Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri: KONFERENCA SHKENCORE NDËRKOMBËTARE NË PEKIN PËR STUDIMET EPIKE

Akademia Kineze e Shkencave Sociale në Pekin, Institituti i Letërsisë Etnike, më 17 e 18 nëntor 2012 organizoi konferencën shkencore ndërkombëtare për studimet epike, «Konferenca ndër­ko­m­bëtare 2012 e studimeve epike: drejt diversitetit, kreativitetit, qëndrueshmërisë». Kjo konfere-


ncë, në të cilën morën pjesë shtatëdhjetë e një studiues  të epikës nga Azia, Evropa, Afrika dhe Am­erika, e ndër ta edhe studiuesit tanë, epikologët Zymer Neziri, Nicola Scaldaferri dhe Rigels Ha­lili, është nismë për një forum të rregullt për studimet ndërkombëtare epike nga fushat ndër­di­si­plinore, për të diskutuar çështjet thelbësore të studimeve epike në gjithë botën.


Te­mat kryesore, që u shqyrtuan në konferencë, qenë: 1. Diversiteti, kreativiteti dhe që­n­d­ru­e­sh­m­ë­ria e traditave epike. 2. Reflektime për  metodologjitë për dokumentacionin gojor epik. 3. Sfidat ak­tuale në bashkëpunimin shumëpalësh për mobilizim dhe ndërveprim midis epikëkërkuesve, ko­muniteteve dhe institucioneve kërkimore. 4. Fizibiliteti dhe praktika e krijimit të një shoqate ndër­kombëtare të profesionistëve të epikës dhe të institucioneve.


Pjesëmarrës  të konferencës qenë:


Ab­dyldazhan Akmataliev, Kirgistan;  Ahmed Aly Morsi, Egjipt;  Madis Arukask, Estoni;  Khan Sa­bir Badal, Itali;  Mehri Bagheri, Iran;  Qubumo Bamo, Kinë; Mark Bender, SHBA; Andrian Bo­risov, Republika e Sakhës (Jakuti), Rusi; Gejin Chao, Kinë;  Ganglong Chen, Kinë;  Rongnu Chen, Kinë;  Ademola Omobewaji Dasylva, Nigeri; Olga Merck Davidson, SHBA;  Ana Díaz Al­varez, Meksikë;  İbrahim Dilek, Turqi;  Rahile Dawut, Kinë; David Franklin Elmer, SHBA; Wenkai Feng, Kinë;  Dmitry Funk, Rusi;  Hehong Gao, Kinë; Lori Garner,SHBA;  Getie Gelaye, Gjermani;  Yushu Gong, Kinë;  Xiaohong Guo, Kinë;  Rigels Halili, Poloni; Lauri Harvilahti, Fi­n­l­andë; James Hegarty, Britani e Madhe;  Qun Huang, Kinë;  Zhongxiang Huang, Kinë; Almaz Hu­seynova, Azerbejxhan;  Danday Iskakuly, Kazakistan; Jiangbian Jiacuo (Vjam-dpal-rgya-mtsho), Kinë;  Mamatkuli Jurayev, Uzbekistan;  İhsan Kalendero, Turqi;  Seit Kaskabassov, Kazakistan;  Abbas Kazmi, Pakistan; Abduweli Kerim, Kinë; Mirsad Kunić, Bosnjë e He­rce­go-vi­në; Evgeniya Kuzmina, Rusi; Ying Lang, Kinë; Lianrong Li, (Brtson-vgrus-rgya-mtsho) Kinë; Ya­hu Liu, Kinë; Leonard Charles Muellner, SHBA; Gregory Nagy, SHBA;  Zymer Neziri, Shq­i­p­ëri; Norbu Wangdan, Kinë; Nina Ochirova, Rusi; Svetlana Orus-ool, Republika e Tuvës, Rusi; Yongxian Qu, Kinë; Karl Reichl, Gjermani; Rinchindorji, Kinë; Tamara Sadalova, Republika e Al­tajit, Rusi; Nicola Scaldaferri, Itali; Sechinmenghe, Kinë; Yang Shi, Kinë; Qin’e Shi, Kinë; Gi­sli Sigurdsson, Islandë; Aaron Phillip Tate, SHBA; Tsering Phuntsok, Kinë; Tsetsenbat, Kinë;  Man­baite Tuerdi, Kinë; Vagif Verdiyev, Azerbejxhan; Huansheng Wang, Kinë;  Qiao Wu, Kinë; Xiaodong Wu, Kinë;  Enhong Yang, Kinë;  Azat Yeghiazaryan, Armeni;  Hubin Yin, Kinë;  Xi­a­o­fei Yu, Japoni;  John Zemke, SHBA;  Adil Zhumaturdu, Kinë.


