Mr.Ali Hertica: Filozofë mbi demokracinë dhe sundimin e ligjit në Kosovë

Falë ndarjes së pushteteve, qytetarët mund ta mbajnë qeverinë drejtpërdrejt përgjegjësit e filozofëv mbi demokracinë dhe sundimin e ligjit.

Montesquieu – dhe  ndarja e pushteteve

Sipas filozofit francez Montesquieu , duhet të parandalohet që i gjithë pushteti të mbetet te një person ose grup që nuk toleron asnjë mospajtim. Për të ngulitur mospajtimin në sistemin politik që nga fillimi, Montesquieu mbështeti ndarjen e famshme të pushteteve: midis qeverisë (pushtetit ekzekutiv), parlamentit (pushtetit legjislativ) dhe gjyqtarëve (pushtetit gjyqësor). Sipas Profesorit të Filozofisë Ligjore Willem Witteveen, është falë kësaj ‘ndarjeje të pushteteve’ që ne qytetarët kemi lirinë për të sfiduar qeverinë përmes gjykatave – për shembull, nëse i konsiderojmë masat e koronavirusit të paligjshme, ose nëse besojmë se qeveria nuk po e merr krizën klimatike mjaftueshëm seriozisht.

Hegel – dhe shteti modern

Ashtu si Montesquieu, Hegel ishte i bindur për domosdoshmërinë e ndarjes së pushteteve. Në librin e tij *Skica të Filozofisë së Ligjit*, Hegel përshkroi konturet e shoqërisë moderne ideale. Sipas Hegelit, historia zhvillohej sipas disa ‘ligjeve’ të pashmangshme. Për Hegelin, ‘qëllimi’ përfundimtar i historisë ishte shteti modern ideal. Vetëm në shtetin modern, argumentoi ai, individët janë vërtet të lirë. Megjithatë, është e diskutueshme nëse përkufizimi i Hegelit për lirinë individuale i ka rezistuar provës së kohës. Për shembull, Hegeli donte ta kufizonte rëndë demokracinë duke paracaktuar se kush lejohej të votonte dhe për çfarë mund të votohej: për të, liria individuale ishte gjithmonë e nënshtruar ndaj sundimit të ligjit.

Karl  – shoqëria e hapur dhe demokracia  politike

Filozofi austriako-britanik Karl Popper,ishte kritik i ashpër ndaj filozofisë së ligjit të Hegelit: sipas tij, struktura e ngurtë shtetërore e Hegelit përmban tendenca totalitare që kërcënojnë lirinë individuale në vend që ta garantojnë atë. Popper sulmoi veçanërisht historicizmin e Hegelit, idenë se historia shpaloset sipas një logjike të hekurt. Si alternativë, ai mbështeti një ‘shoqëri të hapur’ ku gjithçka mund të ndodhë ende. Në shoqërinë liberale dhe demokratike të Popperit, liria e mendimit dhe e fjalës është qendrore. Njerëzit janë të lirë të zhvillohen në qytetarë kritikë që gjithmonë mund të angazhohen në diskutime me njëri-tjetrin. Nuk e dini kurrë se cili mund të jetë rezultati i një diskutimi të tillë demokratik.

Britta  – rënia e sundimit të ligjit në Kosovë

Pavarësisht të gjitha teorive filozofike ligjore, cila është gjendja aktuale e sundimit të ligjit holandez në praktikë? Sipas filozofes ligjore dhe avokates së mbrojtjes penale, sundimi i ligjit në Kosovë po shkatërrohet ngadalë por me siguri  se si ndarja e pushteteve në Kosovë është vënë nën presion vitet e fundit, politikanët ndërhyjnë gjithnjë e më shumë në vendimet gjyqësore, duket se nuk e njohin ligjin ose vendosin normat dhe vlerat e tyre mbi sundimin e ligjit. ‘Sundimi i ligjit garanton që ju duhet t’i trajtoni *të gjithë* qytetarët në liri dhe barazi. Ose që ju duhet ta shqyrtoni qeverinë. Nuk mund të bëni kompromis mbi parime të tilla. Dhe kjo është pikërisht ajo që ka ndodhur për dhjetë vitet e fundit.’

Ku sipas eksperteve  ligjore, kontradikta midis politikës demokratike dhe gjyqësorit është thjesht një iluzion. “Prandaj, politika lejohet të bëjë gjithçka që është demokratikisht e ligjshme të bëjë, për sa kohë që nuk dëmton të drejtat e njeriut. Nëse po, atëherë gjyqtarët kanë fuqinë të korrigjojnë politikën.Politika është kudo ,në lajme, në tryezën,në mediat sociale. Konflikti dhe polarizimi duket se përcaktojnë tonin. Por çfarë mund të bësh në të vërtetë për këtë? Si individ, ke shumë pak ndikim mbi të.Megjithatë, ka diçka që ndihmon: të kuptosh më mirë se çfarë është në të vërtetë politika dhe cila është filozofia pas të gjitha atyre diskutimeve shoqërore. Kjo është qasja e këtij kursi. Së bashku, do të shqyrtojmë filozofinë politike dhe do të zbulojmë se sa interesante është kjo fushë.Urtësia politike tradicionalisht është konsideruar si një nga format më të kërkuara të dijes. Në fund të fundit, si e organizon një shoqëri në mënyrë që njerëzit të jetojnë së bashku në paqe.Por politika fillon me të kuptuarit e jetës sonë kështu do të fillojmë,hap pas hapi, do të njiheni me e mëdha të filozofisë politike.