Arbana Qeriqi: Tokën e kemi pjellore, por sofrën po e furnizojmë nga Serbia! Kur do të zgjohemi nga kjo varësi e turpshme?

31/10/2026 Analiza

Tema të tjera...

Asgjësimi i 5.56 tonëve misër serb për shkak të aflatoksinës është më shumë se një alarm për sigurinë ushqimore. Është pasqyrë e një dështimi shumë më të gjerë: varësisë nga importi, shpërfilljes së potencialit bujqësor të Kosovës dhe mungesës së një strategjie serioze për prodhimin vendor.

Ka lajme që nuk duhet të lexohen vetëm si informacione të zakonshme ditore. Ka ngjarje që duhet të na ndalin, të na bëjnë të mendojmë dhe, mbi të gjitha, të na shqetësojnë përtej një dite. Asgjësimi i 5.56 tonëve misër me origjinë nga Serbia, pasi analizat laboratorike vërtetuan se përmbante nivele të rrezikshme të Aflatoksinës B1, është pikërisht njëra prej tyre.

Nuk është vetëm çështja se një ngarkesë me ushqim të kontaminuar është zbuluar dhe asgjësuar. Për fat të mirë, këtë herë kontrolli e ka parandaluar që produkti të përfundojë në zinxhirin e konsumit. Por pyetja që duhet të shtrohet është shumë më e rëndë: si është e mundur që një vend me fusha pjellore, me traditë bujqësore dhe me potencial të konsiderueshëm prodhues, të vazhdojë të mbështetet në importin e produkteve që mund t’i prodhojë vetë?

Dhe pse, mes gjithë tregjeve të mundshme, vazhdojmë të kemi një varësi kaq të konsiderueshme tregtare nga Serbia, shteti që për dekada e trajtoi Kosovën si territor për t’u nënshtruar, që kreu krime të rënda kundër popullit shqiptar dhe që ende nuk ka dhënë llogari të plotë për krimet e luftës?

Nuk po flasim për një produkt luksi, për ndonjë teknologji që nuk e prodhojmë dot, as për ndonjë mall të domosdoshëm që nuk mund ta sigurojmë ndryshe. Po flasim për misër, për një kulturë bujqësore që toka e Kosovës e njeh prej brezash. Po flasim për ushqimin, për bazën e jetesës, për një nga elementet më të rëndësishme të sigurisë së një vendi.

Kur ushqimin nuk e kontrollon dot përmes prodhimit tënd, ia ke lënë një pjesë të sigurisë tënde në duart e të tjerëve.

Fusha që mund të prodhojnë, por që nuk janë prioritet

Të dhënat zyrtare të Agjencisë së Statistikave të Kosovës për vitin 2025 tregojnë se vendi kishte 189.131 hektarë tokë të punueshme, ndërsa 6.104 hektarë figuronin si tokë djerrinë. Në të njëjtin vit, rreth 128 mijë hektarë ishin të mbjellë me drithëra.

Këto shifra nuk dëshmojnë se Kosova i ka të gjitha kapacitetet për të prodhuar çdo produkt që importon. Por dëshmojnë se kemi një bazë të konsiderueshme prodhuese, e cila kërkon organizim, investime dhe politika afatgjata.

Edhe prodhimi i misrit dëshmon se kjo kulturë mund të kultivohet në vend. Në vitin 2025, sipërfaqja e mbjellë me misër ishte rreth 40.658 hektarë, me prodhim afërsisht 176 mijë tonë. Pra, nuk kemi të bëjmë me një kulturë të panjohur apo me pamundësi natyrore për ta prodhuar atë.

Atëherë, pse nuk ndërtohet një sistem që lidh fermerin me tregun, prodhuesin me përpunuesin dhe bujqësinë me nevojat reale të konsumit?

Pse fermerët tanë vazhdojnë të përballen me kosto të larta të farës, plehrave, karburanteve, mekanizimit dhe ujitjes, ndërsa produktet e importuara gjejnë hapësirë në tregun vendor?

Pse një fermer duhet të mendojë dy herë para se të mbjellë një hektar misër, kur në treg mund të hyjë një ngarkesë e importuar, çmimi i së cilës e bën prodhimin vendor të papërballueshëm?

Këtu qëndron njëra nga plagët e bujqësisë sonë: nuk mjafton të kesh tokë. Duhet ta kesh të mundur ta punosh atë, ta financosh prodhimin, ta ruash, ta përpunosh dhe ta shesësh me çmim që ia siguron fermerit mbijetesën dhe vazhdimësinë.

Strategjia e Kosovës për Bujqësi dhe Zhvillim Rural i ka identifikuar prej kohësh këto dobësi: fermat e vogla dhe të fragmentuara, mungesën e mekanizimit të mjaftueshëm, infrastrukturën e dobët të ujitjes, mungesën e depove dhe kapaciteteve për ruajtjen e produkteve, si dhe pozitën e dobët negociuese të fermerëve. Pra, problemet janë të njohura edhe për vetë institucionet. Ajo që kërkohet është zbatimi i politikave, jo përsëritja e premtimeve.

Serbia si furnizuese, Kosova si treg konsumi

Këtu analiza merr një dimension edhe më shqetësues.

Sipas të dhënave të publikuara nga Agjencia e Statistikave të Kosovës, të cituara në analizën e tregtisë Kosovë–Serbi, gjatë vitit 2025 Kosova importoi nga Serbia mallra në vlerë prej rreth 234.6 milionë eurosh, ndërsa eksportoi vetëm 61.5 milionë euro. Deficiti tregtar arriti në 173.1 milionë euro.

Edhe të dhënat për periudhën janar–gusht 2026 tregojnë se importet nga Serbia kishin arritur në 154.6 milionë euro, ndërsa eksportet e Kosovës drejt saj në 48.3 milionë euro.

Këto nuk janë vetëm shifra në raportet doganore. Ato tregojnë se sa para dalin nga ekonomia jonë dhe sa pak arrijmë të kthejmë përmes prodhimit dhe eksportit.

Nuk është e arsyeshme të pretendohet se çdo import nga Serbia duhet të ndalohet vetëm për shkak të origjinës. Tregtia ndërmjet vendeve është realitet ekonomik dhe siguria e produkteve duhet të vlerësohet me standarde laboratorike, jo me paragjykime. Por është po aq e papranueshme që një vend i cili ka mundësi të prodhojë një pjesë të konsiderueshme të nevojave të veta të mos e trajtojë këtë si përparësi strategjike.

Sidomos kur bëhet fjalë për një shtet me të cilin kemi një histori të rëndë, me pasoja të luftës që ende nuk janë tejkaluar dhe me plagë të pambyllura familjare e kombëtare.

A nuk duhet të na shqetësojë fakti se, ndërsa familjet shqiptare vazhdojnë të kërkojnë drejtësi për të vrarët, të zhdukurit dhe të dëbuarit, ekonomia jonë vazhdon të derdhë qindra miliona euro në tregun e shtetit nga i cili kërkojmë përgjegjësi për krimet e kryera?

Nuk është fjala për ta kthyer plagën e historisë në urrejtje ndaj qytetarëve të një vendi. Është fjala për kujtesën, dinjitetin ekonomik dhe përgjegjësinë për të mos krijuar varësi të panevojshme nga një ekonomi tjetër, kur kemi mundësi të fuqizojmë tonën.

Liria politike nuk e ka kuptimin e plotë nëse nuk shoqërohet edhe me aftësinë për të prodhuar, për të ushqyer dhe për të mbajtur ekonomikisht vendin tënd.

Kur ushqimi bëhet çështje e shëndetit publik

Rasti i misrit të asgjësuar nuk është një incident që mund të mbyllet me një komunikatë të AUV-së. Aflatoksina B1 është një substancë toksike e prodhuar nga disa lloje myqesh. Ekspozimi afatgjatë ndaj saj lidhet me dëmtime të mëlçisë dhe rritje të rrezikut për kancer. Rreziku bëhet edhe më kompleks kur misri i kontaminuar përdoret si ushqim për kafshët, pasi toksina mund të shndërrohet në Aflatoksinë M1 dhe të kalojë në qumësht.

Për këtë arsye, siguria ushqimore nuk mund të jetë vetëm një procedurë administrative në kufi. Ajo duhet të jetë një sistem i vazhdueshëm kontrolli, nga momenti i importit e deri te konsumatori përfundimtar.

Dhe këtu lindin pyetje të tjera: sa ngarkesa të tilla janë kontrolluar? Sa janë refuzuar? A janë kontrolluar edhe produktet që kanë hyrë më herët në treg? A ka gjurmueshmëri të plotë për produktet e kontaminuara? A janë identifikuar të gjitha subjektet që kanë pasur në posedim këto produkte?

Më 15 tetor, AUV-ja kishte refuzuar edhe një ngarkesë prej 27 tonësh misër nga Serbia, pasi analizat kishin zbuluar 33 mikrogramë aflatoksinë për kilogram, kundrejt kufirit të lejuar prej 20 mikrogramësh. Tani, vetëm pak ditë më vonë, kemi asgjësimin e 5.56 tonëve të tjerë.

Dy raste brenda një periudhe kaq të shkurtër duhet të nxisin kontroll më të thellë dhe transparencë publike. Nuk mjafton të dimë se çfarë është asgjësuar. Duhet të dimë edhe si ka hyrë, kush e ka importuar, ku është shpërndarë dhe çfarë masash janë marrë për të parandaluar përsëritjen e rasteve.

Duhet të theksohet se aflatoksina nuk është problem ekskluziv i produkteve serbe. Ajo mund të shfaqet në misër nga vende të ndryshme, varësisht nga kushtet e kultivimit, tharjes dhe magazinimit. Prandaj, kontrolli duhet të jetë i barabartë dhe rigoroz për të gjitha origjinat. Por kjo nuk e zbeh aspak përgjegjësinë për importet që vijnë nga Serbia dhe as nevojën për të zvogëluar varësinë nga to.

Kujtesa historike dhe përgjegjësia ekonomike

Për shqiptarët e Kosovës, Serbia nuk është thjesht një partner tregtar i zakonshëm. Është shteti që ka lënë pas mijëra viktima, masakra, varreza masive, dhjetëra mijëra gra të dhunuara dhe qindra mijëra njerëz të dëbuar nga shtëpitë e tyre. Kjo histori nuk mund të fshihet nga kujtesa kolektive vetëm pse sot ekzistojnë marrëdhënie tregtare.

Natyrisht, asnjë ekonomi nuk mund të ndërtohet mbi emocione të vetme. Por as politika ekonomike nuk duhet të jetë e zhveshur nga interesi kombëtar, siguria dhe kujtesa historike.

Nuk mund të kërkojmë drejtësi për krimet e luftës, të kujtojmë dëshmorët dhe viktimat, të flasim për sovranitetin e Kosovës, ndërsa njëkohësisht të shpërfillim mundësitë për të ndërtuar një ekonomi më pak të varur nga shteti që ka qenë përgjegjës për tragjedinë tonë kombëtare.

Kjo nuk është thirrje për izolim ekonomik. Është thirrje për zgjedhje të mençura, për diversifikim të furnizimit dhe për përparësi të prodhimit vendor.

Ku janë institucionet dhe çfarë duhet të ndryshojë?

Përgjegjësia nuk mund t’i hidhet vetëm konsumatorit, i cili në fund të fundit blen atë që i ofrohet në treg. Ajo fillon te institucionet që hartojnë politikat, te ministritë që ndajnë subvencionet, te mekanizmat që kontrollojnë importin dhe te strukturat që duhet ta mbrojnë prodhuesin vendor.

Kosovës i duhet një politikë bujqësore që nuk matet vetëm me shumën e subvencioneve të shpërndara, por me rezultatet konkrete: sa hektarë janë mbjellë, sa është rritur prodhimi, sa fermerë kanë siguruar treg për produktet e tyre dhe sa është zvogëluar varësia nga importi.

