaj dhe Vitia, Shaqir Zariqi, Xhemail Boletini, Isuf Boletini,  Istref Sheqa, Rifat Kotorri, Sylë Hajrizi, Islam Domaneku, Mustafë Domaneku, Zekë Luma, Nezir Buja, Ismail Dragusha, Fetije Kelmendi-Dragusha Hazir Gashi, Rrahman Qaushi, Abdullah Demiri, Shefqet Dulahu, Shaban Maliqi, Tahir Beba, Shyqë Zeneli, Rrahman Smajli, Ibush Hamdiu, i biri i Hamdi Hazir Gashit, Isuf Rysha me vëllezër, Rexhep Gajtani, Brahim Gajtani, Hajdar Kolevica, Ukë Salihu, Emin Shushica, Sadik dhe Sylë Tusha, Sylë Zejna, Selim Limani, Osman Abaz Gagica, Feriz Abazi, Fejzullah Saraçi, Emin Saraçi, Xhemajl Esati, Shaban Sallova, Nazif Shaba, Xhelë Maliqi, Qerim Selimi, Habib Emini, Idriz Mehmeti, Isuf Muharreni, Hajdar Muharremi, Rrahim Rexha, Rrahman Jetullahu Osman Jetullahu, Rrahman M. Qeriqi, Qazim Zogaj, Fetah Bogiqi, Sokol Brahimi, Izet Murati, Jahir Sejdiu, Tafil Sejdiu, Ali Salih Kajtazi, Jetë Hasani Plaku,  Hazir Bajrami, Mehmet Arifi, Shaqir Dugolli, Beqir Bajrami, Izet Jetishi, Selim Salihu, Ali Besheniku, Sadri Duhla, Qerim Ali Gashi, Ilaz Sadiku, Hajredin Mëziu, Bajram Çukovci, Qazim Leskovci, Hajredin Avdyli, Nebih Sahiti, Nebih Jonuzi, Tahir Prokupja,  Hamdi Tmava, Rexhep Hyseni, Rifat Mexhuani, Miftar Gashi, Hasan Salihu,  Bajrush Zuka, Mehdi Zuka, Zenel Morina, Beqë Zeqiri, Ismail Muharrem Ismajli. Dan Berisha, Fejzullah Mehmeti, Brahim Luta, Imer Radisheva, Imer Bajraktari, Hysen Lutani, e të tjerë  …

 

Ky regjistër e pjesëmarrësve në Kongresin e Lipovicës nuk është i plotë.

Mungojnë edhe shumë emra të pjesëmarrësve. Mund të jetë shënuar gabimisht emri i ndonjë prej pjesëmarrësve, ashtu sikur mund të jetë dhënë gabimisht emri i pranisë së ndonjërit nga  pjesëmarrësit në Kongres. Këta emra janë publikuar duke u mbështetur në të dhënat e disave nga pjesëmarrësit e gjallë të Kongresit të Lipovicës, meqë burimet e dokumentet e kohës ende mungojnë.

 

Më 25 korrik 1921 në Gjirokastër u formua Organizata e Arsimtarëve të Shqipërisë, “Lidhja e mësuesit

Më 25 korrik të viti 1998 në frontet e luftës së Rahavecit kanë rënë dëshmorët e UÇK-së: Gezim Mullabazi, Habib Berisha, Samir Nurkasa, Xhafer Nurkasa, Xhevat Kasapi.

Më 26 korrik të vitit 1915 lindi Dhimitër Shuteriqi, shkrimtar, poet dhe studiues i letërsisë. Ishte pjesëmarrës i luftës Antifashiste nacionalçlirimtare. Pas luftës ishte deputet në Kuvendin popullor dhe kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Vdiq më 22 korrik 2003.

Veprat:

Kangët e rinisë së parë (1935)

Kangë (1936)

Çlirimtarët, roman (1952)

Gurneçka, tregime (1957)

Fyelli i Marisiasit (1963)

Gjashtëdhjetë tregime në një, tregime

Tregime të zgjedhura (1972)

Një mal me këngë (1975)

Kur rendte hëna nëpër re (1982)

Vërshimet e vjeshtës (1984)

Shkrimet shqipe në vitet 1332-1850 (1976)

Autorë dhe tekste (1977)

Mbi Barletin dhe shkrime të tjera (1979)

Sytë e Simonidës, (1998)

Tekstet shqipe dhe shkrimi i shqipes në vitet 879 – 1800, (2005)

Dëshmi parabuzukiane të fjalës shqipe, (2010)

Aranitët : historia-gjenealogjia-zotërimet, (2011)

Më 26 korrik të vitit 1998  në luftë për Mbrojtjen e Grykës së Llapushnikut kanë rënë, komandanti i pikës luftarake, Imer Alushani dhe luftëtarët, Ali Zogaj e Sylë Morina.

Më 26  korrik 1998, në mbrojte të pozicioneve të UÇK-së në Zborc, afër Carralevës ka rënë dëshmor  Ruzhdi Salihu.

 

 

Më 27 korrik 1913 lindi Koçë Pandeli Gllozheni, obsterër gjinekolog. Ka studiuar në Greqi dhe në Francë. Në veprimtarin e tij shkencore numërohen mbi një mijë artikuj shkencorë nga mjekësia.

 

Më 27 korrik  të vitit 1998 kanë rënë luftëtarët e  UÇK-së, Shaban Golaj dhe  Fetah Krasniqi.

Më 28 korrik të vitit 1914  ka filluar Lufta e Parë Botërore. Austrohungaria i shpallu luftë Serbisë për shkak se atentatorët serbë, një muaj më parë  kishin vrarë, prijësin e Austrohungarisë në Sarajevë. Lufta e Parë botërore ka marrë jetën e rreth 40 milionë njerëzve nga radhët e palëve ndërluftuese.

Më 28 korrik të vitit 1922 u vendosen marrëdhëniet diplomatik në mes të Shqipërisë dhe Shteteve të bashkuara të Amerikës, shteti i cili nuk kishte lejuar gllabërimin e Shqipërisë nga Greqia dhe Jugosllavia.

Më  28 korrik të vitit 1998 në fronte të ndryshme të luftës së UÇK-së kanë rënë dëshmorë: Muharrem Hoxhaj, Avdul Jasiqi, Isuf Sadikaj, Mirsad Idrizaj, Rizah Salihaj, Shkelzen Gacaferri, Alush Berisha, Arif Gjocaj  e luftëtarë të tjerë.

Më 29 korrik të vitit 1911 në Orman Çiflig, në luftë kundër forcave turke kanë rënë gjashtë dëshmorë, nga radhët e çetës çlirimtare të Bajazit Rehovës.

Më 29 korrik të vitit 1913 Konferenca e Ambasadorëve në Londër e njohur Shqipërisë si shtet të pavarur nën kontrollin e shtatë Fuqive të Mëdha, por  dy të tretat e territorit të Shqipërisë etnike ia dha Greqisë, Bullgarisë, Serbisë dhe Malit të ZI.

Më 29 korrik të vitit 1944 u vra Nimete Progonati, partizane, heroinë e popullit.  U lind në Luz të Tepelenës më 26 korrik të vitit 1929.

Më 29 korrik të vitit 2001 ka rënë në rajonin e Malësisë së Gostivarit  ka rënë  Komandanti i tri luftërave çlirimtare, Tahir Sinani dhe bashkëluftëtarët e tij, Naser Ademi po ashtu pjesëmarrës në katër luftëra çlirimtare në Korci, Bosnje, Kosovë dhe në Maqedoni, pastaj profesoresha, Hyrë Emini  luftëtare  e tri luftërave çlirimtare, Hyrë Emini,  po ashtu edhe luftëtari i tri luftërave çlirimtare,  Brahim Ademi dhe Hisa Fazliu.

Më 31 korrik  1998 ra dëshmori i luftë së UÇK-së, Faik Mjeku.

Nuk konsiderojmë se në këtë Kalendar kemi përfshirë të gjitha personalitetet  me rëndësi kombëtare. Ftojmë të gjithë ata që duan të kontribuojnë në këtë drejtim,  të na dërgojnë të dhëna shtesë, ndonjë plotësim apo përmirësim,  lidhur me personalitete të tjera të njohura, në mënyrë që të begatohet Kalendari kombëtar për muajin shkurt.

Literatura:

Kalendari enciklopedik I, Tiranë, 1998.

Fjalori enciklopedik, Tiranë,  1985.

Arkivi I-II- III Radio-Kosova e lirë, Prishtinë 2009.

Feniksët e lirisë, 1-15  ( 2001 – 2015)

Hasan Hasani: Të pavdekshmit e Dukagjinit. Pejë 2002.

Hajrush Kurtaj: Shungullon Gryka e Kaçanikut. Kaçanik 2000.

Në kërkim të dijes dhe lirisë, studentë dëshmorë, ( Grup autorësh). Universiteti i Prishtinës, 2004.

Skënder Zhitia, Dëshmorët e UÇK-së në Llap. Pejë 2000.

Kalendari ditor i Radios-Kosova e Lirë.

Vikipedia, Internet.

Enciklopedia e lirë, internet.

 

 

Të dhënat për dëshmorët e rënë të UÇK-së, UÇPMB-së dhe Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare  nuk  janë të plota. Ato pritet  të plotësohen ndërkohë. Të gjithë ata që disponojnë të dhëna dhe dëshirojnë të bashkëpunojnë, mund të na kontaktojnë në [email protected]