Genatian Jetishi: Jo vetëm gabim por fatale është nisma për ndërlidhje të arsimi parauniversitar me tregun e punës!

Genatian Jetishi: Jo vetëm gabim por fatale është nisma për ndërlidhje të arsimi parauniversitar me tregun e punës!

Deri kah mosha 50 vjeçe njeriu mesatarisht ka ndërruar së paku 12 punë të ndryshme derisa është ‘përshtatur’ plotësisht në më të duhurën, tregojnë studimet nga fusha e karrierës.

Të ia presësh krahët e t’i shuash çdo ëndërr që në fillim të çeljes së njeriut është t’i angazhosh në punë nxënësit e shkollave të mesme! Një nxënës i teknikës mund të jetë një inxhinier i shkëlqyer në një anije kozmike e tjetri nga shkolla bujqësore mund bëjë zgjidhje për problemin e klimës, ushqimit, ujit madje dhe biomjekësisë e të tjera fushave!

Nuk është projekt ‘normal’ t’u thuash ‘saldo aty’ e tjetrit ‘fut dorën’ se ndryshe s’bëhet barrësimi artificial i kafshëve, se nuk keni ‘kapacitet’ dhe ‘s’mund’ të bëni zgjidhje të mëdha. Gjersa ne po i lëmë të besojnë se ata janë duke u ‘orientuar në karrierë’ duke i çuar si praktikantë në gjellëtore e ‘fabrika’ primitive, moshatar të tyre në kontinente tjera janë duke inovuar zgjidhje rapide, më me pak kosto e më pak mundë!

Është fatale për ardhmërinë e një shoqërie që shkolla e mesme t’i orientoj të rinjtë për t’u angazhuar në punë afatgjatë apo jetësore që menjëherë pas shkollës së mesme.

Ministria e Arsimit duhet të sillet si institucioni qendror i arsimit – ‘Baba i Arsimit’.  Deri tani pa përjashtim ata Ministria e Arsimit sillet si mysafire në projekte arsimore dhe sidomos në ato që kanë të bëjnë me ‘orientimin dhe zhvillimin në karrierë’ se sa nikoqire apo iniciatorë e këtyre nismave. Ndonjëherë sillen si byro që ndërlidhen ‘projektet e organizatave të huaja me shkollat  e herë tjera sillen sikur aristokrate e super e pasur që ‘paguan’ palët e treta për t’i bërë punët e saja.

Edhe një herë po përpiqemi të shkruajmë për këtë temë të cilës i kemi shkruar dhe për të cilën jemi angazhuar më shumë se një dekadë edhe pse duket që Ministria e Arsimit nuk kupton shqip. Madje edhe sikur ta kuptojnë duket që nuk guxojnë të mendojnë e veprojnë shqip.

Funksioni i shkollimit parauniversitar duhet të ketë objektiv përgatitjen me vlera dhe njohuri të përgjithshme të nxënësve të saj dhe jo ‘punëtorëve’ për tregun e punës.

Disa nga rekomandime e orientime që me plot herë i kemi thënë publikut e deri te përgjegjësit e arsimit, i kemi rreshtuar dhe ne këtë pjesë të këtij shkrimi:

  1. Zhvillimi i aftësive të menduarit

Le të mendojnë ata nxënësit vet për vete përmes zhvillimit të aftësive të menduarit, jo ne për ta! Veçantë duhet të ushtrohet kujdes në përmbajtjen e materialeve dhe temave, aktiviteteve dhe metodologjisë së zhvillimit të këtyre aftësive! Jo plotësim norme të mësimdhënësve për këto tema! Përzgjedhja e mësimdhënësve të kësaj fushe të jetë më e kujdesshme se përzgjedhja e ministrave!

  1. Caktimi dhe menaxhimi i objektivave

Nxënësit e arsimit parauniversitar duhet të shkollohen për të përcaktuar dhe menaxhuar objektivat jetësore, je vetëm të një karriere specifike! Aftësi si caktimi i objektivave hap pas hapi, menaxhimi i objektivave, menaxhimi i kohës, inovacionet hap pas hapi,

  1. Zhvillimi i aftësive dhe vlerave të përgjithshme për çdo karrierë

Nxënësit e arsimit parauniversitar duhet të përgatiten me vlera të përgjithshme, të cilat mund t’u shërbejnë për çdo karrierë që mund ta zgjedhin.

Disa aftësi akademike dhe të buta  të cilat mund t’u shërbejnë nxënësve në çdo karrierë që zgjedhin, duhet të jenë pjesë e një programi unik të mësimit parauniversitar dhe jo i aktiviteteve sporadike. Aftësi siç janë; shkrimi i esesë, zhvillimi i aftësive të mësim-dëgjimit,  shkrimi dhe menaxhimi i projekteve, si bëhet prezantimi foljor, zhvillimi i aftësive për lexim efektiv dhe të shpejt, kulturës së leximit, metodologjive për të mësuar shpejt gjuhë të huaja, shkrimi i CV dhe letër motivimi, gjitha këto duhet të jenë pjesë e një plani dhe lënde që mësohet në nivel kombëtar.

  1. Jo më retorikë dhe performancë – koha për shtylla të forta!

Jo performancë e retorikë e bursistëve dhe atyre që janë specializuar në këtë fushë në universitete të huaja, por koha e fundit të vendosim ‘shtylla të forta’. Le të jetë një nga projektet dhe programet që zhvillohet  me nxënësit e arsimit parauniversitar edhe ‘programe për zhvillimin e retorikës dhe kulturës së gjuhës dhe prezantimit publik’ mbase dhe të ‘Foto-Shkrepjes Profesionale’ por jo përmes tyre për të mbuluar substancën e zbrazët!  Orientimi dhe zhvillimi në karrierë nuk është fjalë, por është proces i gjatë jetësor që  nuk mundesh ta fotografosh në çdo fazë. Në fund të ditës, pak e njerëzve u lënë përshtypje këto performancat e zbrazëta e për pasojë të tillat mund të ndikojnë që shoqëria të mos i konsiderojë me seriozitet çështjen e ‘orientimit dhe zhvillimit në karrierë’.

  1. Ministria e para – pastaj OJQ-të e bizneset

Të shkëlqyera! Megjithatë lëreni anash gjitha ato projekte të deri tanishme për zhvillimin në karrierë. Të ia nisim prej zeros, s’ka asgjë të keqe!

Ministria të krijoj mekanizëm të veçantë me mandatë i cili do mund të zhvillonte aktivitetet si vijon:

  1. Konferencë dhe punesa rajonale me të gjithë që angazhohen në procesin e karrierës (orientimit, këshillimit, edukimit dhe zhvillimit). (Drejtoritë e Arsimit, Qendra të Karrierës, Zyrtar të Karrierës (Universitete dhe Shkolla), individ që merren me studime të fushës.
  2. Studim i gjitha gjetjeve nga këto punesa, përfillje e rekomandimeve dhe përshtatja e tyre në një plan
  1. Njohja me potencialet mundshme rreth organizatave dhe mekanizmave që merren me orientim dhe zhvillim në karrierë për t’i përdorur këto energji sipas nevojave dhe planeve që do përcaktohen në fund të këtij projekti. Bashkërendimi i aktiviteteve dhe potencialeve për Orientim dhe Zhvillim në Karrierë.  Çka mund të bëjmë secili nga akterët publik dhe privat në secilën fazë të orientimit dhe zhvillimit në karrierë. Të mos pilotohet asnjë projekt ië organizatave të huaja, të pa eksperimentuara në vendet e origjinës!
  1. Konkluzionet, gjetjet, rekomandimet nga këto konferenca të përmblidhen në një plan kombëtar dhe të operohet në shkolla veçse me planin kombëtar për nevoja shqiptare dhe lokale. Me gjithë investimet e fuqishme, organizatat e huaja po synojnë përgatitje të kuadrove për punëtor të dorës së dytë, që kryejnë punët e rënda, ‘zëvendës-bagerët’ aty ku nuk hyjnë ekskavatorët të angazhohen shqiptarët e Kosovës. Duhet ditur një gjë, përvojat perëndimore nuk janë përvoja profetike. Shumica nga ato, s’janë përvoja për prova

Kuptohet nëse guxon, sepse dihet që ‘kurrë’ s’guxon le të mendoj shqip dhe të veproj shqip ministria e arsimit dhe e ndoshta do mund të shihnim pak shpresë për të ardhme në këtë vend!

Gentian Jetishi  është trajner dhe autor i librit ‘Orientimi në Karrierë’ 

Kontrolloni gjithashtu

Fjala e Elez Durmishit, në 25-vjetorin e kryerjes së misionit informativ, historik, të Radios-Kosova e Lirë, gjatë luftës së UÇK-së

Mirë se keni ardhur, këtu në Shtëpinë-Muze, në 25-vjetorin e kryerjes së misionit informativ,  historik,  …