Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Lexuesi i vëmendshëm do ta vërejë se emërtimin marrëveshje, e kam shti nën thojza, qo do të thotë se nga aspekti i perfeksionit juridik nuk e konsideroj marrëveshje në plotëkuptimin e fjalës. Ai dokument më tepër i përngjet një letre të synimeve të mira për arritjen e qëllimeve të caktuara të dy shteteve, ndonëse askund nuk i emerton si shtete, por vetëm si “palë”, ndërsa palë mund të jenë edhe dy persona fizik, edhe dy subjekte juridike të llojeve dhe niveleve të ndryshme të një vendi, apo edhe në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Kryetari i Serbisë, sapo u kthye nga Vashingtoni, me tërë zërin e tij të shpërndarë nëpër media, pohoi se duke e injoruar dhe mosnjohur subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës, ka lidhur marrëveshje bilateriale me ShBA-të, për normalizimin e marrëdhënieve ekonomike me Kosovën! Kjo është një gënjeshtër e kulluar, sepse ShBA-të as nuk ishin palë, as nuk janë nënshkruese të “Marrëveshjes” që thotë Vuçiqi. Ajo “Marrëveshje” nuk është as bilaterale, as trilaterale, as multilaterale, por është “unilaterale”, që shkenca juridike nuk njeh të tilla.
Nga aspekti juridik, “Marrëveshja” e arritur për normalizimin ekonomik midis Kosovës e Serbisë, ka të meta, që e vejnë në pikëpyetje, se a është vërtetë një marrëveshje ndërshetërore, apo jo. E para është se tekstin e “Marrëveshjes” nuk e kanë nënshkruar përfaqësuesit e të dy palëve në të njëjtin ekzemplar, por secili në ekzemplarin e vet që ua ka dhënë mediatori. E dyta, vetëm 10 pikat e para, të faqes së pare të “Marrëveshjes” janë të njëjta; pika 16 (në faqen e dytë ku është dhënë nënshkrimi), është e ndryshme në ekzemplarin e njenës palë nga ajo e palës tjetër. E treta, për çështjet që është arritur pajtimi dhe është nënshkruar “Marrëveshja”, nuk ka afate të zbatimit, as nuk ka sanksione për moszbatimin, as nuk parashihet kompetenca e ndonjë organi apo institucioni për zgjidhjen e kontestit midis palëve. Kjo do të thotë se për moszbatimin e “Marrëveshjes”, asnjena palë nuk mund të ngritë padi në ndonjë gjykatë apo arbitrazhë kombëtare apo ndërkombëtare.
Megjithatë, për realizimin e një marrëveshje është më e rëndësishme përmbajtja dhe qëllimi, se sa forma dhe elementet formale. Një nga rregullat themelore të interpretimit të marrëveshjeve ndërkombëtare është se ato duhet të interpretohen “bona fide” (me mirëbesim, si qëllimmira), dhe kur marrëveshja është e tillë, atëherë “pacta sunt servanda” (kontrata, marrëveshja është e obligueshme). Nga aspekti juridik-kushtetues, edhe të ishte marrëveshje perfekte nga ana formale, pa u ratifikuar nga kuvendi i shtetit palë, juridikisht nuk është e vlefshme as e zbatueshme (shih: nenin 18 dhe 65 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës). Është çështje tjetër, që pas kësaj “Marrëveshje” qëndron një fuqi e cila mund t’i detyrojë palët ta zbatojnë. duke i kërcnuar me masa e sanksione të ndryshme. Dhe, nëse presidenti Tramp i fiton zgjedhjet e 3 nëntorit edhe për një mandat, gjasat për zbatimin e pikave të “Marrëveshjes” janë reale. Por, nëse në këto zgjedhje fiton Bajdeni, është për të besuar se kjo e ashtuquajtur “Marrëveshje” do të mbetet një letër e pa vlerë.
Formulimi i disa paragrafeve të “Marrëveshjes” ka implikime obligative, si ps: hapja e vendkalimit në Merdare; pranimi reciprok i diplomave dhe çertifikatave; ndalimi i përdorimit të teknologjisë 5G; hetimi dhe gjetja e personave të zhdukur; caktimi i personit dhe zyrës për kontakt dhe raportim vjetor; mbrojtja e zonave të kishës ortodokse serbe; kthimi i pronave të hebrejve; ndalimi i fushatës së çnjohjeve dhe ndalimi i aplikimit për anëtarësim në organizma ndërkombëtare.
“Marrëveshjen” e Kosovës e ka nënshkruar kryeministri Avdullah Hoti, ndërsa atë të Serbisë e ka nënshkruar kryetari Aleksandar Vuçiq.. Në asnjenen nuk është nënshkruar presidenti Tramp, as ndonjë person tjetër nga pala amerikane (Grenell apo Kushner), por me një letër përcjellëse tekstit të “Marrëveshjes”, të nënshkruar nga presidenti Tramp, njohtohën palët për marrëveshjen e arritur.
Është e pazakontë që në një “Marrëveshje” ekonomike të përfshihet një gamë kaq e gjërë e çështjeve të ndryshme, të cilat nuk kanë kurrëfar lidhje logjike me njëra-tjetrën as me një “Marrëveshje” ekoomike, sikurse janë: njohja e diplomave dhe çertifikatave profesionale (paragrafi 7); liria e besimeve fetare (par.12); gjetja e personave të zhdukur (par.13); mbështetja lirive të homoseksualëve (par.14); shpallja dhe trajtimi i Hezbullahut si organizatë terroriste (par.15); moratorumi njëvjeçar i aplikimit të Kosovës për anëtarësim në organizma ndërkombëtare dhe i fushatës së Serbisë për tërheqjen e njohjeve (par.16), si dhe dy paragrafet e fundit: ai për transferin e Ambasades së Serbisë në Jerusalem, dhe ai për njohjeen reciproke mes Kosovës dhe Izraelit! Kur të gjitha këto i përfshinë në një “Marrëveshje”, kjo i ngjanë një “strajce të magjupes”, në të cilën futë drith e miell, buke e bylmet…
Paragrafët as alinetë e tekstit të “Marrëveshjes” nuk janë shënuar me numra as me germa, por me do pika të trasha para secilit paragraf. Unë këtu i shënova me numra, në mënyrë që në analizë t’iu referohem më lehtë secilit paragraf.
Kjo “Marrëveshje”, që s’është ‘as mish, as peshk’, për Kosovën është e dobishme vetëm për sa i përket njohjes nga ana e Izraelit, por e dëmshme për keqësimin e marrëdhënieve me shtetet e tjera myslimane të cilat na kanë njohur, sidomos me Turqinë. Është e dëmshme veçmas sa i përket Liqenit të Ujmanit, në të cilin Serbia bëhet hisenike, por edhe sa i përket infrastrukturës rrugore dhe hekurudhore, të cilat janë vetëm në dobi të Serbisë, që është realizim synimeve të moçme të saj për dalje në bregdetin shqiptar!
Moratoriumi njëvjeçar, për mosaplikim të anëtarësimit në organizma ndërkombëtare, respektivisht për ndaljen e fushatës serbe kundërnjohjeve të pavarësisë së Kosovës, është një pikë e kotë, sepse Kosova edhe ashtu nuk po mund të depërtojë në ato organizma, kurse Serbia fushatën kundër njohjeve e vazhdon, veçse në mënyrë më të fshehtë.
Një e mire në këtë të ashtuquajtur “Marrëveshje” është se askund nuk është përmendur Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit, as emri i Kosovës nuk është shënuar (damkosë) me asteriks.
Ka mendime se “Marrëveshja” është më e dobishe për presidentin Tramp, në prag të zgjedhjeve të ardhshme, që me këtë ka siguruar përkrahjen e plotë të lobit hebre në Amerikë. Jehona e “Marrëveshjes” së Vashingtonit, bëri që një deputet i Parlamentit të Suedisë (magnus Jacobson) të bëjë propozim që Trampit, Hotit dhe Vuçiqit t’iu ndahet Çmimi Nobel për Paqe në Vitin 2020! Por, “Marrëveshja” ka shkatuar një përçarje në raportet midis Bashkimit Europian dhe Amerikës, sa i përket arritjes së marrëveshjes përfundimtare gjithëpërfshirëse, që BE pretendon të jetë akteri kryesor, por që deri më tash nuk është treguar efikase.
Zyrtarët e Shtëpisë së Bardhë në Vashinton e lavdërojnë dhe e quajnë historike “Marrëveshjen” e arritur atje. Në Kosovë dhe në Serbi, varësisht nga forcat politike, pro ose kundër qeverive, e lavdërojnë si “Marrëveshje” shumë të dobishme, respektivisht e kritikojnë si “Marrëveshje” shumë të dëmshme, duke spikatë argumentet e tyre për secilën pike.
Unë shpresoj (dhe i lutem Zotit) që presidenti Tramp të mos i fitojë zgjedhjet e 3 nëntorit për një mandate të dytë dhe që “Marrëveshja” e Washintonit të mbetet vetëm si një letër e pavlerë!