Në praninë e personaliteteve të shquara shkencore e kulturore të Kinës, pas fjalës së për­sh­ën­d­e­t­j­es së Jang Li, nënkryetar i Akademisë Kineze të Shkencave Sociale, punimet  e konferencës  i sh­palli të hapura Gejin Chao, drejtor i Institutit të Letërsisë Etnike të asaj akademie, e pastaj u le­xu­an katër referate: Gregory Nagy, Universiteti i Harvardit, Oral poetics through the lens of the Pa­nathenaic festival in Athens (Poezia gojore përmes paraqitjeve të festivalit Panathenaic në Athinë); Karl Reichl, Universiteti i Bonit. Oral Epics Today: Death, Survival, and Change (Ep­i­k­at gojore sot: vdekja, mbijetesa dhe ndryshimi); Lauri Harvilahti, Textual Research and Chall­e­n­ges of the Digital Era (Hulumtimi tekstual dhe sfidat e epokës digjitale);  Gejin Chao, Akademia Ki­neze të Shkencave Sociale, Disciplining Epic Studies in China (Disiplinimi i studimeve epike në Kinë).


Stu­diuesi Zymer U. Neziri nga Prishtina mori pjesë në këtë konferencë  me  kumtesën: The Epos of the Frontier Warriors: Albanian poetic tradition and living heritage of oral epic world (Eposi i Kre­shnikëve: tradita poetike shqiptare dhe trashëgimia e gjallë epike gojore botërore). Pje­së­ma­rr­ës në konferencë qenë edhe dy studiues të tjerë shqiptarë, arbëreshi Nicola Scaldaferri, nga Uni­ver­siteti i Milanos, Itali, me kumtesën: Textualizing the Performance: Issues on the Albanian and Arbëresh Epic Tradition (Tekstualizimi e performanca: Çështje të traditës epike shqiptare dhe arb­ëreshe),  si  dhe Rigels Halili, nga Universiteti i Torunjit, Poloni, me kum­te­sën: Between tra­di­tion and modernity – a typology of Albanian epic singers in Albania and Kosova nowadays. (Midis traditës dhe modernitetit – një tipologji e këngëtarëve epikë shqiptarë në Shqipëri dhe Ko­so­vë në ditët e sotme).


Çështje të trajtuara me interes qenë: Konsensusi, kolektivja e vendimmarrja në Iliadë: re­fle­k­si­o­ne të lashta greke (Elmer, David Franklin); Eneu dhe figura e tij te Homeri e te Virgjili (Wang, Hu­an­sheng); Epika homerike dhe periudha klasike (Chen, Rongnu); Mahabharata (Hegarty, Ja­m­es); Epi­ka, interpretimi, transformimi: formula për të shfaqur me­sa­zhet didaktike për komunitetin (Ba­­gheri, Mehri); Shoqata ndërkombëtare për studime të traditës gojore: një rrjet virtual për stu­di­me të epikës (Zemke, John); Epika gojore: bashkëpunimi transnacional (Bender, Mark); Të fo­lu­rit dhe tradita: pyetje të shkallës hermeneutike në studimet e epikës gojore (Tate, Aaron Ph­i­l­lip).


Eposi Gesar është analizuar nga disa autorë kumtesash: Ra­­port hulumtues për Gesarin (Guo, Xia­o­hong); Ndryshimi i identitetit të  këngëtarëve epikë të Gesarit (Norbu Wangdan); Vazhdimësia dhe zhvillimi i tra­di­tës gojore të Gesarit (Yang, Enhong). Në vijim, vlen të përmenden kumtesat lidhur me tre heronj të mëdhenj heroikë të Kinës dhe civilizimi nomad (Chen, Ganglong) dhe për stu­dimet epike në Kinë: perspektiva në traditën gojore (Yin, Hubin).


Ja­në shqyrtuar edhe çështjet e studimit të epikës Xhangar (Ochirova, Nina) dhe Manas: Epika Manas dhe artistët e tij (Zhumaturdu, Adil), si dhe: Manas është një thesar i kulturës botërore (Akmataliev, Abdyldazhan). Me interes jane pritur edhe kumtesat e studiuesve Dmitry Funk dhe Andrian Borisov.


Po ashtu me interes janë kumtesat për disa epika gojore: tradita gojore poetike mesjetare per­si­ke (Davidson, Olga Merck); Eposi i popullit altaian (Sadalova, Tamara); Epika kazake (Iskakuly, Da­nday; Kaskabassov, Seit); Faktorët për zhdukjen e këngëtarëve epikë të Ka­za­ki­s­ta­n­it (Huang, Zho­ngxiang);  Epika uzbeke (Jurayev, Mamatkuli); Epika azerbajxhane (Verdiyev, Vagif); Epika tur­kmene (Kalendero, Ihsani); Epika ujgure (Kerim, Abduweli); Epika kirgize (Lang, Ying; Tu­e­r­di, Manbaite); Epika tibetiane (Jiangbian Jiacuo (Vjam-dpal-rgya-mtsho); (Tsering Phuntsok); Epika mongole (Rinchindorji; Sechinmenghe; Tsetsenbat); Edda mesjetare dhe saga e Islandës (Si­gurdsson, Gisli). Nga Afrika janë shqyrtuar: traditat gojore epike afrikane (Dasylva, Ademola Om­obewaji) dhe epika etiopiane (Gelaye, Getie), kurse nga Meksika: Kodikët Mixtec (Díaz Alvarez, Ana).


Interesim të veçantë të studiuesve zgjuan edhe rapsodët e disa epikave të njohura me paraqitjet e ty­re në këtë konferencë, me këngë ose me fragmente këngësh nga repertori i tyre:


Ma­nbetable Alaman (1941), këngëtar epik aktiv i ciklit Manas. Shumë i popullarizuar. Kirgiz, fi­g­urë e njohur në listën përfaqësuese kombëtare të trashëgimisë kulturore shpirtërore; Dawa Grags-ba (1974), këngëtar epik tibetas i Gesarit. Figurë e njohur në listën përfaqësuese kom­b­ë­t­are të trashëgimisë kulturore shpirtërore; Uuganbaator (1971), mongol, këngëtar epik i Gesarit; Do­rjinima (1988), këngëtar epik mongolas i Xhangarit; Chen Tianlun (1966), këngëtar epik i Mbretit Yalu.


 Fjalën përfundimtare të mbylljes së kësaj konference të madhe ndërkombëtare në Pekin për stu­di­met epike, e organizuar dy vjet pas asaj të Universitetit të Harvardit (kushtuar dy epiko­logëve të njohur amerikanë, Milman Parry dhe Albert Lord, dhjetor 2010), si dhe të asaj të Institutit Al­ba­­nologjik të Prishtinës (për Eposin e Kreshnikëve, gusht 2010), e mbajti Gejin Chao.


