Arton Musliu: Kushtetuesja sqaroi shumëçka por jo gjithëçka!

         Gjykata Kushtetuese është autoriteti përfundimtar i interpretimit të Kushtetutës së Republikës së Kosovës dhe përputhshmërisë së ligjeve me Kushtetutën . Këtë e thotë neni 112, pragrafi 1 i Kushtetutës sonë. Dhe kjo çështje është e padiskutueshme. Përkitazi me këtë, Gjykata Kushtetuese e Republikës, me kërkesë të Presidentës, si palë e autorizuar për të bërë parashtresë në këtë Gjykatë, ka nxjerrë një Aktgjykim në lidhje më përputhshmërinë e Parimeve të Përgjithshme për krijimin e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe. Ky aktgjykim ka sqaruar shumëçka, por jo gjithçka. Kjo për disa arsye. Është praktikë juridike që interpretimi i çështjëve apo dispozitave  të kontestuara të bëhet në mënyrë koncize. Kjo për shkak se potencialiteti i interpretimit të tyre subjektiv është shumë i madh. Me gjithë faktin që Gjykata Kushtetuese është autoriteti përfundimtar për interpretimin e Kushtetutës, ajo duhet të jetë maksimalisht koncize dhe e qartë.

Sidoqoftë është e udhës të cekën gjetjet kryesore të Gjykatës.

Sipas saj, me ratifikimin e Marrëveshjes mbi Normalizimin e Marrëdhënieve në mës të Kosovës dhe Serbisë, të datës 19 prill 2013, me ç’rast është paraparë krijimi i një asociacioni të komunave me shumicë serbe, asociacioni i tillë është bërë obligim ligjor për rendin juridik të shtetit tonë. Dhe, formimi i tij është i pa alternativë.

Asociacioni/Bashkësia nuk është në tërsi në përputhje me frymën e Kushtetutës, mirëpo arsyetimi për një gjë të tillë është shumë përgjithësues dhe shumë pak eksplicit e konciz.

Një asociacion i tillë duhet të jetë në pajtim me nenin 3, paragrafi 1 të Kushtetutës, që ka të bëjë me barazinë para ligjit; në pajtim me Kapitulin II të Kushtetutës, që ka të bëjë me të drejtat dhe liritë themelore; dhe me Kapitullin III të Kushtetutës sonë, që ka të bëjë me të drejtat e komuniteteve dhe pjesëtarëve të tyre.

Asociacioni nuk duhet të prekë rregullimin qeverisës të Republikës i cili është në dy nivele, niveli lokal- Komuna dhe niveli qëndrorë- Qeveria

Gjen se Qeveria ka kompetencë për miratimin e një dekreti përmes së cilit do të formohet Asociacioni dhe një dekret i tillë do të vlerësohet nga Gjykata.

Statuti do të “korigjihet” nga vet Gjykata Kushtetuese

Eksplikimi i terminologjisë, Gjykata ka gjetur se fjalia e “exercise full overview” është dykuptimësh për shkak se në gjuhën shqipe përdoret si ”ushtrimin e vështrimit të plotë”, derisa në gjuhën serbe kjo fjali është përkthyer si “obavljanje potpunog pregleda” e që sipas gjykatës është i ngjashëm me kryerjën e auditimit. Po sipas Gjykatës, përkitazi me këtë çështje, formulimi që duhet përdorur duhet të jetë në pajtueshmëri me formulimin e Marrëveshjes së Parë, pika 4, sipas së cilës Asociacioni/Bashkësia do të ketë mbikqyrje të plotë mbi fushat e zhvillimit ekonomik, arsimimit,  shëndëtësisë, planifikimit urban dhe rural, e që i bie se duhet të jetë i informuar. Pra Gjykata konstaton se fjalia “exercise full overview” ka kuptimin e informimit.

Pra, Kushtetuesja sqaroi shumëçka në lidhje me asociacionin. Por shtrohet pyetja cila është zgjidhja. Me qenë se është konstatuar se asociacioni duhet dhe do të formohet,  mendoj se në këtë drejtim Aktgjykimi i Gjykatës Kushteuese është i mangët për shkak se është përgjithësues e i papërcaktuar. Krejt çka ka gjetur ky aktgjykim është fakti se asociacioni duhet të jetë në pajtim me nenin 3, 7 12, me Kapitullin II dhe III të Kushtetutës, pastaj nenet 57, 59, 60, 61… Kjo për mendimin tim është praktikë e gabuar për shkak se një çështje kaq e ndieshme është dashur të marrë një përgjigje të sakt dhe koncize e assesi një “analizë” juridike. Përfundimisht, mendoj që ky Aktgjykim nuk do ta zgjidhë problemin e krijuar dhe për më keq një Aktgjykim i tillë do ta thelloj edhe më krizën aktuale politike. Kjo për një arsye të thjeshtë. Opozita tashmë ka filluar që të kërkoj dorëheqjen e Qeverisë me intenzitet më të lartë për shkak se pretendon se Qeveria ka shkelur Kushtetutën, derisa pozita do të insiston se ka obligim kushtetues formimin e një asociacioni të tillë, pas një refreshi që do t’i bën këtyre dispozitave të Parimeve mbi Asociacionin.  Në këtë kontekst Aktgjyimi i Gjykatës Kushtetuese do të jetë mjeti makiavelist për përmbushjen e agjendave politike të pozitës dhe opozitës.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …