Arsim Bajrami: MOHIMET SERBE TË KRIMEVE DHE GJENOCIDIT – DESTABILIZIMI I BALLKANIT

Forumi i Intelektualëve të Shtimes,

në bashkëpunim me Komunën e Shtimes

(me rastin e 27-vjetorit të Masakrës së Reçakut)

Në kuadër të kësaj konference të mbajtur sot në Shtime paraqita kumtesen me titull “GJENOCIDI I SERBISË NË KOSOVË DHE MOHIMI I MASAKRËS SË REÇAKUT’’.

Gjenocidi kryer nga Serbia në Kosovë gjatë viteve 1998/99 përfaqëson njërën nga faqet më të rënda të historisë bashkëkohore evropiane, të karakterizuar nga dhuna sistematike, shkatërrimi i qëllimshëm i popullsisë civile dhe përpjekja për zhdukjen fizike e politike të shqiptarëve të Kosovës. Ky gjenocid nuk ishte rezultat i veprimeve të izoluara, por pasojë e një politike shtetërore të planifikuar dhe të zbatuar përmes strukturave ushtarake, policore dhe paramilitare të Serbisë, me synim spastrimin etnik dhe nënshtrimin total të popullsisë shqiptare.

Masakra e Reçakut (15 janar 1999) përfaqëson një pikë kyçe të ekspozimit të gjenocidit serb në Kosovë. Ekzekutimi i civilëve të paarmatosur, i dokumentuar nga misioni verifikues i OSBE-së dhe i konfirmuar nga ekspertiza mjeko-ligjore ndërkombëtare, rrëzoi përfundimisht narrativën zyrtare të Serbisë. Qëndrimi i ambasadorit William Walker ishte vendimtar në mbrojtjen e së vërtetës dhe në ndërgjegjësimin e komunitetit ndërkombëtar për krimet shtetërore në Kosovë.

Megjithatë, mohimi i Masakrës së Reçakut vazhdon të jetë pjesë e strategjisë politike të Serbisë, e cila synon relativizimin e krimeve, shmangien e përgjegjësisë dhe rishkrimin e historisë. Ky mohim përbën një formë të dhunës sekondare ndaj viktimave dhe një pengesë serioze për drejtësinë tranzicionale dhe pajtimin rajonal.

Kumtesa thekson se mohimi i gjenocidit nuk është çështje e së kaluarës, por një rrezik aktual për paqen dhe stabilitetin në Ballkan. Pa njohjen e së vërtetës historike, pa përgjegjësi juridike dhe morale dhe pa drejtësi për viktimat, proceset e pajtimit mbeten të brishta dhe të pasinqerta.

Në përfundim, Masakra e Reçakut mbetet fakt i pakontestueshëm historik, juridik dhe moral, ndërsa përballja me të vërtetën përbën obligim akademik, juridik dhe etik. Mohimi i krimeve është destabilizim – e vërteta është kusht për paqe të qëndrueshme.

Mohimi dhe relativizimi i gjenocidit të kryer nga aparati shtetëror serb në Kosovë nuk janë dukuri të rastësishme apo thjesht interpretime të ndryshme historike. Ato përbëjnë një strategji të qëllimshme politike dhe ideologjike, e ndërtuar për të shmangur përgjegjësinë, për të deformuar të vërtetën historike dhe për të ruajtur narrativën e viktimizimit kombëtar. Qëllimet e këtij mohimi janë të shumëfishta dhe të ndërlidhura ngushtë me interesat shtetërore, identitare dhe gjeopolitike.

Një nga qëllimet kryesore të mohimit është shmangia e përgjegjësisë penale dhe morale. Pranimi i gjenocidit apo i krimeve sistematike kundër njerëzimit do të nënkuptonte jo vetëm faj individual, por edhe përgjegjësi shtetërore. Kjo do të hapte rrugën për kërkesa për dëmshpërblim, ndjekje të mëtejshme penale dhe presion ndërkombëtar. Përmes mohimit, shteti serb synon të mbrojë elitat politike dhe ushtarake që kanë qenë të përfshira drejtpërdrejt në planifikimin dhe zbatimin e dhunës.

Një qëllim tjetër thelbësor është ruajtja e narrativës nacionaliste. Pranimi i krimeve do të rrëzonte mitin e Serbisë si viktimë historike dhe do të sfidonte identitetin nacional të ndërtuar mbi heroizmin dhe martirizimin. Relativizimi i gjenocidit, përmes barazimit të fajit mes agresorit dhe viktimës, shërben për të mbajtur gjallë ndjenjat nacionaliste dhe për të justifikuar politikat e së kaluarës si “mbrojtëse” apo “të domosdoshme”.

Mohimi ka gjithashtu si qëllim delegjitimimin e shtetësisë së Kosovës. Duke mohuar krimet që çuan në ndërhyrjen ndërkombëtare dhe çlirimin e Kosovës, tentohet të paraqitet pavarësia e saj si e pabazuar moralisht dhe ligjërisht. Në këtë mënyrë, mohimi shndërrohet në mjet diplomatik për të kundërshtuar njohjen ndërkombëtare të Kosovës dhe për të mbajtur gjallë pretendimet territoriale.

Një dimension tjetër i rëndësishëm është kontrolli i kujtesës kolektive. Duke mohuar ose relativizuar gjenocidin, synohet që brezat e rinj të mos përballen me të vërtetën historike. Kjo krijon një shoqëri që nuk reflekton mbi krimet e së kaluarës dhe, rrjedhimisht, mbetet e prirur t’i përsërisë ato. Mohimi institucional, përmes teksteve shkollore, mediave dhe diskursit publik, shërben si mjet për rishkrimin e historisë.

Një rol gjithnjë e më problematik në këtë proces ka marrë edhe Gjykata Speciale, e cila, përmes qasjes së saj selektive ndaj drejtësisë, ka kontribuar në relativizimin e gjenocidit dhe rishkrimin e historisë së luftës në Kosovë. Duke u fokusuar pothuajse ekskluzivisht në ndjekjen penale të ish-pjesëtarëve të UÇK-së, ndërkohë që krimet masive të kryera nga forcat serbe janë tashmë pjesërisht të amnistuara politikisht, krijohet një narrativë e rreme e barazisë morale mes agresorit dhe viktimës. Kjo qasje e zhvendos vëmendjen nga spastrimi etnik, dëbimet masive, masakrat dhe varrezat masive, drejt një interpretimi që e paraqet luftën çlirimtare si burim kryesor të dhunës.

Në këtë mënyrë, Gjykata Speciale nuk funksionon vetëm si mekanizëm juridik, por edhe si instrument politik që ndihmon në riformatimin e kujtesës historike, duke e zhveshur luftën e Kosovës nga konteksti i saj çlirimtar dhe duke e minimizuar karakterin gjenocidal të veprimeve të Serbisë. Ky proces i rishkrimit të historisë i shërben drejtpërdrejt narrativave serbe dhe minon përpjekjet për drejtësi të plotë dhe të balancuar.

Mohimi dhe relativizimi shërbejnë gjithashtu për delegjitimimin e shtetësisë së Kosovës. Duke mohuar krimet që çuan në ndërhyrjen ndërkombëtare dhe çlirimin e vendit, tentohet të paraqitet pavarësia e Kosovës si e pabazuar moralisht dhe ligjërisht. Kjo strategji përdoret si mjet diplomatik për të penguar njohjet ndërkombëtare dhe për të mbajtur gjallë pretendimet territoriale të Serbisë.

Së një nga qëllimet më të rrezikshme të mohimit është normalizimi i krimit dhe dhunës politike. Kur gjenocidi mohohet ose minimizohet, mesazhi që përcillet është se krimet masive mund të mbeten pa pasoja. Kjo jo vetëm që riviktimizon të mbijetuarit dhe familjet e viktimave, por edhe minon themelet e drejtësisë ndërkombëtare dhe të paqes afatgjatë në rajon.