Isuf B.Bajrami: Në një kohë kur siguria globale po ndryshon, Kosova nuk mund të mbetet peng i ngërçit politik

 Një krizë që duhet parë përtej politikës së ditës Kosova po përballet me një ngërç institucional që nuk mund të trajtohet më si një përplasje e zakonshme ndërmjet partive politike. Kriza rreth zgjedhjes së Presidentit është futur tashmë në një kornizë të drejtpërdrejtë kushtetuese dhe ka prodhuar edhe ndërhyrjen e Gjykatës Kushtetuese.¹ Por problemi është më i gjerë. Kosova ndodhet në një rajon ku çështjet e sigurisë po marrin një peshë të re, ndërsa rendi ndërkombëtar po kalon nëpër një periudhë të pasigurisë së shtuar. Në Evropë po rritet debati për mbrojtjen dhe autonominë strategjike; në Ballkan po shtohen vëmendja dhe shqetësimet rreth zhvillimeve ushtarake; ndërsa teknologjitë e reja po ndryshojnë vetë natyrën e luftës. Në një situatë të tillë, funksionaliteti institucional i një shteti nuk është çështje dytësore. Është pjesë e sigurisë së tij. Prandaj pyetja që sot duhet t’i drejtohet politikës kosovare nuk është vetëm se kush do ta fitojë betejën për Presidencën, por nëse institucionet e Republikës janë në gjendje të prodhojnë një zgjidhje kushtetuese në kohën kur vendi ka nevojë për më shumë stabilitet, jo për më shumë pasiguri. Kushtetuta nuk është mekanizëm për bllokim të pafund Kushtetuta e Republikës së Kosovës e ka përcaktuar qartë procedurën për zgjedhjen e Presidentit. Neni 86 kërkon shumicë prej dy të tretave të të gjithë deputetëve në dy rundet e para, ndërsa në rundin e tretë kërkohet shumica e të gjithë deputetëve të Kuvendit.² Kjo arkitekturë nuk është rastësi. Ajo synon të prodhojë një President me legjitimitet më të gjerë se sa një kandidat i mbështetur vetëm nga një shumicë e ngushtë politike. Pra, Kushtetuta nuk e ndalon kompromisin. Përkundrazi, vetë mekanizmi i saj e bën kompromisin politik të domosdoshëm. Kjo e vendos përgjegjësinë kryesore te partitë politike. Nëse kërkohet shumicë e gjerë për zgjedhjen e Presidentit, atëherë duhet të ekzistojë edhe gatishmëria për të negociuar një kandidaturë që mund ta sigurojë atë shumicë. Përndryshe, çdo procedurë kushtetuese rrezikon të shndërrohet në një cikël të pafund të bllokimit. Gjykata Kushtetuese vendos kufijtë; politika duhet të prodhojë marrëveshjen Gjykata Kushtetuese nuk është institucion negociues. Ajo interpreton Kushtetutën dhe vlerëson kushtetutshmërinë e veprimeve të institucioneve. Në aktgjykimin e saj në rastet KO72/26 dhe KO74/26, Gjykata ka shqyrtuar kushtetutshmërinë e Dekretit nr. 24/2026 të Presidentes së Republikës së Kosovës.³ Ky fakt është i rëndësishëm për një arsye tjetër: krizat politike nuk mund të zgjidhen gjithmonë duke ia transferuar përgjegjësinë Gjykatës. Gjykata mund të përcaktojë se çfarë lejon Kushtetuta. Por nuk mund t’i detyrojë partitë të bëjnë kompromis. Këtë duhet ta bëjë vetë politika. Dhe sa më gjatë që zgjat bllokada, aq më shumë rritet kostoja politike dhe institucionale. Kosovës nuk i duhet një tjetër cikël pa rezultat Në rrethana normale, zgjedhjet janë instrumenti më i fuqishëm demokratik për të rifreskuar legjitimitetin. Por zgjedhjet nuk janë zgjidhje automatike për çdo krizë. Nëse një proces i ri zgjedhor nuk krijon shumicë të qartë, Kosova mund të rikthehet në të njëjtin problem: një Kuvend i fragmentuar, një proces i vështirë për zgjedhjen e Presidentit dhe institucione të detyruara të funksionojnë nën presion të vazhdueshëm kushtetues. Prandaj politika duhet të mendojë përtej fitores së radhës. Një shtet nuk mund të funksionojë gjithmonë me logjikën: “Nëse nuk fitoj unë, le të mos fitojë askush.” Kjo është logjikë e konfliktit partiak. Jo logjikë e shtetndërtimit. Propozimi i William Walker për Faton Bislimin Në këtë moment merr rëndësi propozimi i William G. Walker për Faton Bislimin. Walker, ish-shef i Misionit Verifikues të OSBE-së në Kosovë, u është drejtuar liderëve të partive politike të përfaqësuara në Kuvend dhe ka propozuar Bislimin për postin e Presidentit të Republikës së Kosovës.