Janë bërë të gjitha përgatitjet e nevojshme që të hënën të fillojë gjysmëvjetori i dytë i vitit shkollor

Pashk Quni: FILLIMI I VITIT SHKOLLORË NË LIRI

Në mëngjesin e një shtatorit të vitit 1999, e dinim që diku atje larg, shumë larg, nga ku na ndanin kufij dhe ushtri, përtej territ të botës, në dritën e amshuar të lirisë, në Kosovë po fillonte viti i ri shkollor.

Nga zemrat e mallëngjyera i uruam njëri – tjetrit fillimin e vitit të ri shkollor në liri. Prej së largu i puthëm në ballë fatosat dhe yllkat, i uruam edhe shkollarët tjerë, nxënësit dhe studentët për fillimin e rrugës së dritës dhe të jetës, me dëshirë që të jenë brezi i fundit që e fillon shkollimin si gjenerata e parë pas luftës. Urime dhe përgëzime nga larg kishim edhe për kolegët tanë që e patën fatin dhe nderin që ta fillojnë vitin e ri shkollor në liri.

Syhapur e ëndërronim lumturinë e fillimit të vitit ri shkollor në liri. E ëndërronim edhe kënaqësinë që përjetonin kolegët në këtë ditë historike për shkollën tonë.

Edhe pse fizikisht ishim të burgosur, shpirtin e kishim të lirë!

Më parafytyrohej se po e shoh Mirandën, çapkënen time, me çantën e librave në dorë duke hyrë në derën e shkollës, duke e përshëndetur mësuesen dhe duke i dhuruar asaj një tufë lule. Por edhe yllkatndhe fatosat tjerë, tërë shend, të shpërndarë nëpër oborrin e shkollës sikur bletët nëpër lule.

Atë ditë në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte gaz dhe lot. Ai gaz e ata lot rridhnin nga ne mësuesit e burgosur. E imagjinonim ditën e parë të mësimit, zilen e parë në liri.

Gazi i gëzimit dhe lotët e mallëngjimit dilnin nga mësuesit: Abdullah Hoxha, Hasan Jashari dhe Shaip Berisha, nga Hajvalia e Prishtinës; Bislim Bajraktari, nga Prishtina; Bislim Bislimaj, nga Drobeshi i Vitisë; Gani Ahmetgjekaj, nga Rudica e Klinës; Gazmend Tahiri, nga Hereqi i Deçanit; Hajriz Murati, nga Shajkoci i Podujevës; Hasan Dalloshi, nga Sopotnica e Kaçanikut; Nezir Shala, nga Vuçaku i Drenasit; Pashk Quni, nga Doblibarja e Gjakovës; Pjetër Buzhala, nga Çabiqi i Klinës; Rasim Selmanaj, nga Gllogjani i Deçanit dhe Skënder Kelmendi, nga Zllopeku i Pejës e të

tjerë, që emrat e tyre nuk m` u kujtuan në këtë moment.

Mësues të burgosur nuk kishte vetëm në burgun e Mitrovicës së Sremit: Mësues të burgosur kishte edhe në burgjet tjera të Serbisë, në Pozharevc, në Zajeçar, në Krushevc, në Beograd në dy burgje: Padinska Skela, dhe në Burgun Qendror, në burgun e Shabacit e në burgun e Nishit. Të burgosur kishte edhe në burgjet tjera nëpër Serbi, të ashtuquajtura burgje qarku. Mësues të burgosur kishte edhe në qytete të  tjera të Serbisë, dhe se edhe sot e kësaj dite nuk dihet për fatin e tyre.

Gaz për shkak se atë ditë për herë të parë në historinë e Kosovës fillonte viti shkollor pa dhunën e shtetit dhe pushtetit serb ndaj arsimit shqip, ndaj shkollës shqipe, ndaj nxënësve, arsimtarëve dhe popullit shqiptar në tërësi.

Mësuesit lirshëm do t’ua shpjegojnë nxënësve historinë e Skënderbeut, Agronin dhe Teutën. Lirisht do ta këndojnë Himnin e Flamurit. Mund të vishën kuqezi e mund të shkojnë në shkollë dhe të kthehen pa ua pasur frikën çakejve të Millosheviqit.

Kurrë më, askush nuk do t’i rrahë e nuk do t’i torturojë mësuesit para nxënësve e as prindërit para fëmijëve të tyre, por as nxënësit para prindërve dhe para mësuesve. Nuk do të jenë më të përulur, të përbuzur e të poshtëruar! Askush nuk do t’ua grisë më abetaren e as nuk do t’i shajë. Nuk do t’i përzë nga e shkolla. Nuk do të dëgjojnë më një gjuhë që nuk e kuptojnë. Do të jenë krenarë dhe të gëzuar, do të jehojë kënga tyre e gëzimit në kupë të qiellit.

Nuk ka forcë që do t’ua ndalë gëzimin dhe hovin rinor.

Lotët e shprehnin mallëngjimin dhe dhembjen që kishim, nga se nuk ishim me nxënësit e dashur në shkollat tona. Nuk e dëgjonim cingërimën e ziles së parë shkollore në liri. Në shkollë nuk do të jenë as të gjithë nxënësit dhe kolegët tanë ashtu sikurse kanë qenë. Një numër i madh i tyre u vranë e u masakruan, një pjesë u burgosëm, kurse disa të tjerë ende nuk ishin kthyer në atdhe – ishin ende kaçkinë (refugjatë) pa plëng e vatër.

I burgosur ishte edhe Xhevat Behxhet Podvorica nga Dumoshi i Besianës ( Podujevës) i lindur më 12 maj 1983, nxënës i gjimnazit “Xhevdet Doda” në Prishtinë. Ai ishte një lule e rinisë i lindur në muajin e luleve. Kishte sjellje të shkëlqyeshme, gjithherë i dashur dhe i mirë për të gjithë. Edhe pse kishte shtat të njomë (16 vjet), ishte burrëruar para kohe. Burrërisht u bëri ballë të gjitha të këqijave të burgut, si një lis i madh që i bën ballë stuhisë e nuk përkulet. Ishte i pa thyeshëm, njëjtë si profesori i tij i gjuhës shqipe, Abdullah Hoxha. Ishin së bashku në të njëjtën dhomë. Xhevati kishte respekt të pakufishëm për profesorin e tij. Profesori për te ishte prindi, pedagogu dhe atdhetari që ( ishte i burgosur së bashku me vëllezërit Shabanin dhe Tomorin,  i dëshmoi në vepër fjalët e veta të theksuara me qindra herë për dashurin ndaj atdheut dhe popullit.

Gjakonim edhe për shkollat tona të shndërruara në hi e gërmadha. Ishim të vetëdijshëm, por edhe shumë krenarë se me ne apo pa ne, me shkolla apo pa shkolla, do të ketë mësim shqip. Në klasa do të shndërrohen edhe hijet e lisave dhe shkollimi do të vazhdojë.

Nxënësit tanë vetëm do ta ndjejnë mungesën tonë fizike, ndërsa sa i përket punës në klasë, kolegët do të na zëvendësojnë me përkushtim e mall. Ata do t’ua përcjellin nxënësve porosinë tonë sikur t’ua kishim thënë ne, me gojën tonë, edhe pse nuk e kishim atë kënaqësi e mundësi. Porosia jonë ishte: “ mësoni, mësoni dhe vetëm mësoni, sepse dituria është arma më e fuqishme kundër çdo armiku”.

Nga epiqendra i territ të botës, nga largësitë e pa arritshme, përtej grilave, nga zemra i uronim nxënësit dhe shkollat tona të rritën në liri, me dëshirën e vetme ”Rrituni së bashku me Kosovën lirë, o pëllumba të bardhë se edhe ne do të vijmë e do të gëzohemi së bashku në Kosovën tonë të martirizuar ndër shekuj, por tash të lirë deri në amshim”.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …