Arton Musliu: Rruga e UÇK-së

 Rrugë nuk ka, rrugët janë bërë duke ecur! Kjo është një proverb spanjoll me të cilën diplomati i njohur amerikan, Henry Kissinger, e përfundon librin e tij të njohur mbi diplomacinë dhe marrëdhëniet ndërkombëtare, ‘Diplomacia’. Dekonstruktimi objektiv i kësaj fjalie pashmangshëm dhe pakthyeshëm na çon tek një konkluzion po ashtu objektiv. Objektiviteti si koncept natyral patjetër që është i shoqëruar nga subjektiviteti i cili është shprehje e idesë së njeriut se kah do të ecë ai. Në kornizat e objektivitetit ka shumë rrugë që mund të bëhen , plotë mundësi që mund të realizohen. E subjektiviteti në mënyrë të pakthyeshme na çon pashmangshëm në përzgjedhjen e një rruge.  Në realizimin e një synimi. Pra, shprehur në mënyrë koncize andej kah nisemi, andej kah ecim, andej edhe rruga është rrjdhojë racionale  e nisjes dhe ecjes tonë të përbashkët. Çdo shoqëri gjatë periudhave të vështira historike, gjatë okupimit nga sundimi i huaj, ka vetëm një rrugë. Ajo rrugë është lufta. Kjo rrugë në rastin e Kosovës e ka emrin UÇK, pra rruga e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Pa e margjinalizuar edhe rolin e rezistencës pasive në organizimin e jetës paralele në Kosovë gjatë viteve 1990- 1998, populli i Kosovës zgjodhi rrugën e luftës në mënyrë që atdheu ynë të jetoj në liri.

Kjo rrugë njëmend është bërë duke ecur. Dhe, duke ecur me kurriz drejt e ballëhapur, kudo dhe gjithkund. Në këtë rrugë kanë dhënë jetën afër 2000 dëshmorë të kombit, më shumë se 12,000 njerëz të pafajshëm e të pambrojtur, afër 20,000 nëna, gra e motra tona janë dhunuar, mbi 100,000 shtëpi të shqiptarëve të Kosovës janë shkatërruar e mbi 1 milion të shqiptarë të Kosovës jan depërtuar nga shtëpitë e tyre. Të gjitha këto krime kundër njerëzimit i ka bërë shteti serb. Pra rruga jonë për liri ishte shumë e shtrenjtë. Kjo rrugë është bërë nga njerëzit tanë, vëllezërit tanë e motrat tona. Lufta e UÇK-së është nderë për të gjithë në dhe prandaj duhet të krenohemi me të. Gjithmonë dhe gjithherë. Ky t’paktën do të duhej të ishte diskursi ynë shoqërorë e shtetërorë ndaj kësaj rruge. E fatkeqësisht një diskurs i tillë është imagjinatë e parealizuar e shoqërisë kosovare. Në fakt ky diskurs reflekton diçka krejt tjetër, një averzion permanent ndaj UÇK-së.

Ky averzion ka burimin dhe zanafillën e vet. Se Serbia është e interesuar të diskreditoj luftën sublime të UÇK-së është krejt e kuptueshme. Por të diskreditohet nga vet ne, kjo është e papranueshme. Politikisht e  papërgjegjshme, në aspektin shoqërorë e pandërgjegjshme. Ky diskreditim ka filluar gjatë luftë së UÇK-së dhe ka vazhduar edhe pas luftës përmes proceseve gjyqësore vendore, mikste e ndërkombëtare. Kredibiliteti i rrugës së UÇK-së është sfiduar vazhdimisht edhe nga brenda Kosovës. Duke filluar nga ndarja në organizimin e  luftës, me ç’rast FARK-u zgjodhi sheshin e Tiranës, derisa trimat e Kosovës, pa dallim ideologjie, por vetëm me një qëllim, kishin zgjedhur frontin e Kosovës. Për të vazhduar më pastaj edhe ndarjen e luftëtarëve në luftëtarë ‘pacifist’ dhe luftëtarë të UÇK-së. Degradimi i luftës së UÇK-së ka vazhduar edhe me hartimin e listave të veteranëve me ç’rast kredibilteti i këtij procesi me të drejtë është vënë në pikëpyetje.  Derisa tani jemi të gjithë dëshmitarë të sikletit të Gjykatës Speciale e cila është imponim nga jashtë, e e sponzorizuar edhe nga brenda. Shkurt, aq shumë po keqtrajtohen vlerat e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës sa që si shoqëri, por edhe si shtet, nuk na ka mbet kurajo që edhe simbolikisht të njohim këtë sakrificë sublime dhe këtë vlerë supreme. Lavdia e historia e UÇK-së nuk janë inspirimi ynë konstitucional. Për më tepër kemi ardhur në gjendje të tillë sa që edhe rrugët ti emërtojmë me çfarëdo emri, pos me ato emra të cilat lidhen më UÇK-në. Një dukuri e tillë është shparfaqë tani përmes procesit të emërtimit të vendbanimeve rurale, të rrugëve të fshatrave, me ç’rast UÇK si krenaria jonë kombëtare po injorohet nga institucionet të cilat janë ndërtuar me gjakun e dëshmorëve dhe martirëve të UÇK-së. UÇK ka pasur në të gjithë Kosovës. UÇK ka pasur edhe në Viti. Shtabi i Brigadës 173 “Gursel e Bajram Sylejmani” të Zonës Operative të Karadakut në shumicën e kohës ka qenë i vendosur në fshatin emblemë të UÇK-së për këtë zonë, në Vërban. Gjatë luftës së fundit në Vërban ka ra dëshnorë ushtari Kemajl Azizi, janë martirizuar Qerim Rrahmani, Rexhep Emërllahu e Rrahim Rrahmani, janç djegur dy shtëpi, është boshatisur i tërë fshati, e njëkohësisht Vërbani ka shërbyer si kordon luftarak për lëvizjen e delegacioneve politike e ushtarake të UÇK-së, për bartjen e armatimit dhe për mbajtjen e lidhjeve ushtarake me Zonën Operative të Neredimes.  Derisa ushtarët e parë vullnetarë të UÇK-së të Brigadës 173 “Gursel e Bajram Sylejmani” kanë qenë pikërisht nga Vërbani. Pikërisht në vendin ku ishte e organizuar Ushtria Çlirimtare e Kosovës, pra në Vërban, nuk është emërtuar asnjë rrugë me këtë emër. Përjashtim këtu bën emërimi i rrugëve të dy lagjeve me emrat e martirëve të lirisë në luftën e fundit, Rexhep Emërllahu e Qerim Rrahmani.  Kësisoji institucionet komunale të Vitisë në këtë mënyrë kanë injoruar tërësisht Vërbanin si çerdhe të UÇK-së në Anamoravë. Dhe kjo është keq. Shumë keq. Për shkak se rrugët duhet të emërtohen me emrin që ka ecë duke bërë rrugë. E ky emër është Ushtria Çlirimtare e Kosovës.

 

Pra, rrugët nuk ekzistojnë, ato bëhen duke ecur! Një gjë të tillë e ka bërë Ushtria Çlirimtare

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …