Adem Lushaj

Mr. Adem Lushaj: Istogasit: Do ruajmë dhe kultivojmë traditat tona tradicionale

Bjeshkët e Moknës në Istog, përkatësisht Rudak-a, ishte shndërruar në vend të ahengut nga qytetarët e ardhur edhe jashtë komunës së Istogut. Me fjalët, “me hajr iu koftë dhe me të shëndosh”, uronin plakun 72 vjeçar, Rexhep Hakaj nga Oroberda dhe familjen e tij, ngase ishin mikpritës dhe organizator për të shënuar ritin e “Qethjes së deleve”, i cili ruhet me fanatizëm nga vendasit e kësaj komune, por edhe të komunave tjera të Dukagjinit. Mixha Rexhep, edhe pse këto vite mbi supet e tij, gjen forcë të përkujdesët për më shumë se 700 dele dhe qengja të tij, duke u ndihmuar edhe nga familjarët e tjerë, për të cilin, “delet janë çdo gjë për mua, ngase ushqimin që konsumoj e kam të sigurt e jo të helmuar nga pesticidet apo medikamente tjera kimike. “Që nga mosha 11 vjeçare kam filluar të përkujdesem për delet, dhe për këto vite të jetës, asnjëherë nuk kam kërkuar ndihmën e mjekut, ngase ushqehem me produkte që marr nga delet e mia, të cilave ua bëj mundimin”, deklarohet plaku Rexhep, duke treguar se gjumin e bënë në postaja të leshit, edhe në këto ditë të vapës. Përderisa babai i tyre përkujdesej për delet dhe qethtarët të cilët me gërshërët e tyre, po përvjelnin dhe largon leshin nga trupi i deleve, bijtë e Rexhepit përkujdeseshin për të pranishmit, duke falënderuar për kohën që kishin ndarë për familjen e tyre, për vizitën e bërë në këto ditë të nxehta, por të “shenjta”, për ruajtje të traditave të bjeshkatarëve. “Janë familje bujare, familje e dëshmuar edhe gjatë kohës së luftës”, tregon njëri nga mysafirët e ardhur, Bajram Mehmetaj, i cili tregon si plaku Rexhep dhe bashkëshortja e tij, Dyka, kishin ushqyer, shëruar dhe ndihmuar qytetarët dhe luftëtarët e lirisë, në rrugën e tyre drejtë shteteve fqinjë. Për bujarinë dhe kontributin shoqëror të familjes Hakaj, tregon edhe profesori i Gjuhës Shqipe, Ukë Ukaj nga Kaliçani dhe gazetari i njohur i këtyre anëve, baca Zeqë (Zeqir Mehmetaj), sipas të cilit, Stanet e kësaj familje dhe dy pleqtë bashkëshortor, ishin vend strehim i shumë qytetarëve dhe luftëtarëve të lirisë, që pos ushqimeve që ofronin, ishin shndërruar mjekë të atyre që kishin nevojën për të marrë rrugën e gjatë drejt Shqipërisë apo Malit të Zi.

 

Në njërën anë; tingujt e muzikës, këngët malësorçe, ushqimet dhe vallëzimet tradicionale, e në anën tjetër; burrat zanatli istogas, kryenin qethjet e deleve që nxirreshin nga vathët e tyre, duke ua lehtësuar “barrën” që kishin nga leshi i shumtë. Njëri nga qethtarët që zanatin e qethjes kishte filluar që para 40 vitesh, Rexhep Gorçaj, shprehët se ndjenë kënaqësi për punën që bën prej qethtari, të cilën e konsideron si “hobi” të tij. “këtë zanat e ushtroj për katër dekada, jo që ndjej obligim, por ndjejë një kënaqësi apo më shumë e marrë si art, sikurse që janë artet tjera”, ka nënvizuar Gorçaj, duke mos ndaluar së qethuri, përkundër vapës së madhe dhe djersëve që kaplonin. Por, ky qethtar thotë se nuk është më i miri i kësaj ane, ngase ishte një tjetër që ishte jo më larg se tri metra, duke bërë të njëjtën punë të qethjes. “Ne (Istogu), kemi qethtarin më të mirë në gjitha trojet shqiptare, kemi Canë Rugovën që është i njohur edhe andej kufirit, në shtetin amë të Shqipërisë”, na thotë Gorçaj, duke orientuar shikimin e tij nga personi, të cilin e nderonin të rinj e të vjetër që ishin të pranishëm. Modestinë e tij, edhe pse kolegët e quanin “ më i miri qethtar”, e shpreh edhe vet bariu tashmë i mirënjohur, mixha Canë, që në shaka na thotë, “jo more, veç më ka marrë kënga, se ka shumë më të mirë se Unë”. Sipas tij, ruajtja dhe kultivimi i traditave të bjeshkës, Istogu është ndër komunat më të njohura në gjithë shqiptarinë, ndaj nuk është rastësi edhe nuri i madh i deleve që mbajnë familjet istogase, të cilat përkrahen edhe nga institucioni i tyre komunal dhe Qeveria e shtetit të Kosovës, qoftë përmes subvencioneve apo projekteve që mundësojnë zhvillimin e blegtorisë.

Largimi nga Bjeshka e Rudak-ës dhe familja e madhe Hakaj, përcillej me urimin “mirë ardhshi edhe në momentet tjera të shënimit të riteve shqiptare të këtyre anëve”.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …