Ali Hertica

Ali Hertica: Vendi i gjyqtarit në shtetin demokratik dhe kushtetues në Kosovë

Kthehu në themel. Nga natyra , koncepti i shtetit të së drejtës është i diskutueshëm – dhe kjo i jep drejtësi karakterit të veçantë të shtetit kushtetues demokratik si një sistem dinamik. Thelbi i çështjes është se forca dhe vlera e shtetit të së drejtës qëndron në një debat të vazhdueshëm – dhe nëse është e mundur i pastër – në lidhje me kuptimin aktual të shtetit të së drejtës si një institucion. Sundimi i ligjit është një ideal që tregon një dinamizëm të caktuar. Kjo nuk ndryshon faktin se thelbi i shtetit ligjor ka konture të qarta,qeveria, shteti, është i lidhur me ligjin, në veçanti të drejtat e njeriut, ekziston një ndarje midis administratës dhe drejtësisë dhe të gjithë kanë qasje te një gjyqtar i pavarur, i paanshëm për të mbrojtur pozicionin e tij juridik si një qytetar i barabartë. Arsyeja e këtij përshkrimi të shkurtër është e vështirë të thuhet.

Në dekadat e fundit, shtetet moderne janë zhvilluar në Evropë (dhe gjetkë), ku bashkëpunimi midis legjislacionit dhe zbatimit – duke pasur parasysh kompleksitetin e detyrës shumëplanëshe të qeverisë – është bërë gjithnjë e më intensiv. Në Kosovë, marrëveshja e hollësishme e koalicionit, ndër të tjera, kontribuon në marrëdhënien e ngushtë midis qeverisë dhe parlamentit, e cila madje shtrihet në Senat. Kështu trias politica (ligjvënësi, administrata dhe gjykatësi, tre organe, tre funksione të ndara) u zhvilluan në një duas politica. Në këtë sistem me dy pole – qeverisja demokratike kundrejt gjykatave – presioni mbi gjykatat do të rritet, siç u tha.

Tradicionalisht, Kosova  nuk ka një gjyqësor të fortë. Ekzistojnë tre kolona të pavarura gjyqësore, Gjykata e Lartë, Divizioni i Juridiksionit Administrativ të Këshillit të Shtetit dhe gjyqësori i zakonshëm, i cili organizohet përmes Këshillit Gjyqësor. Ne nuk njohim një gjykatës kushtetues. Financimi i gjyqësorit përmes buxhetit të drejtësisë nuk kontribuon në pavarësinë. Dizajni i dobët i Këshillit për Gjyqësorin ka pasur pasoja në dobësimin e mëtejshëm të gjyqësorit. Sipas mendimit tim, gjyqtarët kanë arsye të mira për të qenë të pakënaqur me administrimin e drejtësisë. Duke pasur parasysh angazhimin e madh të këtij grupi profesional – ekziston një punë jashtë orarit strukturor – ata meritojnë më mirë.

Vlera e madhe e shtetit kushtetues demokratik qëndron në sistemin e forcave të kundërta që ai përmban. Në natyrë, si dhe në shoqëri – dhe në kushtetutën njerëzore – forcat e kundërta dinamike janë mbrojtja kryesore për sistemet e forta. Në shtetin kushtetues demokratik modern, iniciativa për shumë subjekte i takon qeverisë demokratike, e cila si ligjvënës mund të përcaktojë modelin institucional, buxhetin dhe përmbajtjen dhe funksionimin e shumë funksioneve të shtetit. Kjo është pjesë e rolit të qeverisë demokratike. Sidoqoftë, fuqitë e qeverisë demokratike janë të kufizuara. Pjesërisht për shkak të rregullave të sistemit tonë kushtetues, pjesërisht si rezultat i bashkëpunimit evropian dhe ndërkombëtar. Kufizimi kryesor buron nga të drejtat themelore dhe parimet e administrimit të mirë.

Taskshtë detyra e gjyqtarit të pavarur në shtetin kushtetues, duke zbatuar ligjin kombëtar, evropian dhe ndërkombëtar, të vendosë kufij në raste konkrete për veprimet e qeverisjes demokratike. Në rastin ideal, kësaj duhet t’i shtohet edhe jurisprudenca kushtetuese, por ligjvënësi .A duhet që gjyqtari të “legjitimohet në mënyrë demokratike” në kryerjen e detyrës Kjo na sjell në pyetjen se çfarë nënkuptohet me legjitimitet demokratik.

Kontrolloni gjithashtu

Deklaratat e fundit të përfaqësuesve qeveritarë se “nuk mjafton një vit për ndryshimet kushtetuese” janë dëshmi e mungesës së vullnetit politik dhe e dështimit të kësaj qeverie për ta çuar vendin drejt integrimit europian dhe për të respektuar vetë Marrëveshjen e Ohrit. Prej ditës së parë të mandatit, përveç bllokimit të perspektivës evropiane, kjo qeveri dhe partnerët e saj kanë sulmuar themelet e barazisë dhe të Marrëveshjes së Ohrit: • kanë shfuqizuar balancuesin, duke cenuar përfaqësimin e drejtë të shqiptarëve dhe komuniteteve tjera; • kanë zhvlerësuar Marrëveshjen e Ohrit duke ia dorëzuar implementimin figurave me bindje antishqiptare dhe antiperëndimore, si Ivan Stoillkoviç; • kanë fshirë diasporën nga përfaqësimi politik dhe kanë zvogëluar shqiptarët në përllogaritjet zyrtare; • nuk respektojnë përdorimin zyrtar të gjuhës shqipe dhe kanë zhvlerësuar Inspektoratin e gjuhëve dhe Agjencinë e gjuhëve. Sot, përveç dështimit me ndryshimet kushtetuese, kjo qeveri hap fronte të reja kundër mekanizmave të barazisë si shumica e Badenterit, një nga shtyllat më të forta kushtetuese që garanton stabilitetin ndëretnik, barazinë reale në vend dhe mbron nga majorizimi. Çdo tentativë për ta relativizuar ose rishikuar Badenterin është tentativë për ta kthyer shtetin pas në përjashtim dhe diskriminim. Jemi dëshmitarë se gjithnjë e më shumë po zënë vend ide të rrezikshme, që përfaqësojnë ata që besojnë se shtetet multietnike nuk funksionojnë dhe se duhet ndërtuar shtete etnike. Kjo qasje manifestohet në dy drejtime: përmes goditjeve të Marrëveshjes së Ohrit, që rrënojnë barazinë e brendshme, dhe përmes bllokimit të rrugës europiane, që e izolon vendin dhe e kthen mbrapa. Bashkimi Demokratik për Integrim mbetet forca politike që ka mbrojtur dhe do të mbrojë Marrëveshjen e Ohrit, kursin euroatlantik të vendit dhe dinjitetin e qytetarëve. Shqiptarët nuk do të lejojnë kthimin e shtetit në padrejtësi dhe përjashtim. Tetori është afër dhe populli do të flasë fuqishëm. Ora e përgjegjësisë politike dhe juridike po afron. Marrëveshja e Ohrit nuk cenohet, barazia nuk negociohet.

BDI: Jo vetëm sistemi bankar, por edhe insulina i jepet në duar botës serbe

Pas Alta Bankës dhe hyrjes së kapitalit serb në telekomunikacion, sot zbulojmë një tjetër çështje …