Bedri Halimi: PËRSE VAZHDON LUFTA KUNDËR VITIT 1981? XII

Ndoshta asnjë pyetje nuk është përsëritur më shpesh në debatet për vitin 1981 sesa kjo: “Kush ishte organizatori i demonstratave?”

Për disa, kjo pyetje bëhet me synimin për të ndriçuar një aspekt të historisë.

Për të tjerë, ajo përdoret për të zhvlerësuar vetë demonstratat, duke lënë të nënkuptohet se, nëse nuk gjendet një emër i vetëm ose një organizatë e vetme që i udhëhoqi ato, atëherë ngjarjet mbeten të dyshimta ose duhet të kenë qenë vepër e ndonjë shërbimi sekret.

Por a është e drejtë vetë pyetja?

Historia na mëson se jo çdo ngjarje e madhe shoqërore lind nga urdhri i një individi ose nga vendimi i një organizate të vetme.

Ka procese historike që piqen për vite të tëra dhe, në një moment të caktuar, shpërthejnë si rezultat i shumë faktorëve të ndërthurur.

Demonstratat e vitit 1981 ishin pikërisht një proces i tillë.

Ato nuk ishin një ndeshje futbolli ku dihet paraprakisht dita, ora, arbitri, trajnerët dhe formacionet.

Ato nuk ishin një paradë ushtarake e organizuar me urdhër të një komande të vetme.

Ato ishin shpërthimi i një pakënaqësie të grumbulluar ndër vite.

Në pranverën e vitit 1981 u bashkuan shumë rrethana.

Pabarazia kushtetuese ndërmjet Kosovës dhe republikave të tjera të Federatës.

Pozita juridike e Kosovës si krahinë autonome brenda Serbisë.

Pabarazitë ekonomike, me Kosovën që mbetej rajoni më i pazhvilluar i Jugosllavisë.

Papunësia dhe mungesa e perspektivës për të rinjtë.

Pakënaqësia e studentëve me kushtet e jetesës dhe të studimit.

Mosrealizimi i aspiratave për barazi politike.

Veprimtaria shumëvjeçare e organizatave ilegale.

Ndikimi i diasporës shqiptare.

Të gjitha këto krijuan një gjendje që nuk mund të shpjegohet me emrin e një njeriu të vetëm.

Sigurisht që organizatat ilegale shqiptare kishin veprimtarinë e tyre.

Sigurisht që individë të ndryshëm kanë luajtur role të rëndësishme në organizim, në shpërndarjen e ideve, të trakteve dhe në mobilizimin politik.

Kjo është pjesë e historisë dhe meriton të studiohet me kujdes.

Por edhe po të identifikohen organizatorë të grupeve të caktuara, kjo nuk do të thotë se ata “organizuan” të gjithë demonstratat.

Një organizatë mund të organizojë një celulë.

Një grup mund të organizojë një protestë lokale.

Por askush nuk mund të organizojë artificialisht pjesëmarrjen spontane të mijëra njerëzve në qytete të ndryshme, nëse nuk ekziston një pakënaqësi e thellë shoqërore.

Kjo është arsyeja pse pyetja “Kush ishte organizatori?” shpesh është e mangët.

Ajo nënkupton se historia mund të reduktohet në emrin e një individi.

Por historia funksionon ndryshe.

Kur shpërtheu Revolucioni Francez, askush nuk mund ta shpjegonte atë me emrin e vetëm një organizatori.

Kur u rrëzua Muri i Berlinit, nuk kishte një njeri të vetëm që e “organizoi” atë moment historik.

Kur u shpërbë Bashkimi Sovjetik, nuk ishte rezultat i vendimit të vetëm një individi.

Edhe demonstratat e vitit 1981 nuk mund të shpjegohen me këtë logjikë.

Ato ishin produkt i një procesi historik.

Po aq e rëndësishme është të shtrohet edhe një pyetje tjetër.

Pse këmbëngulet kaq shumë për të gjetur një organizator të vetëm?

Në shumë raste, kjo nuk bëhet për të ndriçuar historinë.

Bëhet për ta thjeshtuar atë.

Nëse gjithçka lidhet me një emër të vetëm, atëherë injorohen shkaqet e vërteta: pabarazia politike, diskriminimi institucional, prapambetja ekonomike, kërkesa për barazi dhe pakënaqësia e akumuluar e shoqërisë.

Kështu, vëmendja largohet nga arsyet pse mijëra njerëz dolën në rrugë dhe përqendrohet vetëm te pyetja se kush e dha “urdhrin”.

Por historia nuk ndërtohet mbi urdhra.

Ajo ndërtohet mbi procese.

Nëse nuk do të kishte ekzistuar terreni politik dhe shoqëror që e bëri të mundur shpërthimin e demonstratave, asnjë organizatë, sado e përgatitur të ishte, nuk do të kishte qenë në gjendje të nxirrte në rrugë mijëra qytetarë.

Prandaj, organizatori më i madh i demonstratave nuk ishte një individ i vetëm dhe as një organizatë e vetme.

Organizatori kryesor ishte vetë realiteti politik, ekonomik dhe shoqëror i Kosovës në fillim të viteve tetëdhjetë.

Pabarazia prodhoi pakënaqësi.

Pakënaqësia prodhoi rezistencë.

Rezistenca u shndërrua në demonstrata.

Ky është shpjegimi që i afrohet më shumë logjikës së historisë.

Sepse ngjarjet e mëdha nuk lindin nga vullneti i vetëm një njeriu.

Ato lindin kur një shoqëri arrin në pikën ku vazhdimi i heshtjes bëhet më i vështirë se vetë protesta.