Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Ministri i Punëve të Jashtme në largim Enver Hoxhaj, vitin që shkoi botoi librin ‘Ngritja e Një Shteti; Politika e Jashtme e Kosovës’. Libri paraqet një përpjekje të autorit për të analizuar dhe shpjeguar pozitën ndërkombëtare dhe politikën e jashtme të Kosovës, përpjekje e cila meriton të çmohet. Por, përmbajtja e librit është problematike. Një vështrim kritik i librit është bërë nga Shpend Kursani në artikullin ‘How not to think about building a state’. Ky shkrim merret më në detaje me huqjen kolosale të autorit në kuptimin dhe përdorimin e nocionit ‘smart power’, të cilin ai e ka përkthyer në shqip si ‘fuqia e zgjuar’ dhe bashkë me nocionet ‘fuqia e butë’ (soft power) dhe ‘fuqia e fortë’ (hard power) i shpjegon në faqet 59 deri 64 të librit.
Koncepti ‘smart power’ është futur në përdorim nga Joseph Nye, profesor në Harvard University, autor i disa librave mbi pushtetin (power) në marrëdhënie ndërkombëtare dhe bashkëthemelues i teorisë së institucionalizimit neoliberal. Nye definon në mënyrë shumë të thjeshtë se pushteti (power) është aftësia për të ndikuar të tjerët për të arritur atë që dëshironi. Ai shpjegon se kjo mund të arrihet përmes detyrimit dhe pagesave (shkopi dhe karrota) dhe kjo quhet pushteti i fortë (hard power); ose përmes atraksionit dhe bindjes dhe kjo quhet pushteti i butë (soft power). Përdorimi i kombinuar i pushtetit të fortë dhe pushtetit të butë definohet nga Nye si pushteti i zgjuar (smart power).
Autori Hoxhaj në librin e tij, duke iu referuar Nye, e përdorë gabimisht nocionin ‘smart power’. Së pari përkthimi në shqip si ‘fuqia e zgjuar’ nuk është më i miri i mundshëm. Një përkthim më i saktë do të ishte ‘pushteti i zgjuar’. Megjithatë, mënyra sesi e përkthejmë në shqip nuk është elementi më i rëndësishëm. Në vazhdim do të përdorim nocionet në shqip në formën si i përdorë Hoxhaj. Problemi qëndron tek huqja konceptuale në kuptimin dhe përdorimin e nocionit. Edhe pse në faqen 61 autori shpjegon në mënyrë korrekte se duke pasur “parasysh kufizimet e fuqisë së fortë dhe fuqisë së butë, kohët e fundit Nye ka propozuar gërshetimin e tyre për të formësuar konceptin e fuqisë së zgjuar”, ai në vazhdim flet për shembullin e Kosovës si rast suksesi në përdorimin e fuqisë së zgjuar, çka është praktikisht e pamundur. Për të përdorur fuqinë e zgjuar në politikën e jashtme, shteti duhet gjithsesi të posedojë burime të fuqisë së fortë (Kosova nuk posedon ndonjë fuqi ushtarake, ekonomike apo politike) dhe fuqisë së butë. Vetëm përdorimi i kombinuar i këtyre dy formave të fuqisë, në strategji të suksesshme është fuqi e zgjuar.
Në faqen 63 të librit lexojmë se “shtetet e vogla gjenden nën rrethana të volitshme për ta përdorur fuqinë e zgjuar dhe të kompensojnë mungesën e fuqisë ushtarake dhe asaj ekonomike”. Kjo fjali është kontradiktore në vetvete. Fuqia e zgjuar nuk mund të përdoret nëse mungon fuqia ushtarake dhe ajo ekonomike. Prandaj, logjikisht, fuqia e zgjuar nuk mund të jetë kompensim i mungesës së fuqisë ushtarake dhe politike. Gjithashtu në faqen 62 shkruan se strategjia e fuqisë së zgjuar përdoret “edhe nga shtetet e forta”, çka nënkupton se në rend të parë janë shtetet e dobëta ato që e përdorin këtë formë të fuqisë, diçka që është e paimagjinueshme. Shtetet e vogla nuk janë në rrethana të volitshme për ta përdorur fuqinë e zgjuar, për shkak të mungesës (ose kufizimeve) të fuqisë së tyre ushtarake, ekonomike dhe politike, me përjashtim të pak prej tyre e kanë të pamundur përdorimin e fuqisë së zgjuar. Autori (fq. 63) shprehet se “Kosova është një shembull i mirë në përdorimin e fuqisë së zgjuar në marrëdhëniet me jashtë” dhe përmend disa suksese të politikës së jashtme si rritja e njohjes ndërkombëtare, anëtarësimi në organizatat ndërkombëtare e suksese tjera, dhe konkludon se “të qenit shtet i ri dhe i vogël, nuk do të thotë se nuk duhet menduar sipas parametrave të zgjuar”. Kjo tregon për ngatërrimin nga ana e autorit të konceptit fuqi e zgjuar (smart power) me të qenët individualisht i zgjuar apo me të vepruarit në mënyrë të zgjuar në politikën e jashtme. Një ministër i jashtëm i një shteti të vogël mund të jetë i zgjuar, mund të jetë edhe gjeni, por nuk mund të flasë për përdorimin e fuqisë së zgjuar nga shteti i tij, për sa kohë shteti nuk posedon resurse të fuqisë së fortë. Pretendimi se njohjet dhe anëtarësimi në organizata ndërkombëtare janë rezultat i përdorimit të fuqisë së zgjuar nga ana e Kosovës, përveç i pasaktë, është edhe mosmirënjohës ndaj shteteve mike kur dihet se këto suksese janë kryesisht rezultat i përkrahjes nga këto shtete, jo i politikës së jashtme të Kosovës. Duke përshkruar politikën e jashtme të shteteve të vogla, Hoxhaj (fq. 63) shprehet se “Kosova ka mundur të mësojë nga shumë shtete të vogla evropiane me qëllim që të përmbushë qëllimet përmes jetësimit të fuqisë së zgjuar”, por nuk ofron ndonjë shembull. Nye përmend vetëm dy shtete të vogla evropiane, Zvicrën dhe Norvegjinë, si raste kur shtetet e vogla janë dëshmuar të adaptueshme në përdorimin e fuqisë së zgjuar në politikën e jashtme. Nuk është e qartë për cilat ‘shumë shtete’ tjera evropiane e ka fjalën autori, dhe as çfarë ka mësuar Kosova nga shembulli i tyre: zhvillimin e forcave të armatosura dhe zhvillimin ekonomik (burime të fuqisë së fortë) apo përmirësimin e imazhit (burim i fuqisë së butë)? Duket se këtu autori e ka ngatërruar konceptin e fuqisë së zgjuar (sipas definicionit të Nye, të cilit i referohet vazhdimisht) me ‘smart state strategy’, që është nocion me kuptim krejt tjetër dhe i referohet shteteve të vogla të cilat fokusojnë resurset në çështje specifike, me qëllim maksimalizimin e ndikimit të tyre.
Autori (fq. 64) shprehet se “vendi ka reflektuar fuqi të zgjuar duke ndërmarrë reforma të brendshme” dhe përmend integrimin e pakicave etnike në jetën institucionale. Integrimi i pakicave ka mundur të gjenerojë fuqi të butë, jo fuqi të zgjuar. Reformat e brendshme mund të lidhen me fuqinë e zgjuar në tjera mënyra. P.sh. nëse vendi do të kishte resurse të fuqisë së fortë dhe asaj të butë, por do të mungonte koordinimi në mes agjencive përkatëse, atëherë mund të flitej për reforma institucionale për të mundësuar koordinimin në mes tyre me qëllimin gjenerimin e fuqisë së zgjuar. Kuptimi dhe përdorimi i gabuar i konceptit fuqi e zgjuar (smart power) nga ndonjë politikan mund edhe të kuptohet si lëshim. Por, të ndodhë kjo nga një personalitet, i cili është edhe profesor universitar i shkencës politike dhe dy herë ministër i jashtëm i Kosovës, nuk mund të konsiderohet i tillë. Nëse diçka e tillë do të ndodhte në ndonjë vend tjetër evropian karriera akademike e autorit do të vihej në pikëpyetje. Natyrisht, nuk pritet që Enver Hoxhaj të japë dorëheqje nga pozita e Ministrit të Jashtëm për këtë huqje, por do të ishte e udhës që autori ta tërhiqte nga qarkullimi librin, dhe eventualisht ta ribotonte si botim të dytë të përmirësuar. Kjo do t’i kursente lexuesit e tij, sidomos studentët e marrëdhënieve ndërkombëtare e të diplomacisë (të cilët nuk lexojnë anglisht apo gjuhë tjera botërore), nga rënia në lajthitje sa i përket kuptimit të përdorimit të fuqisë së zgjuar në politikën e jashtme. Kjo do të ishte edhe korrektësi etike në raport me Nye. Nuk besoj se ai do të ndihej i lumtur nëse kupton se nocionet të cilat ai i ka futur në përdorim, dhe të cilat i shpjegon në mënyrën më të thjeshtë të mundshme në librat dhe ligjëratat e tij, kuptohen e shpjegohen gabimisht në gjuhën shqipe.
(Autori ka përfunduar studimet në nivelin Master për Politikë Ndërkombëtare dhe Diplomaci dhe është autori i librit “Diplomacia Publike”, që është i pari në gjuhën shqipe në këtë fushë).
