Ferat Shala

Ferat Shala: Trepça dhe studentët, sfidat politike dhe shoqërore ndër vite dhe perspektiva për të ardhmen

Tash këtyre ditëve dhe muajve të fundit me intensitet të shtuar po na bëhet problematikë dhe temë ditore rasti Trepça. Kjo temë, mua dhe brezin tim natyrshëm na kthen në një kohë krejt tjetër, në kohën kur ishim të rinj. Në kohën kur ishim studentë, dhe kur para më shumë se tri dekadave studionim në Fakultetin Xehetarë – Metalurgjik në Mitrovicë.

Edhe para tri dekadash ishte po kjo temë dhe shtroheshin po këto dilema, por në një kontest dhe akterë të tjerë. Atëherë ne nuk kishim shtet, por kishim rininë dhe studentët me vete. Pra, ishin një trup i përbashkët, studentët dhe minatorët.

Kreatura Jugosllavi kishte filluar të kalbej. Ndryshimet politike dhe shoqërore në Evropën Juglindore po lëviznin me shpejtësi, garda e vjetër e politikanëve të Kosovës dhe politika e tyre pothuajse ishin në përfundim.

Një pjesë e politikës së asaj kohe hamendeshin para këtij rreshtimi, me NE apo me ATA?

Një pjesë e kësaj politike u rreshtuan me NE pasi ishin harxhuar dhe nuk i duheshin askujt më, ndërsa një pjesë tjetër, filloj po braktisej vetvetiu nga pushteti Serbo Jugosllav. Trepça ishte mundësi, moment, ishte rasti dhe qëllimi që intelektualët, populli, studentët dhe minatorët t’i thonë jo politikës anti-shqiptare dhe anti- Kosovë. Ndoshta si asnjëherë tjetër me greva e protesta dhe me gjithë format e kundërshtimit.

Atëherë, minatorët të futur në grevë, brenda minierave anekënd Kosovës dhe studentët po ashtu në greve në mensë, amfiteatër dhe objekte të tjera universitare po e kundërshtonim suprimimin e autonomisë së Kosovës, po kundërshtonim eksploatimin e Trepçës dhe anekënd vendit po kundërshtonim një pushtim të egër që i bëhej Kosovës.

Sot, pas një dekade të shtet formimit përsëri na shfaqet në top agjendë Trepça, lufta për Trepçën dhe qëndrimet e niveleve të ndryshme ndërkombëtare për të. Fatkeqësisht as atëherë e as sot nuk jemi unikë për të njëjtën temë. Përkundër këtij dallimi sot përparësitë janë në anën tonë, në anën e së drejtës, në anën e shumicës, në anën e atyre që sakrifikuan shumë për Trepçën dhe me Trepçën.

Trepça në këto momente ka një bazë të mirë kushtetuese juridike, si asnjëherë tjetër në historinë shekullore, por nuk mjafton vetëm kjo, tani institucionet dhe Trepça duhet të punojnë në dy fronte. Në frontin e kujdesjes, mbrojtjes dhe avancimit juridik të Trepçës dhe fronti i dytë ristrukturimi i thellë i gjitha resurseve humane, ristrukturim i thellë i metodave dhe praktikave eksploatuse, rivitalizim dhe investim kapital në pajisjet nxjerrëse dhe përpunuese.

Trepça e re, Trepça e jonë, domosdoshmërish duhet të rrugëtojë me një koncept të ri, me mentalitet dhe kulturë të re, drejtë ekonomisë së tregut te lirë. Tani si shoqëri aksionare, punëtorët dhe qeveria janë partner, kanë të ndarë edhe interesat dhe kjo praktikë ekonomike kërkon bashkërendim të hapave operacional investues me kapital të brendshëm apo të jashtëm. Ky proces i rivitalizimit duhet të përcillet me transparencën maksimale dhe pa politikë ditore. Vetëm kështu Trepça e re, mund të kthehet në ndërmarrje likuide, mund të kthehet në tregun e brendshëm dhe tregun e jashtëm. Nëse para tri dekadash kërkohej mund, sakrificë deri ne vetë flijim, kërkohej të protestonim e të demonstronim, kërkohej të burgoseshin e të vriteshin, studentë e minatorë, sot e kemi obligim që të unifikohemi dhe organizohemi për të derdhur djersë.

Çdo vonesë në fillimin e rivializimit të Trepçës ka çmim të lartë, andaj përgjegjësitë për këtë janë obligim moral, institucional e kushtetues ndaj Kosovës.

Në këtë shkrim me shkasë, nuk kam se si mos t’i kujtojë gjeneratat e minatorëve duarartë, por kësaj radhe me theks të veçantë do të kujtojë ish kolegët studentë të Fakultetit Xehetaro-Metalurgjik, që ishin shumë aktivë në greva, protesta e demonstrata duke dhënë edhe jetën në ballë të demonstratave, siç ishte rasti me studentin Selman Vojvoda, tani dëshmor, i vrarë në demonstrata në Mitrovicë.

Prishtinë, 5 Shkurt 2019

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …