Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Ngjarja shqetësuese në Dhërmi që pasoi prishjen e godinës së Kishës së Shën Athanasit, përveç problemit të mungesës së përshtatëshme të komunikimit midis shtetit dhe institucionit religjioz të K.O.A.SH, nxorri në pah edhe probleme të tjera të harruara të historisë së dhimbëshme të Shqipërisë gjatë pushtimit osman në zonën e Himarës.
Krahas dëshirës për të zbatuar Kushtetutën përsa i përket nenit 10 i cili thotë:
1. Në Republikën e Shqipërisë nuk ka fe zyrtare.
2. Shteti është asnjanës në çështjet e besimit e të ndërgjegjes dhe garanton lirinë e shprehjes së tyre në jetën publike.
3. Shteti njeh barazinë e bashkësive fetare.
4. Shteti dhe bashkësitë fetare respektojnë në mënyrë të ndërsjelltë pavarësinë e njëritjetrit dhe bashkëpunojnë në të mirë të secilit dhe të të gjithëve.
5. Marrëdhëniet ndërmjet shtetit dhe bashkësive fetare rregullohen mbi bazën e marrëveshjeve të lidhura ndërmjet përfaqësuesve të tyre dhe Këshillit të Ministrave. Këto marrëveshje ratifikohen në Kuvend.
6. Bashkësitë fetare janë persona juridikë. Ato kanë pavarësi në administrimin e pasurive të tyre sipas parimeve, rregullave dhe kanoneve të tyre, për sa nuk cenohen interesat e të tretëve.
– Egziston dhe bashkëpunimi shtet- institucione religjioze, të cilat duhet të respektohen.
Në rastin e Kishës së prishjes nga INUK të Kishës së Shën Athanasit, ky bashkëpunim ka dështuar me sukses. Kjo ngre shqetësimin e drejtë nës e ngjarje të tilla mund të përsëriten të cilat jo vetëm shkelin Kushtetutën por edhe na kujtojnë të kaluarën e dhimbëshme të shtetit ateist komunist.
Ngjarje të tilla nuk duhet të përsëriten port ë drejtat e lirisë dhe të pronave të institucioneve fetare e në këtë rast ato të KOASH, duhen respektuar.
Problemi i prishjes së një Kishe Orthodokse si ajo e Shën Athanasit e cila është një Kishë 300 vjeçare, nxorri në pah edhe disa interesa të cilat nuk duhet të kamuflojnë në emër të disa misionarëve të respektuar katolikë që kanë punuar një farë kohe në Himarë, problemin e metamorfozimit të traditës orthodokse në atë katolike apo edhe problemin e mbivendosjes së problemeve politike me Greqine ndaj atyre fetare, dhe pikërisht atë të sovranitetit me religjiozitetin. Ky problem mbetet në zbatimin e marëveshjeve të fqinjësisë së mirë.
E rëndësishme është zbatimi i ligjeve dhe Nenit 10 të Kushtetutës.
ii
Në thelb Misionari Nilo Catalano i Misionit Basilian i cili qëndroi 8 muaj në Dhërmi –Vuno, nuk ka qënë aq i rëndësishëm se sa misionari i parë Neofito Rodino i cili jetoi në Himarë 15 vjet por vdiq në Romë, apo misionari i tretë pas Nilo Caatalanos- Giusepe Schirro i cili jetoi 12 vite në Himarrë por dhe ai vdiq në Itali
Përzgjedhja apologjike e Koço Kokëdhimës ndaj Nilo Catalanos vetëm sepse vdiq rastësisht në Dhërmi dhe u varros në varrezat e Kishës së atëhershmë të Shën Athanasit, mbetet e dyshimtë po të kihet parassyh kontributi mikroskopik i Nilo Catalanos, në krahasim me dy koleët e tij para dhe pas tij.
Pra me të drejtë lind pyetja; përse u zgjodh Nilo Catalano si mbulesë për të justifikuar prishjen e një kishe pa paralajmërim në krahasim me dy të tjerët? Kësaj Pyetjeje po i jap spjegim si më poshte.
Historia e nxjerrë papritur nga arkivat (arkivat kanë egzistuar dhe më parë ) për Nilo Catalanon misionarin katolik i lindur në Borgo di Castanea pranë Messinës (1642-1694) dhe vdekur e varrosur në 3 qershor 1694 në Kishën e Shën Athanasit Dhërmi (Drimades), mbetet pjesë e prpjekjeve të atëhershme për të ruajtur kistianizmin në popullatën e mbetur të Himarës. Kjo luftë për të ndalur islamizimin e shqiptarëve, ka qënë ndërthurur edhe me luftën e heshtur midis Katolicizmit dhe Orthodoksisë të ritit bizatin së shkatërruar plotësisht në Jug të Shqipërise. Hyrja e misioneve katolike në Himarë dhe në jug të Shqipërisë ishte e njëtë me përfshirjen e misioneve katolike dhe në very të vëndit. Kjo për arësye së Kisha katolike e fuqishme po përpiqej të mbulonte zonat e zbrazura dhe pa kisha orthodokse ose me fare ak kisha orthodokse të mbetura në atë kohë, duke u përpjekur të konvertonte popullatën në një tip orthodoksie Uniate (unite, pra të bashkuar me Vatikanin).
Në vitin 1577 populli i Himarrës i dërgoi një letër Papa Gregorit XIII (por u dërgoi letra edhe disa Papëve pas Gregorit XIII, si dhe pati një letër këmbim midis popullsisë himarjote dhe Papëvetë asaj kohe), në të cilën popullsia e Himarës së asaj kohe pranonin Juridiksionin e Papës me qëllim që të ruanin traditat liturgjike.
Kështu lindi Misioni Basilian dhe Propaganda Fide e cila u themelua nga Selia e Shënjë më 1622 nga Papa Gregory XV. Propaganda Fide u quajt ndryshe edhe “Kongregacioni për Ungjillizimin e Popujve“, u krijua për të dërguar mesazhin kristian në vëndet dhe popujt kristianë të cilët ishin pushtuar nga osmanët, por dhe në vëndet ku gjallonin herezitë.
Kjo Propagandë Fide u transmetua në tokat shqiptare nëpërmjet misionarëve basilianë
Nëpërmjet Msionit Basilian, Kisha katolike dërgoi gjithsej tre përfaqësues gjatë 150 viteve:
I pari misionar katolik ishe Neofito Rodino (1577-1659) një murg basilian i cili erdhi për herë të parë në Himarë për të zbatuar Propagandën Fide. Në misionin e tij greko-katolik misionari basilian Neofito Rodino qëndroi në Himare 15 vjet që nga viti 1628-1643. Gjatë Kësaj kohe ai hapi një shkollë fetare por me lemente të gjuhës shqipe-greke-latine në Vuno. Rodino u përpoq të gjente një terren të përbashkët orthodox-katolik, por pati një kundërshti të madhe nga Konstandinopoja dhe kishat greko- byzantine në Janinë.
i dyti misionar katolik ishte Nilo Catalano. Nilo Catalano në Himarrë nga viti 1693-1694 derisa vdiq.Katalano lindi afër Mesinës në Sicili dhe ka shërbyer si misionar në krahinën e Himarës në bregdetin e Shqipërisë jugore, ashtu si dhe bashkatdhetari i tij Neofit Rodino. U emërua kryepeshkop i Durrësit dhe famullitar apostolik i Himarës më 1693 dhe vdiq një vit më pas më 3 qershor. Dihet gjithashtu se u ka dhënë mësim të gjuhës shqipearbëreshëve të Munxifsit (ital. Mezzoiuso).
Dorëshkrimi i veprës së tij (Vocabolario albanese-italiano ed italiano-albanese —Fjalor shqip-italisht dhe italisht-shqip) u bë i ditur nga Xhuzepe Krispi (Giuseppe Crispi, 1781-1859) se ndodhej në Bibliotekën e Seminarit Shqiptar në Palermo më 1831. Më vonë ai ra në duart e studiuesit dhe shkrimtarit arbëresh Xhuzepe Skirò plaku (Giuseppe Schirò senior, 1865-1927), i cili thotë se fjalori është në dialektin verior gegë (që nuk flitet as në Sicili e as në Himarë) dhe shpreh pikëpamjen se për këtë arsye ai mund të jetë një kompilim i fjalorit të Frang Bardhit dhe i veprave të Pjetër Budit e të Pjetër Bogdanit. Fjalori shoqërohet me shënime gramatikore për gjuhën shqipe dhe me dy faqe me shkrim grek. Ai përmbante në fillim edhe një përmbledhje këngësh popullore arbëreshe të shkruara me alfabetin grek, përfshirë Këngën e Pal Golemit, që Skiroi e botoi më 1923. Nëse këto këngë janë ende në këtë dorëshkrim, ato do të përbënin përmbledhjen më të vjetër të këngëve popullore arbëreshe, duke ia kaluar me mbi dyzet vjet më herët përmbledhjes që mendohet se e ka bërë Nikollë Filja (https://sq.ëikipedia.org/ëiki/Nilo_Catalano).
i treti misionar ishte Giuzepe Schirro në Himarre nga viti 1716 -1728. Veprimtaria e tij në Himarë ndeshi një përplasje të fortë me kishën greko-bizantine me qëndër në Janinë e cila varej nga Konstandinopja. Të njëjtën prërplasje patën dhe dy misionarët ë tjerë. Ngjarjet rridhnin në një mënyrë të tillë që sapo largoheshin misionarët katolikë popullsia himarjote kthehej shpejt tek orthodoksia. Për të tre këta misionarë ka shkruar Analekta Kryptoferris,“Returning Home to Rome`: The Basilian Monks of Grottaferrata in Albania, 2009, By ines Angjeli Murzaku ((https://books.google.al/books?id=y2EPFRL-XJQC&pg=PA75&lpg=PA75&dq=nilo+catalano-+ëas+the+monk?&source=bl&ots=jf).
Në përfundim mendoj se respektimi i misionarëve të tillë pavarësisht të një feje tjetër nga orthodoksja, është një rifreskim i historisë, por kjo nuk duhet të ngatërrohet me liritë dhe të drejta fetare si dhe me cënimin e pronave të K.O.A.SH., gjë që mund të dëmtojë jo vetëm marëdhëniet e fqinjësisë së mirë me fqinjët por mund të dëmtojë realisht bashkëjetesën fetare në vënd.