Në një ekspozitë e veçantë janë paraqitur koleksione epike dhe studime në Kinë, në Bibliotekën  e Akademisë (CASS), duke përfshirë libra, gazeta, publikime në lidhje me studimet epike në Ki­në (dhe më gjerë) gjatë 10 dekadave. Të gjithë pjesëmarrësit janë lutur për të sjellë nga vendet e ty­re monografi ,vëllime studimesh, përkthime, botime të teksteve tradicionale, piktura, DVD / VCD / CD, videokaseta dhe materiale të tjera që do të shfaqen në ekspozitë. Nga botimet shqip aty u ekspozuan: Visaret e Kombit, I; Visaret e Kombit, II; Sh. Sinani, Mitologji në Eposin e Kre­shnikëve; Sh. Sinani, Tradita gojore si etnotekst;  Q. Murati, Kërçova, hulumtime gjuhësore, et­no­grafike dhe folklorike; A. Dushi, Elemente të epikës gojore në prozën e Ismail Kadaresë; Koncepte moderne, përzgjodhi dhe përktheu A. Dushi;  Rizah Bllaca, Këngë popullore, I;  M. Ze­qiri,  Epika historike shqiptare e regjionit të Kumanovës; Z. U. Neziri, Studime për folkorin, I: Epo­si i Kreshnikëve dhe epika historike; Z. U. Neziri, Epika legjendare e Rugovës, I; Z. U. Ne­zi­ri, Epika legjendare e Rugovës, II; Z. U. Neziri, Epika legjendare e Rugovës, V; Z. Neziri, Këngë të kreshnikëve; Lahutari i fundit (Le dernier joueur de lahouta), film dokumentar, regjisor S. Ko­k­o­lli; Rr. Ulaj, Këndon lahuta e Gucisë, CD; Tinguj tradicionalë të Kosovës, përgatitur nga V. Shk­odra, K. Bajraktari dhe B. Xhemili, CD; Këngë epike historike, 1997-2001, CD, përgatitur nga Z. U. Neziri. Pas konferencës, këto materiale shqip iu dhuruan Arkivit, për një projekt ndër­ti­mi, i cili është duke u zhvilluar në Akademinë Kineze të Shkencave Sociale.


Komiteti Organizues, në krye me profesorin Gejin Chao, meriton lëvdatë. Kjo meritë u takon edhe bash­­kë­drejtuesve të Komitetit, profesorëve John Miles Foley (SHBA), tashmë i ndjerë, La­u­ri Harvilahti (Finlandë) dhe Karl  Reichl (Gjermani). Falënderim i veÇantë i takon studiueses Yulan (Ulaan) nga Sekretariati i Komitetit, studiueses Yina (Yeshi Lhamo) nga Logjistika e Ko­mi­tetit, profesorit Hubin Jin, si dhe të gjithë të tjerëve që kontribuan që kjo konferencë të bëhet shembull për organizimet e këtilla të ardhshme. Komiteti Organizues mori përsipër edhe të gjitha shpenzimet e rrugës dhe të qëndrimit të kumtuesve në Pekin.


Pas përfundimit  të punimeve të konferencës, u formua Shoqata Ndërkombëtare e Studimeve Ep­i­ke, kurse kryetar i parë i Shoqatës u zgjodh Gejin Chao.


P.S. Në programin e konferencës, Komiteti Organizues shkroi, pa kundërshtimin tim: Zymer Neziri, Instituti Albanologjik i Prishtinës, e pastaj: Republika e Shqipërisë,  si zëvendësim i Republikës së Kosovës, për shkak se kjo ende nuk është njohur zyrtarisht nga Kina.

Kontrolloni gjithashtu

Vaxhid Sejdiu: Libri solli ditë feste në Uster të Kantonit të Zyrihut

Vaxhid Sejdiu: Libri solli ditë feste në Uster të Kantonit të Zyrihut

… Libri bashkoi shtëpitë botuese, krijuesit, studiuesit, nxënësit,  prindërit  dhe mësuesit e shkollave shqipe, nën …