Adem Lushaj

Mr. Adem Lushaj: Resurset natyrore të Deçanit, mundësojnë zhvillimin e qëndrueshëm të turizmit

 Padyshim se, Zhvillimi ekonomik i një vendi, varet shumë edhe nga resurset natyrore që posedon ai vend, qofshin nëntokësore apo mbi tokësore. Në këtë aspekt hynë edhe zhvillimi i Turizmit, si një nga sektorët e rëndësishëm me rritjen më të shpejtë ekonomike. Pos kësaj, Turizmi si komponentë e fuqishme e zhvillimit ekonomik, ka parasysh edhe mbrojtjen e trashëgimisë natyrore dhe kulturore, si parakusht për turizmin e qëndrueshëm.

Një alternativë e investimeve në turizëm është Ekoturizmi, si model i një zhvillimi të qëndrueshëm të turizmit, ngase grupon tipe të ndryshme të turizmit, rreth një nocioni të përgjithshëm që është mjedisi natyror.

Kosova, edhe pse ka hapësirë të vogël gjeografike, ofron mundësi të mira për zhvillimin e disa llojeve të turizmit, qofshin masiv apo alternativ, e që mund të shfrytëzohen nga popullsia vendore për eskurzione, sport, rekreacion, kulturë, arsim e edukim. Mirëpo, ky lloji turizmi nuk është i zhvilluar në nivelin që duhet të jetë, edhe pse kohëve të fundit janë ndërtuar objekte të shumta hoteliere-turistike, anekënd Kosovës, si dhe është mikpritja tradicionale e banorëve vendës.

Bazuar në resurset ekzistuese ekonomikë dhe faktorët e favorshëm klimatik, komuna e Deçanit ka gjitha mundësit për zhvillim të qëndrueshëm të turizmit malor. Këto resurse janë kryesisht të përqendruara në masivin e Bjeshkëve të Nemuna, ku pjesa më e madhe është nën administrim të Parkut Kombëtar “Bjeshkët e Nemuna”.

Mirëpo, për të pasur një zhvillim të këtij sektori ekonomik, nevojitet një angazhim dhe përcaktim politik dhe profesional të institucioneve të vendit, qofshin nga ato komunale apo qendrore. Hartimi i një strategjie afatgjate dhe shfrytëzimi racional i resurseve ekonomike, do krijoheshin gjitha mundësitë për shfrytëzim maksimal të kushteve të favorshme klimatike, e që do rrisnin zhvillimin e përgjithshëm të ekonomisë së Deçanit, por edhe të zhvillimit të Kosovës. Në përgjithësi mund të konstatohet se kompleksi malor “Bjeshkët e Nemuna”, ka kushte të volitshme të klimës malore, e që do ishte faktor i çmueshëm i zhvillimit të turizmit malor, që do thotë zhvillim të ekonomisë deçanase.

Mirëpo, me qëllim të shfrytëzimit të këtyre resurseve për zhvillim të qëndrueshëm, Komuna e Deçanit, Qeveria e Kosovës dhe Agjencitë e ndryshme investuese, duhet që programet e tyre për investime, të orientohen kah këto resurse, e sidomos për ndërtimin sa më të shpejt të rrugës që lidh Komunën e Plavës më të Deçanit, ngase kjo rrugë konsiderohet si bosht i zhvillimit dhe integrimit ndërshtetëror dhe lidhje të trojeve shqiptare.

Politika zhvillimore e Deçanit, por edhe të institucioneve të vendit, duhet orientuar në ngritje të infrastrukturës dhe kapaciteteve turistike në Bjeshkët e Belegut, e sidomos për zhvillim të turizmit dimëror, por edhe në Dervishkom, Kozhnjer, Lugu i gatë, Jodovë, vende këto që mundësojnë turizmin veror dhe dimëror, qoftë të turizmit masiv apo alternativ. Politikat zhvillimore të cilës do subjekt politik që pretendon për qeverisje komunale, duhet fokusuar në realizim të projekteve në Grykë të Deçanit, pasi që kushtet klimatike mundësojnë zhvillim të të gjitha llojeve të turizmit. Këtë rast, nuk mund të anashkalohet edhe ndikimi i manastirit të Deçanit, qoftë si ndikim pozitiv apo negativ, edhe pse ky monument kulturor e fetar, nuk është treguar sa duhet i gatshëm që të lejon investime në krijim të parakushteve për zhvillim të turizmit në Grykën e Deçanit.

Por, me gjendjen mjedisore me të cilën përballën turistët që nga hyrja në territorin e Deçanit, nuk do mund të zhvillojmë asnjërin nga llojet e turizmit, ngase moto e çdo turisti është që të investohet aty ku ruhet mjedisi dhe ndihmohet komuniteti pritës. Decani, që të ketë zhvillim të turizmit dhe të jetë komunë tërheqëse për turistët, duhet të investon në menaxhimin efikas dhe trajtimin e duhur të mbeturinave, si dhe të investohet në infrastrukturën adekuate zhvillimore

Ndërtimi I Hidrocentraleve në Grykën e Deçanit, jo vetëm që nuk përmbush asnjërin nga komponentët e zhvillimit të turizmit të qëndrueshëm, por është edhe në kundërshtim me Ligjin, ndaj këto janë më shumë për inter4esa të manastirit, pse jo edhe të individëve, se sa që ndikojnë në zhvillimin ekonomik të Deçanit.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …