Arbana Qeriqi: Femra shqiptare – nga mbretëreshë në kuotë

Nga mbretëresha Teutë tek Tringa, nga Marie Shllaku tek çlirimtaret e UÇK-së , historia e kombit tonë është e mbushur me gra të forta që nuk kërkuan kuota, por e morën vendin që u takonte me guxim, vizion dhe sakrificë. Sot, në shekullin XXI, në vend që të promovojmë meritën dhe kontributin e grave shqiptare, shpesh i trajtojmë ato si dekor të nevojshëm për të plotësuar “standarde ndërkombëtare” ose për të shmangur vërejtjet e ambasadave. Çfarë fyerje më të madhe mund t’i bëjmë historisë sonë?

Në çdo tryezë politike, në çdo deklaratë qeveritare apo raport ndërkombëtar, përmendet me krenari përfshirja e grave në institucione. Por pyetja mbetet: a janë ato aty sepse e meritojnë – apo sepse na detyrojnë kuotat? A është gruaja vlerë, apo dekor protokollar që plotëson statistikat?

Për ironi, sa më shumë që flitet për barazi, aq më shumë ajo mungon realisht në vendimmarrje. Gratë në Kosovë – dhe më gjerë – vazhdojnë të përfaqësohen jo për shkak të kompetencës, por për të përmbushur kuotat minimale që kërkohen nga jashtë. Dhe pikërisht kjo është forma më e butë e përjashtimit: ta pranosh një grua në sistem, por jo për atë që është, por për atë që simbolizon.

A thua nuk kemi gra të zonja në vendet tona? Apo ndoshta frika, injoranca dhe strukturat patriarkale vazhdojnë të përjashtojnë në heshtje dhe në mënyrë sistematike gratë nga qendrat e vendimmarrjes?

Ironikisht, sot për të pasur një grua ministre, një grua kryetare komune apo një grua ambasadore, shpesh duhet që dikush nga jashtë ta “këshillojë” qeverinë ose partinë politike që është “koha” për një emërim femëror. Kjo jo vetëm që e poshtëron figurën e gruas, por rrëfen edhe paaftësinë tonë si shoqëri për të njohur dhe respektuar vlerat e saj të vërteta.

Ku është rrënja e këtij problemi? Në mungesë të një politike të vetëdijshme për barazi reale, e jo për barazi të simuluar për imazh dhe statistika. Në një shoqëri që ende nguron t’i japë grave pushtet të vërtetë, dhe preferon t’i promovojë aty ku mund t’i kontrollojë.

Në vend që të ndërtojmë një sistem që e përfshin gruan si domosdoshmëri për zhvillimin e vendit, e kemi reduktuar praninë e saj në një listë numrash që duhen mbushur për të kënaqur syzet e BE-së apo të OKB-së. E kemi trajtuar si objekt, si dekor, si “kuotë”, por jo si partner strategjik në drejtim.

Femra shqiptare nuk ka nevojë për kuotë – ajo ka nevojë për hapësirë të barabartë, për respekt dhe për mundësi reale për të treguar veten. Le të heqim dorë nga iluzioni se barazia vjen nga presioni i të huajve dhe ta ndërtojmë atë si vlerë kombëtare që buron nga historia jonë, nga ADN-ja jonë kolektive ku emrat e grave të mëdha flasin vetë.

Në vend të kuotave, le të fillojmë të kërkojmë llogari: pse gratë e afta nuk promovohen? Kush i përjashton? Kush ka frikë nga udhëheqja e tyre? Dhe mbi të gjitha: a jemi vërtet duke përparuar, apo kemi marrë një rrugë mbrapsht, duke fshehur diskriminimin nën petkun e “përfaqësimit gjinor”?

Koha është që femra shqiptare të rikthehet si Teutë – jo dekor, por udhëheqëse. Jo kuotë, por vlerë. Jo përqindje, por forcë e barabartë në ndërtimin e së ardhmes së kombit.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …