Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
A po ndërtojmë një shtet që është në gjendje t’i mbrojë interesat e veta kombëtare dhe kushtetuese përballë presionit ndërkombëtar, pa humbur aleatët që na ndihmuan në çlirimin dhe shtetndërtimin e Kosovës?
Kjo çështje përbën një nga sfidat më të rëndësishme të shtetësisë së Kosovës. Ajo nuk ka të bëjë me kundërshtimin e partnerëve ndërkombëtarë, por me aftësinë e institucioneve tona për të ushtruar përgjegjësitë kushtetuese dhe për të mbrojtur interesat e shtetit.
Kosova nuk e harron dhe nuk duhet ta harrojë kurrë kontributin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Bashkimit Evropian dhe vendeve të tjera mike në çlirimin, pavarësimin dhe shtetndërtimin e saj. Ky kontribut është pjesë e historisë sonë dhe themel i rëndësishëm i orientimit tonë strategjik.
Megjithatë, mirënjohja nuk duhet të ngatërrohet me varësinë politike. Partneriteti nuk nënkupton heqje dorë nga e drejta për të vendosur, ndërsa miqësia ndërkombëtare nuk mund të interpretohet si autorizim për të përcaktuar se si duhet të funksionojnë institucionet tona.
Kosova është shtet i pavarur dhe sovran. Kjo nuk është vetëm një deklaratë politike, por një përcaktim kushtetues që duhet të reflektohet në funksionimin e përditshëm të institucioneve të saj.
Neni 1 i Kushtetutës e përcakton Republikën e Kosovës si shtet të pavarur, sovran dhe demokratik. Neni 2 përcakton se sovraniteti buron nga populli dhe ushtrohet përmes përfaqësuesve të zgjedhur, në përputhje me Kushtetutën.
Ndërkaq, neni 65 ia njeh Kuvendit kompetencën për miratimin e ligjeve.
Kjo kompetencë është një nga shtyllat themelore të demokracisë parlamentare. Kuvendi i Kosovës ka të drejtë të iniciojë, shqyrtojë dhe miratojë ligje në interes të shtetit dhe qytetarëve të tij, duke respektuar Kushtetutën, procedurat parlamentare dhe obligimet ndërkombëtare që Republika e Kosovës ka marrë përsipër.
Asnjë institucion demokratik nuk mund të ushtrojë kompetencat e veta jashtë rendit kushtetues, por as nuk duhet të privohet nga ushtrimi i tyre për shkak të presionit politik.
Kur partneriteti shndërrohet në kushtëzim politik
Vitet e fundit, në çështje të ndryshme që lidhen me funksionimin e institucioneve të Kosovës, kemi parë deklarata, kërkesa dhe paralajmërime të vazhdueshme nga aktorë të jashtëm.
Është e kuptueshme që partnerët ndërkombëtarë të kenë interes dhe qëndrime lidhur me zhvillimet në Kosovë. Ata kanë të drejtë të shprehin mendimet e tyre, të japin rekomandime dhe të kërkojnë respektimin e marrëveshjeve ndërkombëtare.
Megjithatë, duhet të ekzistojë një kufi i qartë ndërmjet këshillës diplomatike, bashkëpunimit ndërkombëtar dhe kushtëzimit të vazhdueshëm të vendimmarrjes së institucioneve vendore.
Nuk mund të ndërtojmë një shtet me institucione demokratike nëse çdo vendim i rëndësishëm politik apo ligjor duhet të kalojë fillimisht nëpër filtrin e miratimit politik të aktorëve të jashtëm.
Institucionet e Kosovës nuk janë mekanizma formalë, të cilët kanë të drejtë të diskutojnë, por jo domosdoshmërisht të vendosin. Ato kanë mandat kushtetues, legjitimitet demokratik dhe përgjegjësi para qytetarëve.
Kritika ndërkombëtare është legjitime, por ajo nuk duhet të shndërrohet në instrument që dobëson autoritetin dhe përgjegjësinë e institucioneve vendore.
Partneriteti ndërkombëtar duhet të ndërtohet mbi respektin e ndërsjellë, jo mbi logjikën se njëra palë vendos, ndërsa tjetra vetëm pranon.
Sovraniteti dhe parimet e së drejtës ndërkombëtare
Parimi i sovranitetit dhe mosndërhyrjes nuk është shpikje e politikës kosovare. Ai është një ndër parimet themelore të rendit juridik ndërkombëtar.
Karta e Kombeve të Bashkuara përcakton parimin e barazisë sovrane të shteteve. Ndërsa Deklarata e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së 2625, e vitit 1970, afirmon parimin e mosndërhyrjes në punët e brendshme të shteteve dhe kundërshton përdorimin e masave shtrënguese për të cenuar ushtrimin e të drejtave sovrane.
Këto parime duhet të jenë pikë referimi edhe në marrëdhëniet ndërkombëtare me Kosovën.
Po ashtu, Konventa e Vjenës për të Drejtën e Traktateve, përmes neneve 26 dhe 27, përcakton se marrëveshjet ndërkombëtare në fuqi duhet të zbatohen në mirëbesim dhe se një shtet nuk mund të përdorë legjislacionin e brendshëm si arsyetim për mospërmbushjen e obligimeve të veta ndërkombëtare.
Prandaj, respektimi i obligimeve ndërkombëtare dhe ushtrimi i sovranitetit nuk janë domosdoshmërisht në kundërshtim me njëri-tjetrin. Ato duhet të bashkëjetojnë në kuadër të rendit juridik.
Megjithatë, duhet të bëhet një dallim thelbësor: jo çdo deklaratë kritike nga jashtë përbën ndërhyrje në sovranitet, por as çdo kushtëzim politik nuk mund të trajtohet si detyrim juridik.
Çdo kërkesë ndaj institucioneve të Kosovës duhet të ketë bazë të qartë juridike dhe të mos shndërrohet në zëvendësim të vullnetit institucional dhe demokratik të vendit.
Institucionet tona duhet të kenë guximin të vendosin
Sovraniteti nuk mbrohet vetëm me deklarata politike. Ai kërkon institucione funksionale, vendimmarrje të përgjegjshme dhe zbatim të Kushtetutës.
Kuvendi duhet t’i ushtrojë kompetencat e tij në mënyrë të pavarur, transparente dhe me argumente juridike. Qeveria duhet të mbrojë interesat e vendit përmes diplomacisë aktive, ndërsa institucionet e drejtësisë duhet të garantojnë respektimin e rendit kushtetues.
Nëse një ligj kontestohet, ekzistojnë mekanizmat kushtetues për ta shqyrtuar atë. Nëse një marrëveshje ndërkombëtare krijon obligime, ato duhet të respektohen. Nëse ekziston paqartësi juridike, ajo duhet të zgjidhet përmes mekanizmave përkatës dhe jo përmes presionit politik.
Asnjë shumicë parlamentare nuk është mbi Kushtetutën, por asnjë aktor i jashtëm nuk mund ta zëvendësojë vullnetin kushtetues të institucioneve të Kosovës.
Kjo është demokracia institucionale dhe kjo është mënyra se si ndërtohet një shtet funksional.
Aleatët duhet t’i kemi pranë, por jo në vendin tonë
Kosova ka nevojë për Shtetet e Bashkuara të Amerikës, për Bashkimin Evropian dhe për partnerët e tjerë strategjikë. Integrimi evropian dhe euroatlantik duhet të mbetet orientim i qëndrueshëm shtetëror.
Por edhe aleatët duhet ta kuptojnë se një Kosovë me institucione të forta, me vendimmarrje të përgjegjshme dhe me kompetenca kushtetuese të respektuara është një partner më i qëndrueshëm.
Nuk ndërtohet demokracia duke dobësuar institucionet demokratike. Nuk forcohet shteti duke e bërë vendimmarrjen e tij të varur nga reagimet e përditshme politike jashtë vendit.
Marrëdhëniet ndërkombëtare duhet të ndërtohen mbi respektin e ndërsjellë, komunikimin dhe partneritetin, jo mbi logjikën e kushtëzimeve të njëanshme.
Kosova nuk kërkon privilegje. Kërkon atë që është themelore për çdo shtet: respektimin e sovranitetit, të Kushtetutës dhe të institucioneve të veta.
Përfundim
Shtetësia nuk matet vetëm me flamur, himn dhe njohje ndërkombëtare. Ajo matet edhe me aftësinë për të marrë vendime, për të mbrojtur interesat publike dhe për të funksionuar si shtet i së drejtës.
Kosova nuk duhet të hyjë në konflikt me aleatët e saj, por as nuk duhet të krijojë kulturë politike ku çdo kërkesë e jashtme shndërrohet në urdhër të pashkruar për institucionet vendore.
Nevojitet diplomaci që di të dëgjojë, por edhe të kundërshtojë me argumente. Nevojiten institucione që dinë të bashkëpunojnë, por edhe të mbrojnë kompetencat e tyre. Nevojitet një politikë që e kupton rëndësinë e aleancave, por nuk e harron përgjegjësinë ndaj qytetarëve.
Pavarësia nuk është vetëm e drejta për t’u njohur nga të tjerët. Është edhe e drejta dhe përgjegjësia për ta qeverisur vendin në përputhje me Kushtetutën dhe vullnetin demokratik të qytetarëve.
Aleatët tanë duhet t’i kemi pranë, por institucionet tona duhet t’i kemi në vendin e tyre, me kompetenca të plota dhe me përgjegjësi të qarta.
Sepse sovraniteti nuk është kundër partneritetit. Sovraniteti është themeli mbi të cilin ndërtohet partneriteti ndërmjet shteteve të barabarta.
Kosova nuk ka nevojë për më pak miq ndërkombëtarë. Ka nevojë për më shumë dinjitet institucional dhe për një partneritet ku sovraniteti i saj respektohet në praktikë, ashtu siç respektohet në deklarata.
Referencat,
1. Kushtetuta e Republikës së Kosovës – nenet 1, 2, 16, 17 dhe 65.
2. Karta e Kombeve të Bashkuara – neni 2, parimi i barazisë sovrane dhe mosndërhyrjes në punët e brendshme të shteteve.
3. Deklarata e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, Rezoluta 2625 (XXV), e vitit 1970 – Marrëdhëniet miqësore dhe bashkëpunimi ndërmjet shteteve.
4. Konventa e Vjenës për të Drejtën e Traktateve, e vitit 1969 – nenet 26 dhe 27, zbatimi në mirëbesim i marrëveshjeve ndërkombëtare dhe raporti i tyre me të drejtën e brendshme.
