Fatmir Graiçevci

Fatmir Graiçevci: Mirë që i çmojmë heronjtë e popujve tjerë, po tanët pse i margjinalizojmë, i nënçmojmë dhe i keqtrajtojmë!?

   Nuk ka se si të mos gëzohet njeriu kur sheh bashkëkombësit duke shfaq admirim për heronjtë e kombeve tjera. Gëzimi të shtohet edhe më shumë kur vëren se si i vlerësojnë aktet e vet flijimit për interesin e kombit e atdheut, mandej shpërndarjen e akteve të tilla nëpër rrjetet sociale dhe mënyra tjera të të shfaqurit të admirimit. Ama gëzimi shuhet sakaq kur kujton se pse nuk admirohen dhe afirmohet me kaq pasion e përkushtim edhe heroizmi i heronjve tonë!? Dhe kur vret mendjen edhe pak më gjatë, zhgënjimi veç sa vjen e rritet! Jo nga fakti pse nuk afirmohet heroizmi i tyre por pse përbuzet, nënçmohet e poshtërohen çdo ditë e më shumë dhe ne të tjerët, në vend se të revoltohemi, ne kënaqemi duke u qeshur!? Dhe nuk ka se si të mos vijnë ne mendje ato vargjet e poetit tonë të madh – Migjenit:

….

O si nuk e kam një grusht të fort

Malit që s’bëzan mu në zemër me ja ngjesh

E unë  të kënaqem

Të kënaqem duke u qesh,..

   Dhe kur kujton nënçmimin, talljen, margjinalizimin e heronjve tanë, nuk ka se si të mos vije në mendje, simboli i rezistencës sonë kombëtare, frymëzuesi i shumë gjeneratave për rezistencë e luftë të armatosur për komb e vatan, Bacë, Adem Demaçi. Si është e mundur që thuaja të gjithë flasin me admirim për Mandelen e Afrikës ndërkohë që kurrë nuk e kemi trajtuar as përafërsisht sa duhet Mandelen tonë, i cili iu vu përball një pushtuesi shumë më të ashpër e më mizor se sa atë që kishte Mandela!? E kemi vrarë ndonjëherë mendjen se çka kemi bërë ne për simbolin e rezistencës tonë në të gjallë të tij!? E kemi vlerësuar ashtu sikur e trajtuan afrikanët Mandelen e tyre duke e vënë në krye të shtetit – aty ku e meritonte me të drejt. Ama ja që sipas partive tona, Baca i ynë, që rininë e kaloj nëpër burgje anë e kënd Jugosllavisë, nuk ishte i denjë as për këshilltar të ndonjë ministri, se deputet jo se jo e të mos flasim për ndonjë pozitë të kryetarit, ministrit apo kryeministri!?

   Por pavarësisht keq trajtimit e margjinalizimit që ja bënë sa ishte në mesin tonë, Baca me asocion gjithmonë në diellin ndriçues e shporrës të acarit të cilin e zëvendëson me ngrohtësi, baca më asocion edhe në dëbuesin e robërisë dhe zëvendësimin e saj me lirinë! Baca me kujton edhe njeriun stoik që i del i vetëm para stuhisë që ata mbrapa tij të jetojnë në paqe e lumturi! Baca me kujtohet edhe sa herë shohë diellin teksa agon dhe shporrë errësirën e acarin nga vendi jonë!

   Por nuk është vetëm Bac, Adem Demaçi që është keqtrajtuar e margjinalizuar nga të gjithë ish pushtetarët e djeshëm dhe këta të sotëm, ani pse tash aktrojnë dashamirësit e tij! Ç’ hipokrizi!!!

   Është e gjatë lista e atyre që i kemi margjinalizuar e nënvlerësuar në vazhdimësi. Është interesante nëse krahasojmë admirimin që po shfaqet nëpër medie e rrjete sociale për ushtarët e Ukrainës në njërën anë, dhe tallja e nënçmimi që bëhet me ushtarët dhe eprorët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, në anën tjetër!!!

   Nuk është se nuk kam admirim për çdo ushtar që lufton për lirinë e kombit dhe të atdheut të vet por heroizmi i tyre dhe lufta vet mohuese e luftëtarëve tonë të lirisë, është dukshëm më e madhe. Përderisa përball ushtrisë pushtuese ruse prej afër 190 mijë pjesëtarëve po luftojnë 250 mijë ushtarë ukrainas, Ushtria Çlirimtare e Kosovës që kishte rreth 10 mijë deri 15 mijë pjesëtar kishte përball një ushtri po kaq të madhe. Por jo vetëm kaq. Përderisa ushtria e Ukrainës kishte armatim të mjaftueshëm dhje po furnizohet me armatim nga vende anekënd botës, Ushtria Çlirimtare e Kosovës operonte në një territor me kufij të mbyllur thuaja hermetik!!! 90 për qind e ushtarëve armatim superior e kishin një kallash me pak municion ndërsa kishte raste edhe që bënin rezistencë me pushkë të gjahut! E ka parë ndokush ndonjë ushtar ukrainas me pushkë gjahu!? Po ndonjë ushtar pa armatim fare por që i qëndron afër shokut që kur ai të vritet, t’ia merr armën dhe të vazhdoj luftën çlirimtare!?

Por jo vetëm kaq!!! Ishin të shumta betejat në të cilat numri i tankseve të ushtrisë serbe ishte më i madh se numri i pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës që ju dilnin para me ata pak kallash, me ndonjë pushkë gjahu e bombë dore por me një dashuri të jashtëzakonshme për komb e atdhe! Ishte kjo dashuria e jashtëzakonshme fal së cilës nuk donin t’ia dinin se përball kishin më shumë tankse, blinda e praga se sa kishin bashkëluftëtarë!!! Dhe nuk ishte vetëm një betejë e tillë por shumë, anekënd Kosovës!!! Por ja që ne i kemi harruar. Por ja që ne nuk jemi mjaftuar vetëm me harresën e heroizmit të tyre por edhe kënaqemi duke qesh me talljen e tyre!!! Është ky nënçmimi i ynë që i ka bërë me dhjetëra heronj të tillë t’ia drejtojnë armën vetes së tyre pas çlirimit!?

Shumë heronj të tillë, që vite me radhë nuk mund të na i vras armiku edhe pse me qindra herë i shënjestroi dhe drejt tyre qëlloi me armë të ndryshme, por nuk arriti t’i vras dot ama i vramë ne pas lufte. Me injorimin tonë i vramë, me përbuzjen e nënçmimin që ua bëmë dhe me qeshjet tona kur të tjerët talleshin me ta!?

   Sot e gjithë bota flet me të drejt me admirim për presidentin e Ukrainës, Volodimir Zelenski. Po ne a kemi burrështetas të tillë!? Burrështetas që bënë më shumë për komb e vatan se sa ka bërë Volodimir Zelenski deri më tani!? Dhe nuk ka ndjenjë më të mirë se sa kur kësaj pyetje mund t’i përgjigjesh me një PO të madhe e me asnjë grimë mëdyshje. Edhe ne kemi burrështetas që rininë e tyre e kanë kaluar nëpër burgjet anekënd Jugosllavisë që ju kanë ngjarë rrathëve të ferrit. Burra që kalimi i këtyre rrathëve nuk i ligështoi e as nuk i theu por nga ata rrathë dolën edhe më të kalitur. Burra që ideuan dhe drejtuan luftën çlirimtare dhe nuk ia kthyen kurrë shpinën armikut por qëndruan me fytyrë përball tyre. Burra që dashuria e madhe për lirinë e kombit e të vatanit i bënte që me ato armë primitive t’i dalin para makinerisë vrastare të dushmanit. Heronj që t’kujtojnë përballjen e Davidit me Goliatin!? Jemi me fat që i kemi por ja që nuk janë në mesin tonë por sërish janë burgjeve!!! Dhe përderisa rininë e kanë nisur e kaluar nëpër burgje, pjekurinë në frontet e luftës e pleqërinë sërish në burg, ka horra e shkuar horrave që tallen me ta, e ne të tjerët në vend se të shfaqim pezm e revoltë ndaj poshtërimit e nënçmimit të tyre, kënaqemi duke u qeshë!!!

   Mbase ky sistemi ynë  i vlerave ka bërë të jemi këtu ku jemi sepse ata që kanë luftuar me vet mohim për lirinë e kombit e të atdheut, i margjinalizojmë, tallemi e i nënçmojmë ndërsa ata që ia kanë kthyer shpinën kombit e vatanit, i lartësojmë!!!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …