Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Në programet e tyre zgjedhore, partitë politike premtojnë veprime për çështje urgjente si strehimi, kujdesi shëndetësor, migrimi dhe siguria ekonomike. Duke vepruar kështu, ato u përgjigjen shqetësimeve dhe dëshirave të qytetarëve. Megjithatë, shumë prej propozimeve të tyre nuk synojnë zgjidhje të qëndrueshme për të ardhmen.
Për shembull, partitë janë të vetëdijshme për problemet që lidhen me qëndrueshmërinë e sistemit të kujdesit shëndetësor, por programet e tyre nuk paraqesin prioritete thelbësore për të kufizuar rritjen e shpenzimeve dhe kostove të këtij sektori.
Sa i përket temës së “pjesëmarrjes”, qytetarët inkurajohen të kontribuojnë më aktivisht në shoqëri. Njerëzit pritet të punojnë më shumë orë në punë të paguara, ndërsa njëkohësisht të marrin përsipër detyra kujdesi familjar dhe punë vullnetare. Partitë pranojnë se ekzistojnë kufizime në këtë drejtim dhe propozojnë masa për të lehtësuar kombinimin e këtyre detyrave, për shembull përmes mbështetjes së kujdestarëve informalë dhe rregullimeve të lejeve. Megjithatë, mungon një vizion i qartë për një ngarkesë reale dhe të përballueshme javore, e cila do të përfshinte punën formale, përgjegjësitë familjare dhe kohën e lirë.
Kosova është një vend i larmishëm, me qytetarë që ndryshojnë në prejardhje, arsim, orientim seksual dhe bindje fetare apo politike. Njerëzit kanë pikëpamje të ndryshme për çështje si klima, migrimi dhe feja. Prandaj, është e rëndësishme që partitë që synojnë të formojnë qeverinë të gjejnë një vizion të përbashkët për mënyrën se si duam të jetojmë së bashku në një shoqëri të larmishme, duke marrë parasysh edhe interesat e grupeve minoritare.
Investimi në lidhjet shoqërore për një shoqëri elastike
Shumica e programeve zgjedhore u kushtojnë vëmendje krizave, si kërcënimet e luftës apo fatkeqësitë natyrore, dhe propozojnë masa për rritjen e rezistencës fizike, për shembull përmes investimeve në mbrojtje dhe infrastrukturë.
Megjithatë, vihet re se partitë i kushtojnë relativisht pak vëmendje aspektit socio-shoqëror të rezistencës, edhe pse pandemia e koronavirusit tregoi sa e rëndësishme është kjo. Prandaj, është e nevojshme të investohet më shumë në infrastrukturën sociale — si qendrat komunitare, bibliotekat dhe shërbimet e mirëqenies sociale. Këto shpesh mbeten të nënvlerësuara në programet politike, ndonëse kanë rëndësi të madhe për krijimin e lidhjeve shoqërore dhe për mbështetjen gjatë krizave.
Ndërgjegjësimi për sundimin e ligjit
Partitë politike tregojnë në programet e tyre se janë të shqetësuara për faktin se sundimi demokratik i ligjit ndodhet nën presion. Megjithatë, jo të gjitha propozojnë masa konkrete për të forcuar ndërgjegjësimin qytetar mbi rëndësinë e sundimit të ligjit dhe për ta bërë të qartë se liria e secilit varet nga mbrojtja e të drejtave të të gjithëve.
Kjo është shqetësuese, sidomos duke pasur parasysh se studimet tregojnë se qytetarët shpesh kanë njohuri të kufizuara për kuptimin dhe rëndësinë e sundimit liberal të ligjit. Këto janë çështje që duhet të marrin vëmendje serioze gjatë procesit të formimit të qeverisë.
Në disa raste, programet politike madje krijojnë rrezik për vetë sundimin e ligjit, sidomos kur propozojnë kufizime ndaj të drejtave të grupeve të caktuara shoqërore.
Prandaj, partitë politike duhet:
- të zhvillojnë një vizion afatgjatë mbi temat që ndikojnë drejtpërdrejt në cilësinë e jetës së qytetarëve, si siguria ekonomike, kujdesi dhe mbështetja sociale;
- të krijojnë një qasje të integruar për një shoqëri ku njerëzit mund të marrin pjesë pa u mbingarkuar, duke pasur hapësirë për punë, përgjegjësi familjare dhe jetë personale;
- të investojnë në promovimin e kohezionit social në një shoqëri të larmishme, duke forcuar infrastrukturën sociale dhe kulturën e bashkëjetesës;
- të mbrojnë në mënyrë aktive sundimin demokratik të ligjit dhe të shmangin përjashtimin e grupeve të ndryshme nga jeta publike.
Kur krahasojmë programet zgjedhore, shohim se partitë përpiqen të paraqiten në dritën më të mirë të mundshme. Shpesh ato premtojnë masa për të fituar vota, pa shpjeguar qartë se si do t’i financojnë ato.
Debati politik shpesh paraqitet në mënyrë të ndarë bardh e zi. Për shembull, disa parti mbështesin rritjen e ndihmës financiare për studentët, ndërsa të tjera nuk e konsiderojnë të nevojshme, duke argumentuar se një pjesë e studentëve vijnë nga familje të pasura ose mund të sigurojnë vetë të ardhura.
Megjithatë, është e rëndësishme të mbahet mend se gjatë periudhave zgjedhore partitë politike tregojnë qartë se cilat masa janë të gatshme — ose të pavullnetshme — të ndërmarrin. Pothuajse të gjitha këto zgjedhje kanë ndikim të drejtpërdrejtë ose të tërthortë në mirëqenien dhe shëndetin publik, qoftë përmes politikave të strehimit, arsimit apo sigurisë ekonomike.