⁴ Ky zhvillim duhet trajtuar me seriozitet, por edhe me masën e duhur kushtetuese. Walker nuk ka kompetencë për të zgjedhur Presidentin e Kosovës. Presidentin e zgjedh Kuvendi. Por kjo nuk e bën propozimin politikisht të parëndësishëm. Përkundrazi. Pesha e Walker-it në historinë politike të Kosovës e bën propozimin e tij një sinjal që nuk duhet injoruar. Jo si urdhër nga jashtë. Jo si ndërhyrje në kompetencat kushtetuese të Kosovës. Por si një propozim konkret për kompromis, të cilin partitë tashmë kanë mundësinë ta shqyrtojnë. Bislimi duhet të testohet si mundësi konsensusi Pika kryesore nuk duhet të jetë nëse William Walker e pëlqen Faton Bislimin. Pika kryesore duhet të jetë nëse Faton Bislimi mund të krijojë konsensus të mjaftueshëm politik dhe institucional. Ky është testi real. Në letrën e tij, Walker e paraqet Bislimin si një figurë me përvojë, njohuri dhe aftësi që, sipas vlerësimit të tij, mund ta bëjnë kandidat për një rol përfaqësues mbi ndarjet partiake.⁵ Këto janë vlerësime të Walker-it. Vendimi, megjithatë, duhet të merret nga institucionet e Kosovës. Dhe pikërisht këtu qëndron mundësia. Nëse Bislimi mund të mbledhë mbështetjen e nevojshme, atëherë kandidatura e tij duhet të merret seriozisht. Nëse nuk mundet, partitë duhet të propozojnë një kandidat tjetër. Por duhet të ekzistojë një parim i vetëm: çdo kandidat duhet të jetë pjesë e zgjidhjes, jo shkak për një krizë të re. Presidenti duhet ta bashkojë institucionin, jo ta thellojë ndarjen Në një situatë të tillë, Kosova nuk ka nevojë vetëm për një emër që mund të marrë votat. Ka nevojë për një figurë që mund të mbajë peshën institucionale të Presidencës. Presidenti i Republikës nuk është thjesht një produkt i marrëveshjes ndërpartiake. Është përfaqësues i shtetit. Është pjesë e arkitekturës kushtetuese. Është figurë me rol në përfaqësimin ndërkombëtar të Republikës. Prandaj kriteri duhet të jetë më i lartë se kalkulimi i ngushtë elektoral: A e ul apo e rrit kjo kandidaturë tensionin politik? A e forcon apo e dobëson besimin në institucion? A mund të përfaqësojë Republikën përtej një kampi politik? Nëse përgjigjja është pozitive, kandidatura meriton shqyrtim. Ndërsa Kosova bllokohet, mjedisi global i sigurisë po ndryshon Në të njëjtën kohë, zhvillimet ndërkombëtare tregojnë se bota po hyn në një fazë të re të sigurisë. Më 25 gusht 2026, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së António Guterres dhe Presidentja e Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq, Mirjana Spoljaric, përsëritën thirrjen për miratimin urgjent të rregullave të reja ndërkombëtare për sistemet autonome të armëve.⁶ Ata paralajmëruan se zhvillimi i këtyre teknologjive po ecën më shpejt se kufizimet juridike dhe se rreziku i humbjes së kontrollit njerëzor mbi përdorimin e forcës po rritet.⁷ Ky zhvillim ka rëndësi edhe për një vend si Kosova. Sepse siguria e shekullit XXI nuk përcaktohet vetëm nga numri i ushtarëve apo tankeve. Ajo përcaktohet gjithnjë e më shumë nga teknologjia, inteligjenca, informacioni, mbrojtja kibernetike, kundërzbulimi dhe aftësia e institucioneve për të identifikuar kërcënimet përpara se ato të shndërrohen në krizë. Kroacia jep një sinjal që Prishtina duhet ta dëgjojë Në të njëjtën ditë, kryetari i Parlamentit të Kroacisë, Gordan Jandroković, deklaroi se Evropa duhet të forcojë sigurinë e saj dhe shtyllën evropiane të NATO-s, duke shprehur shqetësim për armatimin e Serbisë dhe duke thënë se Serbia po siguron edhe armë që ai i konsideron ofensive.⁸ Kjo duhet të citohet me kujdes. Nuk është provë se Serbia po përgatitet për luftë. Është një vlerësim dhe paralajmërim politik nga një zyrtar i lartë i një shteti anëtar të NATO-s dhe BE-së. Por edhe si i tillë, ai ka rëndësi. Sepse tregon se në rajon po vëzhgohen me vëmendje ndryshimet në kapacitetet ushtarake dhe në ekuilibrat strategjikë. Kosova nuk mund të sillet sikur këto zhvillime ndodhin diku larg saj. Vigjilenca në rrafshin inteligjent është domosdoshmëri shtetërore Në këtë klimë, në Kosovë duhet të ketë vigjilencë më të madhe në rrafshin inteligjent. Kjo nuk do të thotë panik. Nuk do të thotë akuza pa prova. Dhe nuk do të thotë shndërrim i institucioneve të sigurisë në instrumente të betejës politike. Do të thotë profesionalizëm. Do të thotë kundërzbulim. Do të thotë mbrojtje e informacionit strategjik. Do të thotë identifikim i ndërhyrjeve të huaja, luftës hibride dhe përpjekjeve për depërtim në institucionet e shtetit. Dhe, mbi të gjitha, do të thotë kontroll demokratik dhe ligjor mbi institucionet inteligjente. Një shtet që nuk e mbron informacionin e vet strategjik, nuk mund të pretendojë se e ka të garantuar sigurinë e vet. Moska: një sinjal që nuk duhet as dramatizuar, as injoruar Në këtë kontekst, edhe zhvillimet në Moskë janë domethënëse. Më 25 gusht, drejtori i CIA-s John Ratcliffe vizitoi Moskën dhe zhvilloi kontakte me zyrtarë rusë të inteligjencës; më 26 gusht, zëdhënësi i Kremlinit Dmitry Peskov e konfirmoi se kishte pasur bisedime dhe se Vladimir Putin ishte informuar për rezultatet. Përmbajtja e bisedimeve nuk është bërë publike.⁹ Nuk duhet të spekulojmë për atë që është diskutuar. Por fakti që kanalet e komunikimit ndërmjet strukturave të inteligjencës së dy fuqive vazhdojnë të funksionojnë edhe në një periudhë tensioni të lartë është vetvetiu një zhvillim me rëndësi strategjike. Ai tregon se në politikën ndërkombëtare, edhe kur marrëdhëniet janë të acaruara, kanalet e komunikimit për çështjet e sigurisë mbeten të rëndësishme. Kosova duhet të jetë në gjendje t’i lexojë këto sinjale. Ngërçi institucional tashmë ka dimension sigurie Këtu lidhen të gjitha zhvillimet. Kosova ndodhet në një rajon strategjik. Serbia po diskutohet gjithnjë e më shumë në kontekstin e sigurisë rajonale. Evropa po rishikon kapacitetet e veta të mbrojtjes. NATO-ja po diskuton forcimin e shtyllës evropiane. OKB-ja paralajmëron për ndryshimin e natyrës së luftës përmes sistemeve autonome. Dhe në këtë realitet, Kosova vazhdon të përballet me një ngërç institucional. Prandaj duhet thënë pa ekuivok: Ngërçi institucional nuk është më vetëm kosto politike. Ai mund të shndërrohet edhe në dobësi strategjike. Një shtet që përballet me kërcënime të reja duhet të ketë institucione që funksionojnë. Kosova duhet ta prodhojë vetë zgjidhjen Partnerët ndërkombëtarë mund të ndihmojnë. Mund të këshillojnë. Mund të bëjnë thirrje për kompromis. Mund të ofrojnë mbështetje politike dhe të sigurisë. Por askush jashtë Kosovës nuk mund ta zëvendësojë përgjegjësinë e Kuvendit të Kosovës. Kjo është edhe arsyeja pse propozimi Walker–Bislimi duhet të trajtohet në mënyrë të pjekur. Nëse mund të jetë pikënisje për kompromis, duhet shqyrtuar. Nëse nuk mund të krijojë shumicën e nevojshme, duhet kërkuar një alternativë. Por zgjidhja duhet të prodhohet në Prishtinë. Jo në Uashington. Jo në Bruksel. Jo në ndonjë kryeqytet tjetër. Kjo është përgjegjësi e institucioneve të Republikës. Përfundimi Kosova nuk mund të përballojë luksin e një tjetër cikli të pafund të krizës institucionale. Jo në këtë moment. Jo kur rendi ndërkombëtar po ndryshon. Jo kur Evropa po rishikon konceptin e saj të sigurisë. Jo kur Ballkani po vëzhgohet sërish përmes prizmit të armatimit dhe ekuilibrave strategjikë. Jo kur teknologjia po ndryshon natyrën e konfliktit. Dhe jo kur vetë Kosova ka nevojë për vigjilencë më të madhe në rrafshin inteligjent. Kushtetuta e ka përcaktuar procedurën. Gjykata Kushtetuese ka vendosur brenda kompetencave të saj. Tani radha është e politikës. Propozimi i William Walker për Faton Bislimin nuk është vendim kushtetues dhe nuk mund të jetë i tillë. Por është një ofertë politike për t’u shqyrtuar në një moment kur Kosova ka nevojë urgjente për një figurë që mund të krijojë konsensus.¹⁰ Nëse Bislimi mund ta krijojë atë konsensus, partitë duhet të kenë guximin ta shqyrtojnë seriozisht. Nëse nuk mundet, duhet të gjendet një alternativë tjetër. Por alternativa nuk mund të jetë pafundësisht bllokada. Sepse një Republikë që kërkon siguri nga aleatët duhet të jetë në gjendje të garantojë së pari funksionalitetin e institucioneve të veta. Dhe sot, përgjegjësia e politikës kosovare nuk është të gjejë mënyrën për ta zgjatur krizën. Është të gjejë mënyrën për ta përfunduar atë. Në një kohë kur siguria globale po ndryshon, Kosova nuk mund të mbetet peng i ngërçit politik. Fusnotat: ¹ Gjykata Kushtetuese e Republikës së Kosovës, Aktgjykim në rastet nr. KO72/26 dhe KO74/26 – Vlerësim i kushtetutshmërisë së Dekretit [nr. 24/2026] të 6 marsit 2026 të Presidentes së Republikës së Kosovës, publikuar më 25 mars 2026, Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës. ² Kushtetuta e Republikës së Kosovës, neni 86, Zgjedhja e Presidentit të Republikës së Kosovës. Për procedurën konkrete të votimit dhe kuorumin, shih edhe dokumentacionin zyrtar të Kuvendit të Kosovës për seancën e 5 marsit 2026. ³ Gjykata Kushtetuese e Republikës së Kosovës, KO72/26 dhe KO74/26, Aktgjykimi i 25 marsit 2026, Gazeta Zyrtare. ⁴ William G. Walker, letër drejtuar liderëve të subjekteve politike të përfaqësuara në Kuvendin e Kosovës, 26 gusht 2026, ku propozohet Faton “Tony” Bislimi për President. Përmbajtja dhe dërgimi i letrës janë raportuar nga KosovaPress dhe burime të tjera mediatike.

⁵ Përmbajtja e propozimit të Walker-it dhe arsyetimi i tij për kandidaturën e Bislimit, përfshirë vlerësimin mbi përvojën, formimin dhe potencialin konsensual të kandidatit. ⁶ United Nations Office at Geneva, Renewed call from the United Nations Secretary-General and the President of the International Committee of the Red Cross to adopt rules on autonomous weapon systems, 25 gusht 2026. ⁷ I njëjti dokument i OKB-së/ICRC-së thekson se zhvillimi teknologjik i sistemeve autonome po ecën me shpejtësi dhe kërkon një instrument juridikisht detyrues me ndalime dhe kufizime të qarta. ⁸ Croatian Parliament (Hrvatski sabor), Gordan Jandroković, Europe must strengthen its own security and NATO’s European pillar, 25 gusht 2026. Deklarata përfshin vlerësimin e tij se Serbia po armatoset edhe me armë ofensive. ⁹ Reuters, Kremlin says US spy chief held talks with Russian counterparts during Moscow visit, 26 gusht 2026. Reuters raporton se John Ratcliffe zhvilloi bisedime me zyrtarë rusë të inteligjencës në Moskë dhe se Kremlini konfirmoi kontaktet; detajet e bisedimeve nuk janë bërë publike. ¹⁰ Propozimi i Walker-it për Bislimin duhet të kuptohet si propozim politik dhe jo si ndërhyrje në kompetencën kushtetuese të Kuvendit. Raportimi i letrës drejtuar liderëve të LVV-së, PDK-së, LDK-së dhe AAK-së e konfirmon këtë kontekst. Vendi i Lekës,26.08.2026