KEK
Fillimi / Fejton / Ahmet Qeriqi: Pjesëmarrja e të burgosurve politikë në formimin e konsolidimin e grupeve ilegale I
Adem Demaçi

Ahmet Qeriqi: Pjesëmarrja e të burgosurve politikë në formimin e konsolidimin e grupeve ilegale I

Pavarësisht dilemave e dyshimeve, që ende ka një pjesë e opinionit për faktin se kush e formoi Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës, është e ditur dhe e  pamohueshme e dhëna e argumentuar  se të gjitha lëvizjet çlirimtare qysh prej themelimit të NDSH-së e deri të UÇK-ja i kanë themeluar dhe i kanë drejtuar idealistët, të burgosurit politikë, të cilët nuk i theu burgu por i kaliti shpirtërisht (përveç në raste të veçanta). Prej vitit 1963 kur filloi veprimtarinë LRBSH-ja në krye me idealistin, Adem Demaçi, i cili asokohe sapo ishte liruar nga burgu e deri te UÇK-ja, kreu i Lëvizjes në të gjitha etapat e rezistencës aktive ka qenë nga radhët e të burgosurve politikë.

Po përmendim vetëm disa emra veprimtarësh të njohur, drejtues të organizatave atdhetare çlirimtare si: Adem Demaçi, Fazli Graiçevci, Jakup Krasniqi, Ramadan Shala, Ahmet Haxhiu, Metush Krasniqi, Rexhep Abdullahu, Kadri Halimi, Ali Aliu, Hazir Shala, Azem Beqiri, Kadri Osmani, Selman Berisha, Hilmi Rakovica, Osman Dumoshi, Kadri Kusari, Zeqir Gërvalla, Hazir Shala, Sabri Novosella, Ukshin Hoti,( Konsiderohet i zhdukur) Nezir Gashi, Xhemajli Berisha, Hilmi Ramadani, Agim Sylejmani, Ramadan Pllana, Selatin Novosella, Xhafer Shatri, Hydajet Hyseni, Gani Syla, Mehmet Hajrizi, Nezir Myrtaj, Azem Syla, Rexhep Mala, Nuhi Berisha, Zijah Shemsiu, Afrim Zhitia, Bahri Fazliu, Fahri Fazliu, Agron Rrahmani, Shaban Shala, Gani Koci, Ali Lajçi, Xun Çetta, Murat Musliu, Salih Lajçi, Selman Lajçi, Martin Çuni, Nusret Pllana, Skënder Ibishi, Rexhep Maqedonci, Nusret  Ahmeti, Behadin Azemi, Gani Krasniqi,  Bajram Kosumi, Fehmi Lladrovci, Ismail Haradinaj, Hasan Ukëhaxhaj, Afrim Zhitia, Fahri Fazliu, Bahri Fazliu, Bajrush Xhemajli, Hysen Gega, Besim Baraliu, Kadrie Gashi, Ajshe Gjonbalaj, Gjylë Krasniqi, Saime Isufi, Myrvete Dreshaj, Skënder Vardari, Rifat Kafexholli, Halil Alidemaj, Remzi Ademaj, Behajdin Allaçi, Myslim Dobruna, Avdullah Prapashtica, Adem Dervisholli, Ramë Buja, Shukri Buja, Fadil Vata, Çerkin Peci, Ali Ajeti, Emin Krasniqi, Nazmi Hoxha, Basri Musmurati, Xhemajl Fetahu, Jashar Salihu, Mustafë Shyti, Ruzhdi Hajdini, Muhamet Rugova, Njazi Kadriu, Ramë Buja, Avdi Kelmendi, Sami Dermaku, Halil Selimi, Isa Demaj, Zymer Neziri, Qerim Kelmendi, Hysen Gega, Sejdi Veseli, Jashar Aliu, Behxhet Shala, Gani Krasniqi, Shaqir Shaqiri, Bilall Kryeziu, Meriman Braha, Ali Ajeti, Adem Prapashtica, Sadik Halitjaha, Ibrahim Shala, Mentor Kaçi, Afrim Morina, Gafurr Loku, Adem Salihaj, Mehë Uka, Sami Leci, Zijadin Hoxha, Zymer Krasiniqi, Fadil Shala, Shaban Shala, Zenun Gjocaj, Ahmet Qeriqi, Mehmet Bislimi, Imer Halili, Gani Vllahna, Shefik Sadiku, Hasan Dermaku, Afrim Fusha, Osman Osmani, Avdi Gjata, Shefqet Cakiqi, Sokol Dobruna, Nezir Fejza, Ruzhdi Saramati, Nasim Haradinaj, Agim Leci, Ramadan Veliu, Isuf Dragaçina, Sadik Buja e shumë e shumë të tjerë, që u dënuan si drejtues të grupeve militante me kërkesë për çlirim dhe bashkim kombëtar, ndërsa në vitin 1981 me kërkesë për krijimin e Republikës së Kosovës.

( Në këtë listë janë përfshirë vetëm  disa nga veprimtarët që kanë kryesuar organizata të ndryshme, por jo as përafërsisht të gjithë ata që kanë marrë pjesë në demonstrata dhe janë dënuar me burg.). Të gjithë ata që zbulojnë se nuk është afishuar emri i tyre apo i ndonjë pjesëtari të grupit ku kanë vepruar dhe konsiderojnë se duhet të jetë në këtë listë, mund të na shkruajnë në adresën [email protected], në mënyrë që të përditësohet e të plotësohet ky shkrim.

Në këtë listë nuk janë përfshirë të përndjekurit dhe të dënuarit në Armatën e ish RSFJ-së, në mungesë të dhënave të plota.

Ky shkrim, ndërkohë do të përditësohet dhe do të plotësohet

 

Të përndjekurit politikë

Në mesin e veprimtarëve që kishin rënë ndesh me regjimin okupator, ose që kishin vepruar ilegalisht për krijimin e grupeve të rezistencës shquhen edhe shumë idealistë, të cilët në një moment të caktuar ishin larguar nga Kosova, jo për të shpëtuar veten, por për të vazhduar aktivitetin në shtetet demokratike të Evropës, ku ata vepronin dhe e manifestonin hapur qëndrimin e tyre politik. Në këto radha qysh në vitet 70 të shekullit të kaluar janë shquar: tani heronjtë Kadri Zeka, Jusuf Gërvalla, Bardhosh Gërvalla, pastaj Ibrahim Kelmendi, Sabri Novosella, Xhafer Shatri, Hysen Gega, Ramadan Pllana, Mehmet Bislimi, Osman Osmani,  Avdullah Prapashtica, Agron Rrahmani, Emrush Xhemajli, Fahredin Tafallari, Hasan Mala, Kadri Abdullahu, Skënder Durmishi, Gafurr Elshani, Zijah Shemsiu, Xhavit Hoxha, Fazli Veliu, Ali Ahmeti, Azem Syla, Pleurat Sejdiu, Mustafë Xhemajli, Saime Isufi, Jashar Salihu, Agim Mala, Muamer Shabani, Hasan Mala, Bilall Sherifi, Ramadan Avdiu, Sabri Kiçmari, Pleurat Sejdiu, Halil Selimi, Xheladin Gashi, Ibish Neziri, Bardhyl Mahmuti, Nufri Lekaj, Rexhë Ibërdemaj, Sahit Krasniqi, Ramadan Veliu, Hasan Ukëhaxhaj, Murat Jashari, Muhamet Tërnava, Kadri Rexha, Shaqir Shaqiri, Mehmet Bislimi, Shefit Xhaferi e të tjerë. (Më gjerësisht shfleto “Historiku i LPK-së”).

( Sqarim. Është shumë e gjatë lista e drejtuesve të grupeve ilegale, ndërsa për këtë shkrim të shkurtër kam shënuar emrat e disa prej udhëheqësve të grupeve. Në shkrimin e zgjeruar, do të shënohen të gjithë udhëheqësit e grupeve patriotike në Kosovë.

 

Të burgosurit politikë pjesëtarë të Lëvizjes Paqësore

Edhe në Lëvizjen pacifiste të Ibrahim Rugovës, të burgosurit politikë i kanë ndërtuar imazhin kombëtar e politik kësaj lëvizjeje, e cila, në vitin 1989 me rastin e fillimit të shpërbërjes së Jugosllavisë, ishte konvertuar nga ish Lidhja Komuniste Jugosllave në Lidhjen Demokratike të Kosovës.

Inkuadrimi në radhët e kësaj partie i të burgosure politikë u bë  pas themelimit, meqë në vitin e parë të themelimit ishte përjashtuar mundësia që të burgosurit politikë të bëheshin pjesëtarë të kësaj lëvizjeje. Duke qenë se kreu i saj vepronte mbi platformën e një Lëvizjeje të përgjithshme të shqiptarëve të Kosovës, disa të burgosur politikë, të cilët asokohe po liroheshin nga burgjet iu bashkuan kësaj partie, e cila, në parim ishte e hapur për të gjitha shtresat ideologjike, madje edhe për të gjitha komunitetet e Kosovës, meqë kishte programin e një partie qytetare.

Në momentin e caktuar, kur dalja publike e UÇK-së, në vitin 1997, sfidoi LDK-në dhe politikën e ashtuquajtur paqësore, disa nga të burgosurit politikë, që ishin në kreun e kësaj partie  u larguan, disa syresh edhe u dëbuan nga radhët pacifiste. Një pjesë prej tyre iu bashkuan radhëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, duke u bërë pjesë e krahut politik, por edhe ushtarak të luftës. Nga radhët e të burgosurve politikë, në kuadçër të LDK-së, janë shquar për kontributin e tyre, në drejtim të ndërkombëtarizimit të çështjes së Kosovës dhe aktiviteteve të tjera politike e shoqërore: Hydajet Hyseni, Mehmet Hajrizi, Selatin Novosella, Skënder Kastrati, Ramë Buja, Isa Kastrati, Adil Pireva, Ali Lajçi,  Gani Koci, Zenun Gjoci e të tjerë.

Edhe në Aksionin për Pajtimin e Gjaqeve, i cili ka vepruar prej 2 shkurtit të vitit 1990 deri më 17 maj të vitit 1992, dhe të cilin e ka iniciuar profesori i nderuar, Anton Çetta, kanë marrë pjesë emra të njohur të Lëvizjes së rezistencës, ish të burgosurit dhe të përndjekurit politikë të Kosovës, Kosovës Lindore, Maqedonisë e më gjerë. Ata me kredibilitetin e tyre, qëndrimin që kishin mbajtur nëpër burgje kundër regjimit okupator, treguan gatishmëri t’ i përgjigjeshin atij aksioni, i cili kishte për qëllim të pajtonte familjet shqiptare, që ishin në armiqësi për shkak të vrasjeve e apo zënkave të ndryshme.

Në këtë aksion, nga të burgosurit politikë kanë marrë pjesë: Sami Peja, Muhamet Pirraku, Zymer Neziri, Sokol Dobruna, Ramadan Shala, Afrim Morina, Avdi Kelmendi, Selatin Novosella, Ali Lajçi, Myrvete Dreshaj, Selman Lajçi, dëshmor, Sali Lajçi, Brahim Dreshaj, Hysen Dreshaj, Isë Nikçi, Adem Salihaj e shumë të tjerë.

 

Pjesëmarrja e të burgosurve Politikë në Luftën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës

Lëvizja Popullore për Republikën e Kosovës, më vonë LPK-ja përbëhej kryesisht nga të burgosurit politikë, të cilët për t’ i ikur represionit të regjimit serb kishin migruar në vende të ndryshme të Evropës dhe vepronin ilegalisht. Nga bërthama e parë e UÇK-së në grupin e Drenicës, disa prej të cilëve kanë mbajtur burg, ndërsa shumica janë dënuar në mungesë me komandantin legjendar, Adem Jashari janë shpallur fajtorë dhe janë dënuar nga regjimi i Milosheviqit: Adem Shaban Jashari, Ilaz Kodra, Besim Rama, Avni Nura, Jakup Nura, Fadil Kodra, Nuredin Lushtaku, Rafet Rama, Sami Lushtaku, Rexhep Selimi, Hashim Thaçi, Sahit Jashari, Zenun Kodra, Ali Januzi dhe Idriz Asllani, të gjithë të dënuar me burg në kohëzgjatje prej 10 deri në 20 vjet).( PP. nr. 139/96 nga data 4. 10.1996 me datën 6.10. 1996).

Në luftën e UÇK-së, në organizimin dhe konsolidimin e radhëve, nga mesi i të burgosurve politikë janë shquar: Adem Demaçi, zëdhënës i Përgjithshëm, zyra e UÇK-së, në Prishtinë, Azem Syla, Komandant i SHP të UÇK-së, Jakup Krasniqi, Zëdhënës i SHP të UÇK-së, Ramë Buja, anëtar i SHP të UÇK-së, Idriz Hyseni, shef i Logjistikës në SHP të UÇK-së, Sokol Dobruna, sektori i Drejtësisë, SHP i UÇK-së, Fehmi Lladrovci, dëshmor, Komandant i Zonës Operative së Drenicës, Shukri Buja, komandant i Zonës Operative të Neredimes, Naim Maloku, anëtar i SHP të UÇK-së, Shaban Shala anëtar i Shtabit në Drenicë dhe shef i Drejtorisë së Informimit, Ferat Shala, komandant në njësitin Pëllumbat, në Drenicë, Naim Bujupi komandant për moral në Brigadën 121, Ismet Jashari Kumanova,  Remzi Ademi, dëshmor, i emëruar Komandant i Zonës Operative të Pashtrikut, Qamil Ilazi, (dëshmor), komandant i Brigadës 162, “Agim Bajrami”, Zona Operative e Neredimes, Behajdin Hallaçi, epror i UÇK-së në Zonën e Pashtrikut, dëshmor, Salih Lajçi Komandant i Brigadës “Rugova”, eprori, Selman Lajçi, (dëshmor), Avdullah Tahiri (dëshmor), Ahmet Isufi, Shemsi Syla dhe Hilmi Ramadani në Zonën Operative të Karadakut, Isa Kastrati, Rrahman Dini, Nexhmi Llumnica, ( të tre dëshmorë) në Zonën Operative të Llapit, pastaj Sadik Halitjaha, zëvendës-komandant në Zonën Operative të Pashtrikut, Hajrush Kurtaj, zëvendës komandant e pastaj komandant brigade në Zonën Operative të Kaçanikut (Neredimes) Mehë Uka (dëshmor) në Zonën Operative të Shalës, Fatmir Humolli epro i Zonës së Llapit, Salih Salihu po ashtu epror në Zonën e Llapit, Fitim Selimi, mjek i luftës në Zonën e Pashtrikut, Elmije Plakiqi, eprore e UÇK-së,  në Zonën e Brigadës Kumanova, Et-hem Çeku, epror në Zonën Operative të Dukagjinit, Sejdi Veseli, epror i Brigadës 153 në Zonën Operative të Llapit, Emrush Xhemajli,  epror i UÇK-së në Zonën e Dukagjinit, Gani Syla, epror për mobilizim  në Zonën e Kukësit  e shumë të tjerë, të cilët kanë luftuar në fronte të ndryshme,  por nuk kanë qenë pjesë e strukturave si Hysen Gega, në Zonën e Pashtrikut, Kadri Kryeziu, po ashtu në Zonën e Pashtrikut, …

Në mungesë të të dhënave të plota nuk janë përfshirë të burgosurit politikë që kanë vepruan në mërgatë, në Fondin “Vendlindja thërret” e në organizata të tjera.

Kanë ndihmuar luftën me logjistikë dhe janë angazhuar prej shtabit për këtë qëllim: Basri Musmurati, Selatin Novosella, Skënder Kastrati, Isë Kastrati, (dëshmor) dhe disa të ish-burgosur të tjerë.

 

Të burgosurit politikë, gazetarë dhe reporterë të luftës:

Me rastin e themelimit të Radios-Kosova e Lirë dhe të Agjencisë Kosovapres, nga SHP i UÇK-së, më 13 nëntor të vitit 1998, në këtë dy institucionet të rëndësishme informative janë inkuadruar:

Ahmet Qeriqi, përgjegjës i Radios Kosova e Lirë, Nezir Myrtaj, redaktor dhe komentues i zhvillimeve politike, Martin Çuni, redaktor dhe reporter në terren, Nusret Pllana, folës, zgjedhës i muzikës dhe fotoreporter, Berat Luzha, përgjegjës i Agjencisë Kosovapress, Ismet Sopi, reporter e TVSH-së dhe i agjencisë Kosovapress, Isa Krasniqi, Sheqir Zeneli, gazetar i Radios-Kosova e Lirë,

Reporterë dhe gazetarë të luftës në 7 zonat operative nga radhët e të burgosurve politikë: Xhavit Bajraktari, (dëshmor), Hyrë Emini, (dëshmore), Besim Baraliu, Ilaz Kadolli, Murat Musliu, Gani Koci, Sabit Gashi, Salih Lajçi, Muharrem Mahmutaj, Ismet Cakiqi, Shemsi Syla, e të tjerë.

Sqarim

Ky vështrim ndërkohë do të përditësohet dhe do të plotësohet

Kontrolloni gjithashtu

Roli dhe ndikimi në aspektin ndërkombëtar Roli i shtetit shqiptar për çështjen e Kosovës, për zbardhjen e të vërtetës për atë se çfarë në të vërtetë ndodhi në mars dhe prill të vitit 1981 në Kosovë, ishte tepër i madh. Udhëheqja politike shtetërore e Tiranës u orientua edhe nga opinioni publik ndërkombëtar, në mënyrë që ajo të ishte në favor të çështjes së Kosovës. Me këtë çështje u rekomandua, sidomos Ministria e Punëve të Jashtme e cila duhej t’u epte ambasadorëve që kishte të akredituar në vende të ndryshme të botes, udhëzime se si e çfarë të bisedohet me personalitete të ndryshme duke u shpjeguar atyre problemet dhe qëndrimet politike të Qeverisë shqiptare për çështje të përgjithshme ndërkombëtare apo të çështjeve konkrete të politikës së jashtme, me theks të veçantë ndaj Jugosllavisë dhe Kosovës. Lidhur me këtë çështje ambasadorët duhej që t’ua ekspozonin qëndrimet politike të Shqipërisë lidhur me demonstratat e zhvilluara në Kosovë dhe çështjen e Jugosllavisë në mënyrë që të influencohet pro një qëndrimi të tillë të Shqipërisë dhe Kosovës edhe nga vendet e tjera evropiane e botërore. Kështu, diplomatët shqiptarë të akredituar në vende të ndryshme të botës duhej që t’i informonin dhe të ndikonin të kolegët e tyre ndërkombëtarë, për avancimin e çështjes së Kosovës. Madje për mes ndërlidhjeve të ndryshme diplomatike shikohej alternativa që të ndikohej edhe tek Shtetet e Bashkuara të Amerikës28. Ndërmarrja e një veprimi të tillë diplomatik nënkuptonte që çështja të zgjidhej në favor të qëndrimit të shtetit shqiptar mbajtur ndaj Kosovës e realizimi i kërkesave të demonstruesve për statusin e tyre politik. Tirana zyrtare, duke përfshirë shtypin dhe kanalet e veta diplomatike, duke angazhuar dhe mobilizuar edhe mërgatën me qëllim të demaskimit të propagandës jugosllave, madje edhe evrolindore, bëri punë kolosale në ndihmë të vëllezërve të vetë, në ndihmë të gjysmës së kombit shqiptar nën robërinë jugosllave, duke i dalë krah me qëllim që hap pas hapi të shkohet në drejtim të zgjidhjes së drejtë të çështjes kombëtare shqiptare. Me fjalë të tjera, zyrtarët e ambasadave shqiptare nëpër botë bënë të pamundurën që të shpalosin të vërtetën për ngjarjet në Kosovë. Shtypi, diplomacia, shoqata, personalitete vepruan fuqishëm, bindshëm, sipas planeve konkrete në mbrojtje të demonstruesve dhe të drejtave dhe synimeve të tyre. Në baze të planeve të veçanta operative që u bënë nga shteti shqiptar pati kontakte më diplomatë, autoritete vendas përfaqësues të shtypit e propagandës, miq e dashamirës, aktivistë e shoqata. Artikujt e botuar në gazetën shqiptare “Zëri i Popullit”, të 8 dhe 23 prillit e 17 majit, të transmetuara nga ATSH që paraqitnin edhe qëndrimin zyrtar të shtetit shqiptar, qenë shpërndarë midis diplomatëve në vende të ndryshme evropiane e botërore nga përfaqësitë diplomatike shqiptare ku qenë të akredituara. Artikujt patën një jehonë të madhe në botë kishin ngjallur interes në trupin diplomatik në Beograd e qenë pritur me interesim edhe nga trupi diplomatik i akredituar në Tiranë e që mjaft diplomatë qenë shprehur pro ose indirekt kundër tyre. Në Greqi u bë shumëfishimi i materialit dhe filloi shpërndarja në mjetet e informacionit masiv, në Radiotelevizion, në Agjencinë e Lajmeve të Athinës e në redaksitë e gazetave e revistave të Athinës. U morën kontakte me kryeredaktorë, redaktorë e gazetarë. U fol për përmbajtjen e artikullit si dhe materiali u shpërnda në gazetat e revistat e periferisë në rrethet diplomatike etj29. Në Turqi, për të gjetur një jehonë sa më të gjerë artikulli i 8 prillit, u morën të gjitha masat për një shpërndarje të gjithanshme dhe meqenëse pjesa dërmuese e emigracionit të hershem shqiptar nga Kosova nuk dininë të lexonin shqip e përkthye në gjuhën turke. Në të njëjtën kohë në bazë të një plani të hartuar, u morën kontakte me shqiptarët duke ju folur atyre mbi qëndrimin e qeverisë shqiptare si dhe duke ju shpjeguar ndonjë problem që e kishin të pa qartë. Nga ana tjetër, u organizuan filma-koktej ose darka për disa familje nga Kosova30. Nga ana e përfaqësisë diplomatike shqiptare në Austri, qenë marrë të gjitha masat për shpërndarje sa më të gjerë të materialeve e broshurave, duke shfrytëzuar njëkohësisht njohjet me gazetarë e korrespodentë të huaj për të shpejtuar në çështjen e pasqyrimit të qëndrimeve të mbajtura nga Tirana e për të shtrirë materialet në një masë sa më të gjerë në shtresat intelektuale politike e diplomatike31. Ambasada e Shqipërisë në Stokholm, që mbulonte vendet skandinave që kur shpërthyen demonstratat në Kosovë në bazë të udhëzimeve të marra nga Ministria e Jashtme e Tiranës, mobilizoi të gjitha forcat e saj në këto drejtime kryesore; a) Të shpërndante sa me shpejt materialet e artikujt e Tiranës; b) Të kontaktonte gazetarë e publicistë për t’i nxitur, shkruar e folur për demonstratat duke i ndihmuar ata me material e sqarime; c) Të aktivizonte shokët diplomatë në mënyrë të veçantë për takime me autoritete vendase e diplomatë të huaj për t’u folur mbi ngjarjet e për të mësuar qëndrimet e mendimet e tyre, etj32. Te gjitha këto masa do të kenë efektet e duhura. Duhet vene në dukje faktin se, shtypi suedez fillimisht në shkrimet e tij paraqet pikëpamjet jugosllave në lidhje me ngjarjet në Kosovë, ku burim kryesor ishte TANJUG. Por sa filluan të botohen e përhapen njoftimet e artikujt e shtypit shqiptar edhe mjetet e propagandës se këtyre vendeve filluan t’i japin publikut më shumë të dhëna mbi demonstratat duke venë në dukje dhe kërkesat e drejta të shqiptarëve të Kosovës, duke hedhur dritë edhe mbi masat e egra që u morën për shtypjen e demonstratave dhe persekutimin e popullsisë shqiptarë në Kosovë dhe duke bërë të njohur në një fare mase dhe qëndrimet e Shqipërisë në mbështetje të kërkesave të drejta të shqiptarëve që jetojnë në Kosovë dhe në viset e tjera të Jugosllavisë. Mobilizimi i shtetit shqiptar, ndikoi shumë në plasimin e të vërtetës për Kosovën, duke qene një grusht i fortë kundër propagandës jugosllave në botën nordike, në paraqitjen e ngjarjeve në shtypin nordik sa më objektivisht për Pranverën e vitit 1981. Në ketë shtyp u shkruan rreth 70 artikuj që në përgjithësi paraqitën në mënyrë objektive kërkesat e drejta të shqiptarëve nga Kosova dhe mbështetjen e këtyre kërkesave nga ana e Shqipërisë, duke hedhur njëkohësisht poshtë shpifjet e trillimet e propagandës jugosllave për ndërhyrje të Shqipërisë në punët e brendshme të Jugosllavisë etj. Ambasada e Shqipërisë në Argjentinë, në bazë të udhëzimit që kishte marrë nga Ministria e Punëve të Jashtme, tre artikujt e gazetës së “Zërit të Popullit” për Kosovën, me gjithsej rreth 1600 broshura në spanjisht dhe shqip shpërndau në trupin diplomatik në Buenos Aires dhe Peru, autoriteteve të Ministrisë së Jashtme, Lëvizjes marksiste leniniste të Amerikës Latine, shoqatave të miqësisë me Shqipërinë, organizatave të majta në Amerikën Latine, bibliotekave, organeve të shtypit dhe propagandës, miqve të veçantë etj.33 Artikujt e gazetës “Zëri i Popullit”, iu qenë dërguar edhe përfaqësive diplomatike shqiptare në Algjer e Dar Es Salam, si dhe udhëzimet përkatëse me radiogram, qarkore dhe porosi të veçanta, materiale të cilat nga përfaqësia qenë shumëfishuar e shpërndarë në vendas, gazetarë, miq dhe diplomatë, si në Algjeri e 14 vende të zonës, në: Marok, Tunizi, Mauritani, Guine, Mali, Niger, Nigeri, Senegal, Benin, Togo, Çad, Guine-Bisao e Ganë34. Edhe përfaqësia në Meksikë, materialet i kishte përkthyer në gjuhën spanjolle e riprodhuar në 500 e 600 copë secilin artikull. Si këta artikuj ashtu edhe broshurën përmbledhëse për këtë çështje, menjëherë e kishte shpërndarë dorazi dhe me postë autoriteteve të vendit, funksionarëve të dikastereve të ndryshme, organeve të shtypit, radiove, televizionit, shoqatave e grupeve, Partive dhe Lëvizjeve marksiste-leniniste, trupit diplomatik, agjencive të lajmeve, punonjësve e studentëve të ndryshëm, njerëzve të artit e kulturës si në Meksikë ashtu edhe në vendet e zonës që mbulonte35. Artikujt e Tiranës për demonstratat e zhvilluara në Kosovë të cilat qenë shpërndarë edhe midis diplomatëve të vendeve evropiane-lindore nga përfaqësitë diplomatik në shtete të ndryshme ku qenë të akredituara, ato qenë pranuar dhe nuk janë kthyer mbrapsht. Në mjaft raste kishte pasur kërkesa edhe për ekzemplarë të tjerë, të cilat u janë plotësuar. Vetëm, në një rast, ambasadori polak në Budapest i kishte kthyer Ambasadës së Shqipërisë artikullin e “Zërit të Popullit”, të datës 23 prill 198136. Kurse, Vietnamezet i kishin kërkuar edhe zyrtarisht Ambasadës së Shqipërisë që të mos e shpërndajnë artikullin e datës 23 prill në vendas37. As, koreanët nuk kishin mbështetur qëndrimin e Shqipërisë. Ndërkohë, për të çuar tek emigrantët shqiptar, qëndrimin e Shqipërisë ndaj demonstratave u intensifikua dukshëm puna propagandistike. Përfaqësitë diplomatike të Shqipërisë në vende të ndryshme të botës shpërndanë rreth 15 000 kopje broshurash, të cilat përmbanin artikuj e datave 8 e 23 prill dhe 17 maj 1981, të botuar në gazetën “Zëri i Popullit”. Përveç kësaj forme u dërguan 200-300 copë gazetash shqiptare, me shkrime kushtuar ngjarjeve për Kosovën. Revista “Shqipëria e Re” në gjuhen shqipe e rriti tirazhin në 5 000 kopje dhe ju shtua një separat i veçantë kushtuar problemeve konkrete të viseve shqiptare. Edhe gazeta “Shqipëria sot” botoi shkrimet që flisnin për ngjarjet në Kosovë38. Në një informacion të Drejtorisë së IV, i titulluar “Emigracionin Kosovar në Evropën Perëndimore”, i hartuar më 7 shtator 1981 shkruante: “Nga ana jonë në këto vende janë shpërndarë 6 836 copë broshura që u botuan në vendin tonë rreth ngjarjeve në Kosovë, pa llogaritur disa mijëra kopje të artikujve të botuar në “Zëri i Popullit” dhe në shtypin tjetër periodik të cilat u shpërndanë në momentin e daljes nga shtypi”39. Në këtë veprimtari propagandistike dhe njohëse për shqiptarët e emigracionit u aktivizuan edhe shoqatat e miqësisë, si: shoqata Peru-Shqipëri e Brazil-Shqipëri, të cilat kishin botuar në formë broshure artikullin e “Zërit të Popullit” të datës 8 prill dhe kishin organizuar aktivitete masive lidhur me ngjarjet në Kosovë40. Ndërsa në radhët e shqiptarëve dhe arbëreshëve me banim në Argjentinë, ishte shpërndarë i gjithë kontingjenti i broshurave dhe gazetave të “Zërit të Popullit”41. Shoqatat e miqësisë në vendet skandinave gjithashtu u mobilizuan për të shpërndarë informacion në lidhje me ngjarjet në Kosovë dhe për drejtësinë e kërkesave të tyre. Rol të rëndësishëm luajtën sidomos përfaqësitë shqiptare në Suedi, Finlandë e Danimarkë, të cilat shpërndanin revista dhe materiale të tjera për atë që kishte ndodhur në Kosovë. Nga anëtarët e këtyre shoqatave