Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
– Kjo histori është përmendur herë pas here nga muzikantë dhe studiues të muzikës shqiptare, duke e quajtur një “këngë fantazmë”
-Sipas Krajkës kjo këngë do kishte si ide dashurinë e një të riu të thjeshtë me një vajzë të një pushtetari
-Kurrsesi kjo këngë nuk mund të këndohej para viteve 1990 dhe pse kishte filluar një erë liberalizimi
– Agim Krajka më ka thënë me humor: “Kur këndonte Vaçja, kompozitori nuk kishte më punë… kënga fluturonte vetë.”
-Krajka më tha: Pas ca kohësh unë ika në Amerikë por edhe Vaçja u largua nga Shqipëria kështu që kjo këngë mbeti vetëm në letër
– Kënga ishte menduar si një baladë lirike për dy të rinj të dashuruar, me një histori të trishtë ndarjeje“Krajka i ndërtonte meloditë, por Vaçe Zela u jepte shpirt.”
Albert Z. ZHOLI
Në historinë e muzikës shqiptare ka zëra që kalojnë kohën dhe mbeten të gjallë në kujtesën e njerëzve. Një ndër ta është pa dyshim Vaçe Zela, këngëtarja e madhe që për afro katër dekada u bë simbol i skenës shqiptare. Zëri i saj ishte i veçantë, i ngrohtë dhe i fuqishëm njëkohësisht, një zë që dukej sikur vinte nga shpirti i popullit. Ajo nuk ishte vetëm një artiste e madhe, por edhe një njeri i thjeshtë, i dashur dhe i afërt me publikun. Prandaj njerëzit e donin dhe e ndjenin si të tyren. Karriera e saj u lidh ngushtë me skenën e festivaleve dhe të këngës së lehtë shqiptare. Për shumë vite, këngët e saj u kënduan nga të gjithë dhe u bënë pjesë e kujtesës kolektive. Në atë kohë arti vlerësohej shumë dhe madje edhe udhëheqësi i vendit, Enver Hoxha, thuhet se kishte konsiderata të veçanta për talentin e saj. Vaçja ishte një figurë që impononte respekt jo vetëm për zërin, por edhe për seriozitetin dhe përkushtimin ndaj artit. Megjithatë, ndryshimet e mëdha politike në Shqipëri në fillim të viteve ’90 sollën edhe një shkëputje të papritur të saj nga skena. Në kohën e demokracisë, ajo u largua nga Shqipëria dhe jetoi për shumë vite në Zvicër. Ky largim e ndau disi nga publiku që e kishte duartrokitur për dekada. Për shumë dashamirës të muzikës shqiptare kjo ishte një humbje e madhe, sepse zëri i saj nuk u dëgjua më në skenat ku dikur kishte shkëlqyer. Rreth jetës dhe karrierës së saj qarkullojnë edhe shumë tregime dhe kujtime. Një ndër to është edhe historia e një kënge që thuhet se Vaçe Zela e la përgjysmë dhe nuk e solli kurrë në skenë. Askush nuk e di me siguri se cila ishte ajo këngë. Ndoshta ishte një projekt i mbetur në mes, ndoshta një këngë që ajo nuk arriti ta realizonte. Por kjo histori është bërë një lloj simboli: një këngë e papërfunduar, ashtu si edhe një epokë e artit shqiptar që u ndërpre papritur.
Kënga “Djaloshi dhe shiu”
Një nga këngët më të bukura të repertorit të Vaçe Zela është padyshim “Djaloshi dhe shiu”. Kjo këngë ka një ndjeshmëri të veçantë dhe një melodi të butë që prek menjëherë zemrën e dëgjuesit. Zëri i Vaçes i jep këngës një atmosferë romantike dhe plot mall, sikur shiu të bëhet pjesë e një historie dashurie të thjeshtë, por shumë të bukur. Kur kjo këngë u dëgjua për herë të parë, ajo u përqafua menjëherë nga të rinjtë. Në atë kohë, shumë djem e vajza e këndonin nëpër shëtitje, në mbrëmje rinore apo në takime miqsh. Melodia e saj ishte e lehtë për t’u mbajtur mend dhe vargjet krijonin një ndjenjë ëndrre dhe ndrojtjeje rinore. Për shumë të rinj të asaj kohe, kjo këngë u bë si një simbol i dashurisë së pastër. Interpretimi i Vaçe Zelës ishte magjik. Ajo kishte aftësinë e rrallë që çdo këngë ta kthente në një histori të gjallë. Tek “Djaloshi dhe shiu”, zëri i saj lëviz nga butësia tek emocionet e thella, duke krijuar një atmosferë poetike që të mbetet gjatë në mendje. Edhe sot, pas shumë vitesh, kjo këngë vazhdon të dëgjohet me të njëjtën dashuri. Brezat ndryshojnë, por këngë të tilla mbeten të pavdekshme. “Djaloshi dhe shiu” është një dëshmi e talentit të madh të Vaçe Zelës dhe e kohës kur muzika shqiptare kishte një shpirt të veçantë.
Kënga “Lemza”
Kënga Lemza (O ra zilja) është një nga krijimet më të dashura të muzikës së lehtë shqiptare të viteve ’60. Kompozitori i saj është Agim Krajka, një nga mjeshtrat më të mëdhenj të muzikës shqiptare, ndërsa tekstin e shkroi poeti Haxhi Rama. Kjo këngë u bë e pavdekshme falë interpretimit të jashtëzakonshëm të Vaçe Zela. Kur e pyeta njëherë Agim Krajkën pse ia besoi këtë këngë Vaçe Zelës, ai u përgjigj thjesht dhe me bindje: vetëm ajo mund ta çonte këngën në vendin që i takonte. Dhe vërtet kështu ndodhi. Zëri i Vaçes, i gjallë dhe plot ritëm, i dha këngës një energji të veçantë, duke e kthyer në një nga hitet më të mëdha të kohës. “Lemza (O ra zilja)” kishte një frymë rinore, plot gjallëri dhe humor. Melodia e saj ishte e lehtë për t’u kënduar dhe refreni mbetej menjëherë në mendje. Pikërisht për këtë arsye ajo u përhap shumë shpejt mes të rinjve. Në vitet 1960, kjo këngë dëgjohej dhe këndohej në çdo aktivitet rinor, në mbrëmje festive, në radio dhe në skena. Kënga u bë një simbol i një brezi të tërë. Ajo shprehte ritmin e jetës së rinisë së asaj kohe, gëzimin dhe energjinë e tyre. Interpretimi i Vaçe Zelës i dha këngës një shpirt të veçantë, duke e bërë atë të dashur jo vetëm për të rinjtë, por për gjithë publikun shqiptar. Edhe sot, pas shumë dekadash, “Lemza (O ra zilja)” mbetet një nga perlat e muzikës shqiptare. Ajo na kujton një kohë kur kënga kishte thjeshtësi, freski dhe një gëzim të pastër që bashkonte njerëzit.
“Valsi i lumturisë”
Valsi i Lumturisë është një nga këngët më të bukura të muzikës shqiptare dhe konsiderohet një kryevepër e viteve ’60. Kjo këngë u kompozua nga mjeshtri i muzikës shqiptare Avni Mula dhe u interpretua në mënyrë të paharrueshme nga Vaçe Zela. Ajo u krijua në vitin 1965 dhe shumë shpejt u bë një nga perlat e muzikës së lehtë shqiptare. Melodia e “Valsit të Lumturisë” ka një elegancë të rrallë. Ritmi i valsit i jep këngës një ndjenjë gëzimi, drite dhe optimizmi. Në interpretimin e Vaçe Zelës, kjo melodi merr një dimension të veçantë: zëri i saj i pastër dhe emocional e shndërron këngën në një përjetim të thellë artistik. Në vitet kur u krijua, kjo këngë u prit me shumë entuziazëm nga publiku. Ajo këndohej në skena, në radio dhe në aktivitete kulturore, duke u bërë pjesë e jetës artistike të kohës. Për shumë njerëz, “Valsi i Lumturisë” ishte një simbol i gëzimit dhe i shpresës që muzika sillte në jetën e përditshme. Edhe sot, pas shumë dekadash, kjo këngë vazhdon të dëgjohet me të njëjtën admirim. Ajo mbetet një dëshmi e talentit të madh të Avni Mulës si kompozitor dhe e magjisë së zërit të Vaçe Zelës. Prandaj “Valsi i Lumturisë” konsiderohet me të drejtë një kryevepër e muzikës shqiptare
Një këngë e lënë në mes “Dashuria e pamundur”
Po, ekziston një tregim interesant në historinë e muzikës shqiptare që lidhet me Vaçe Zela dhe kompozitorin Agim Krajka. Thuhet se ata nisën të punonin për një këngë për dy të dashuruar, por ajo mbeti e papërfunduar, duke u kthyer me kalimin e kohës në një enigëm artistike. Në një nga intervistat që kam zhvilluar me Agim Krajkën të cilën nuk e kam bërë prezente, kur e pyeta që a ka lënë në mes ndonjë bashkëpunim me Vaçe Zelën ai më tha: “Po! Në fund të vitit 1990 ne biseduam për një këngë që unë kisha si ide. Kjo këngë do kishte si fabul dashurinë e një të riu me një vajzë të një pushtetari. Por djaloshi vinte nga një familje e varfër dhe për më tepër dhe me një cen në biografi. Unë e kisha shok lagjeje këtë djalosh. Pra ideja ishte të bëja një këngë të titulluar “Dashuria e ndaluar”. Muzikën në këtë ide e kisha bazuar dhe kisha hedhur notat e para. Sigurisht që në vitet para 1990 kjo këngë kurrsesi s’mund të këndohej ndaj e idova në fund të vitit 1990 kur frynte era e demokracisë. E bisedova me Vaçen dhe ajo ishte dakort. Por koha bëri të vetën. Zhvillimet e demokracisë erdhën të vruullshme. Pas ca kohësh unë ika në Amerikë. Edhe Vaçja u largua nga Shqipëria kështu që kjo këngë mbeti vetëm në letër.” Dukë ndjekur këtë pistë fillova të pyes shumë kompozitorë apo këngëtarë. Edhe sipas disa rrëfimeve të tyre kënga ishte menduar si një baladë lirike për dy të rinj të dashuruar, me një histori të trishtë ndarjeje. Ndërsa teksti po punohej paralelisht. Vaçe Zela kishte provuar disa herë melodinë dhe thuhet se i pëlqente shumë. Por më pas erdhën ngjarjet e viteve 1990 dhe kjo bëri që projekti të ndalej në mes: ku teksti nuk u përfundua kurrë, dhe kënga mbeti thjesht si një skicë muzikore në dorëshkrimet e Krajkës. Kjo histori është përmendur herë pas here nga muzikantë dhe studiues të muzikës shqiptare, duke e quajtur një “këngë fantazmë” – një krijim që mund të ishte bërë një tjetër perlë e Vaçe Zelës, por që nuk arriti kurrë të regjistrohej. Dihet se bashkëpunimi mes Vaçe Zelës dhe Agim Krajkës ka dhënë kryevepra të muzikës shqiptare, si këngë të festivaleve dhe këngë lirike që mbeten edhe sot të pavdekshme. . .Agim Krajka kishte një aftësi të rrallë për të ndërtuar melodi që i rrinin si të qepura zërit të Vaçe Zela. Ai e njihte mirë diapazonin, ngjyrën dhe forcën emocionale të zërit të saj. Bashkëpunimi mes kompozitorit të madh Agim Krajka dhe zërit të artë të Vaçe Zela ka dhënë disa nga perlat më të bukura të muzikës shqiptare. Këto këngë janë bërë pjesë e historisë së festivaleve dhe të kujtesës muzikore të shqiptarëve.
Ja disa nga këngët më të spikatura të Vaçe Zelës:
“Lemza”, një këngë plot gjallëri dhe humor, shumë e dashur për publikun. Melodia e Krajkës dhe interpretimi i Vaçes e kthyen në një këngë të paharruar. “Djaloshi dhe shiu”: Një këngë lirike dhe shumë emocionale, ku Vaçe Zela shpalos gjithë ndjeshmërinë e zërit të saj. “Sot jam 20 vjeç”: Një nga këngët më të njohura të festivaleve shqiptare, simbol i rinisë dhe i gëzimit të jetës. “Nënë moj do pres gërshetin”: Këngë me motive popullore dhe ndjenjë të thellë familjare, që Vaçe Zela e interpretoi me shumë shpirt. . “Mëngjeset e majit”: Një këngë shumë poetike për dashurinë dhe pranverën, me një melodi të butë e të ëmbël. “Kënga e gjyshes”: Një këngë shumë e dashur për publikun, ku del në pah ngrohtësia dhe karakteri i zërit të saj. Po, kjo është shumë e vërtetë.
Disa elemente që e bënin këtë bashkëpunim kaq të suksesshëm:
Krajka e ndërtonte melodinë në mënyrë që Vaçja të lëvizte lirshëm nga notat e buta lirike te kulmet e fuqishme dramatike. Ai krijonte fraza muzikore që rriteshin gradualisht, duke i dhënë mundësi Vaçe Zelës të shpaloste dramaticitetin dhe emocionin e saj të veçantë. Shumë melodi të Krajkës kishin ngjyrime të muzikës popullore shqiptare, të cilat Vaçe Zela i interpretonte natyrshëm, sikur të ishin këngë të lindura bashkë me të. Ai linte gjithmonë vend që Vaçe Zela të shtonte nuanca, vibrato dhe theksime emocionale, duke e kthyer këngën në një rrëfim të gjallë. Për këtë arsye shumë muzikantë thonë se:
“Krajka i ndërtonte meloditë, por Vaçe Zela u jepte shpirt.” Prandaj bashkëpunimi i tyre mbetet një nga duetet më të mëdha kompozitor–interprete në historinë e muzikës shqiptare. Agim Krajka shpesh tregonte se kur kompozonte për Vaçe Zela, ai nuk mendonte thjesht një këngëtare, por një zë të rrallë që mund të mbante brenda dramë, gëzim dhe mall në të njëjtën kohë. Ai thoshte se kishte disa këngë që: kishin ngjitje shumë të forta në nota të larta, kërkonin forcë dhe butësi njëkohësisht, dhe mbi të gjitha kërkonin interpretim teatral, jo vetëm këndim. Për këtë arsye ai më është shprehur: “ Disa këngë i bëja për Vaçen, sepse vetëm ajo i çonte deri në fund.” Në prova ndodhte shpesh diçka e veçantë. Krajka luante melodinë në piano dhe Vaçe Zela fillonte ta këndonte. Pas disa vargjesh ai ndalonte dhe thoshte: — “Ja, kështu e kisha në mendje!” Kjo do të thoshte se ajo e kuptonte menjëherë frymën e melodisë, sikur kënga të ishte shkruar brenda zërit të saj. Madje disa muzikantë të kohës kanë treguar se: kur Vaçe Zela e këndonte një këngë në studio, shpesh versioni i parë ishte edhe më i miri, sepse emocionet ishin të papërsëritshme. Prandaj shumë kompozitorë – jo vetëm Krajka – thoshin se Vaçe Zela nuk ishte vetëm këngëtare, por bashkëkrijuese e këngës. Në historinë e muzikës shqiptare, bashkëpunimi i tyre shpesh krahasohet me duetet e mëdha kompozitor–interprete në botë, ku zëri dhe melodia duket sikur lindin bashkë. Ka një episod shumë të bukur (se di kush ma ka treguar) nga festivalet e këngës në Radio-Televizion, ku bashkëpunimi mes Vaçe Zela dhe kompozitorit Agim Krajka u bë legjendë. Thuhet se në një nga netët e Festivali i Këngës në RTSH, Vaçe Zela doli në skenë për të kënduar një këngë të re të Agim Krajkës. Salla ishte plot me artistë, muzikantë dhe dashamirës të muzikës. Që në vargjet e para u ndje se po ndodhte diçka e veçantë: zëri i saj u ngrit fuqishëm, melodia kishte një ndërtim dramatik, dhe publiku filloi të reagojë që në mesin e këngës. Kur arriti kulmin e refrenit, salla shpërtheu në duartrokitje, edhe pse kënga nuk kishte mbaruar ende. Ishte një nga ato momente kur publiku nuk arrin të presë fundin. Pas koncertit, Agim Krajka thuhet se tha me humor: “Kur këndon Vaçja, kompozitori nuk ka më punë… kënga fluturon vetë.” Ky episod tregon diçka thelbësore për artin e Vaçe Zelës: ajo nuk ishte vetëm interpretuese, ajo e kthente këngën në një histori të gjallë në skenë. Për këtë arsye, shumë nga këngët e saj në festival u kthyen në këngë ikonike të muzikës shqiptare.
Megjithatë, edhe pse vitet kalojnë dhe koha ndryshon shumë gjëra, figura e Vaçe Zelës mbetet e rrallë. Zëri i saj vazhdon të dëgjohet në regjistrime dhe në kujtimet e njerëzve. Ajo mbetet një nga ikonat më të mëdha të muzikës shqiptare, një artiste që e bëri këngën të ndihej si pjesë e shpirtit të një kombi.
Ndoshta ajo këngë e lënë përgjysmë nuk do të zbulohet kurrë. Por në një kuptim më të thellë, këngët e Vaçe Zelës nuk u mbaruan kurrë. Ato vazhdojnë të jetojnë në zemrat e njerëzve, si një melodi e paharruar që nuk shuhet me kohën.