Nevojiten:

Subvencione të orientuara drejt prodhimit real dhe jo vetëm pagesa formale për sipërfaqet e deklaruara.
Investime serioze në sistemet e ujitjes, mekanizim dhe infrastrukturë bujqësore.
Depo moderne për drithëra, kapacitete për tharje dhe ruajtje, si dhe fabrika për përpunim vendor.
Kontrata afatgjata ndërmjet fermerëve, industrisë përpunuese dhe institucioneve publike.
Kontrolle laboratorike të vazhdueshme dhe publikim transparent të rezultateve për produktet e importuara.
Masa që parandalojnë konkurrencën e padrejtë dhe sigurojnë kushte të barabarta për prodhuesit vendorë.
Strategji konkrete për zvogëlimin e deficitit tregtar dhe të varësisë nga importet e produkteve që mund të prodhohen në Kosovë.

Në veçanti, Ministria e Bujqësisë duhet të publikojë një analizë të qartë të prodhimit vendor të misrit, nevojave të tregut, sasisë së importuar dhe arsyes pse importi vazhdon të jetë i nevojshëm. AUV-ja, ndërkaq, duhet të bëjë publike rezultatet e kontrolleve, subjektet përgjegjëse dhe masat e ndërmarra, duke respektuar procedurat ligjore.

Këto nuk janë kërkesa të tepruara. Janë detyrime themelore të një shteti që pretendon të ndërtojë siguri ekonomike dhe ushqimore.

degjuat vështrimin javor: Tokën e kemi pjellore, por sofrën po e furnizojmë nga Serbia! Kur do të zgjohemi nga kjo varësi e turpshme? Shkruar nga Arbana qeriqi

Mjerimi nuk është vetëm importi, por dorëzimi para pamundësisë për të prodhuar

Në fund, problemi nuk është vetëm se kemi blerë misër nga Serbia. Problemi është se kemi krijuar një realitet në të cilin importi shpesh duket më i lehtë sesa prodhimi, ndërsa fermeri vendor mbetet i pambrojtur, toka e papunuar dhe potenciali bujqësor i vendit i pashfrytëzuar sa duhet.

Është e dhimbshme të mendosh se sa shumë toka pjellore kemi, sa shumë breza janë rritur duke punuar ato fusha, sa sakrifica janë bërë për këtë vend dhe sa pak po bëjmë sot për ta shndërruar këtë pasuri në mirëqenie.

Nuk mund të ndërtohet një shtet i fortë duke importuar vazhdimisht atë që mund ta prodhojë vetë. Nuk mund të flitet për sovranitet ekonomik kur tregu ynë mbetet i pambrojtur nga varësitë e panevojshme. Dhe nuk mund të kërkohet besnikëri ndaj vendit vetëm në ditët e përkujtimit të historisë, nëse në ditët e zakonshme nuk mbështetet prodhimi i tij.

Toka nuk na është lënë vetëm për ta shikuar. Ajo është pasuri, përgjegjësi dhe trashëgimi që duhet t’ua përcjellim brezave të ardhshëm.

Prandaj, rasti i sotëm duhet të shërbejë si kambanë alarmi. Jo vetëm për AUV-në, por për të gjitha institucionet që kanë përgjegjësi për ekonominë, bujqësinë dhe sigurinë ushqimore të Kosovës.

Deri kur do të vazhdojmë ta lëmë tokën tonë djerrë, ndërsa paratë tona t’i çojmë përtej kufirit, madje edhe për produkte që mund të rrezikojnë shëndetin tonë? Deri kur do të sillemi sikur nuk kemi tokë, nuk kemi fermerë dhe nuk kemi mundësi të prodhojmë?

Për një popull që ka paguar aq shtrenjtë lirinë, është e dhimbshme të shohësh se sa pak po bëhet për ta mbrojtur edhe pavarësinë ekonomike.

Të mos jesh në gjendje ta mbrosh sofrën tënde, kur ke tokë për ta mbushur atë, nuk është thjesht mjerim ekonomik. Është dështim i përgjegjësisë shtetërore.