u shkruan disa artikuj. Në Suedi përmes një letre të hapur i bëhej i njohur opinionit suedez e drejta e shqiptarëve të Kosovës. Shoqatat e miqësisë në vendet skandinave kishin zhvilluar shumë aktivitet, aq sa në Finlandë ambasadori jugosllav protestoi në Ministrine e Puneve te Jashtme42 e në Helsinki kërkoi që të mbahej qëndrim ndaj shoqatës së miqësisë Finlandë-Shqipëri e cila kishte botuar një broshurë mbi ngjarjet në Kosovë. Qeveria finlandeze nuk kishte marrë parasysh atë kërkesë e asnjë mase për ndalimin e broshurës në fjalë, por vetëm kishte njoftuar kryesinë e shoqatës që ajo të vazhdojë botimin e njohurive mbi Shqipërinë e të qëndrimeve shqiptare, por me kujdes që të mos prekeshin vende të tjera që kishin marrëdhënie me Finlandën43. Ndërkohë, Shoqata e Miqësisë Danimarkë-Shqipëri, kishte lëshuar edhe një “Komunikatë mbi masakrat në Kosovë-Jugosllavi”44. Në këtë Komunikatë ndër të tjera, përshkruhej shtetrrethimi në Kosovë nga organet qeveritare jugosllave, bllokadat e krijuara nga organet qeveritare që gjërat mos të merren vesh, masakrat e organizuara në Kosovë gjatë LDB e gjatë demonstratave të zhvilluara, gjendja e vështirë ekonomike në Kosovë krahasuar me vendet e tjera të federatës jugosllave, qëndrimi i drejtë i Shqipërisë ndaj ngjarjeve të zhvilluara duke mos u cilësuar si ndërhyrje në punët e brendshme të Jugosllavisë e përkrahur me të drejtë kërkesën e shqiptarëve të Kosovës për të shpallur krahinën republikë në vehte nën kuadrin federatës jugosllave etj. Edhe shoqata e miqësisë Spanjë-Shqipëri, loboi për ngjarjet e zhvilluara në Kosovë dhe qëndrimet e shtetit shqiptar45. Qëndrimet e Shqipërisë bënë efektin e tyre në Kosovë, influencuan pozitivisht, sadopak penguan vrullin gjakatar të ushtrisë jugosllave dhe të UDB-së (Unutrasnje Drzavna Bezbednost-Sherbimi i brendshem shtetror), si dhe në një masë bënë që edhe opinioni e diplomacia botërore të dënonin qëndrimet politike dhe veprimet barbare të jugosllavëve në Kosovë. Në këtë kontekst u bëhej e ditur jugosllavëve e më gjerë se shqiptarët janë një komb. Goditja e shtetit shqiptar kundër regjimit jugosllavë ndihmonte aspiratat e ligjshme të popullit shqiptar. Qëndrimi i mbajtur ndaj ngjarjeve në Kosovë ka pasur rezultate pozitive në shumë drejtime të përgjithshme kombëtare e ndërkombëtare. Tirana rikujtonte botërisht ndarjen e padrejtë të Kosovës nga Shqipëria më 1913, duke iu bërë krah Lëvizjes Kombëtare dhe perspektivës së saj. Kosova e ndarë në tri republika të Federatës jugosllave, pak e njohur nga gazetarët e nga opinioni publik ndërkombëtare, arriti të bëhej si një çështje e njohur botërisht, krahas faktorëve të tjerë edhe në saje të Qeverise shqiptare. Tirana duke demaskuar politiken shoviniste serbe, goditi rendë prestigjin e Jugosllavisë, brenda për brenda saj dhe në arenën ndërkombëtare. Kërkesa e popullit të Kosovës për Republikë e mbështetur fuqimisht nga Shqipëria u bë problem i shtruar për zgjidhje. Qëndrimi i Shqipërisë në përkrahje të kërkesave të popullit të Kosovës u bë një faktor i rëndësishëm inkurajimi për gjithë popullin shqiptar nën Jugosllavi për të forcuar luftën e vendosmërinë drejtë aspiratave të tyre për çlirim kombëtar. Në të njëjtën kohë u rritë edhe prestigji i shtetit shqiptar në arenën ndërkombëtare, duke krijuar kushte për një zhvillim të mëtejshëm të marrëdhënieve me vende të ndryshme evropiane e botërore.

Prof.asoc.dr. Sabit SYLA: Qëndrimi i Republikës së Shqipërisë ndaj demonstratave në Kosovë me 1981 III

3. Acarimi i marrëdhënieve shqiptaro – jugosllave Përkrahja e demonstruesve dhe e kërkesës së tyre ...