Fetnete Ramosaj

Fetnete Ramosaj: Në 25-vjetorin e themelimit të Shoqatës Atdhetare-Kulturore “Kosova”, me seli në Shkodër

Fjalë rasti e mbajtur me rastin e përurimit të librit “NË SHKODËR 25 VJET MË PARË” (botuar me rastin e 25-vjetorit të themelimit të Shoqatës Atdhetare-Kulturore “Kosova” me seli në Shkodër), botim i përbashkët i Shoqatës Atdhetare-Kulturore “Kosova”, Institutit Albanologjik – Prishtinë dhe Unionit Shqiptar të Shoqërisë Civile, Prishtinë, 2016. Përurimi i librit u bë më 19 nëntor 2016, në Bibliotekën “Marin Barleti” në Shkodër.

Të nderuar veprimtarë të Shoqatës Atdhetare-Kulturore “Kosova”,

Intelektualë të Shkodrës,

Përfaqësues të Institutit Albanologjik të Prishtinës,

Përfaqësues të Shoqatës së Familjeve të Dëshmorëve të UÇK-së,

Të nderuar të pranishëm!

Jam shumë e nderuar që sonte gjendem në mesin Tuaj, këtu në Shkodër, në kryeqendrën e kulturës shqiptare, të qytetërimit, të dijes dhe të përparimit, në Shkodrën e shenjtorëve e të martirëve të atdheut e të fesë, të kolosëve të shkencës, në Shkodrën e ngjarjeve të mëdha historike, në këtë truall të kultivuar të kulturës, të artit e të atdhedashurisë në të gjitha periudhat historike, e cila me shembullin e saj të madh gjithnjë shërbeu si shembull që duhet ndjekur në veprimtarinë shumëdimensionale kombëtare, aq më tepër kur ndodhemi në një eveniment të veçantë jubilar, në përurimin e këtij libri që përkon me 25-vjetorin e themelimit të Shoqatës Atdhetare-Kulturore “Kosova”, me seli në Shkodër, e cila ia vuri për qëllim vetes që të merrej me çështjen e pazgjidhur të Kosovës dhe të trojeve të tjera shqiptare në Ballkan dhe nuk kishte si të ishte ndryshe, kur veprimtaritë e tilla atdhetare në Shkodër ishin kultivuar gjeneratë pas gjenerate.

Kur kemi parasysh veprimtarinë e gjithanshme të Shoqatës Atdhetare-Kulturore “Kosova” shohim se ajo nuk bëri sehir në kohë të vështira, nuk u shkoi pas ngjarjeve historike, por u parapriu atyre ngjarjeve që kulmuan me luftën e armatosur për çlirimin e Kosovës, rreth të cilës u bashkua një komb i tërë, por edhe bota demokratike në krye me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Aktivitetet shumëvjeçare të kësaj Shoqate, që janë të ndërlidhura ekskluzivisht me Kosovën dhe për Kosovën, sensibilizimi i opinionit botëror me çështjen e Kosovës dhe mbledhja e dëshmive dhe e fakteve historike për luftën në Kosovë gjatë viteve 1998-1999 nuk janë të rastit. Përkushtimin për një veprimtari të tillë, tepër të rëndësishme dhe të domosdoshme, e gjejmë të përcaktuar qartë shumë kohë para fillimit të luftës frontale në Kosovë, pra e gjejmë që nga viti 1991, në aktet normative të themelimit të Shoqatës.

Që nga viti 1991, Shoqata Atdhetare-Kulturore “Kosova” është autore e shumë deklaratave, letrave, protestave, telegrameve e peticioneve, të firmosura nga mijëra shqiptarë, drejtuar personaliteteve të larta në politikës botërore dhe institucioneve ndërkombëtare në mbrojtje të lirisë e të pavarësisë së Kosovës, duke kërkuar ndërhyrje të shpejta e intensive diplomatike e ushtarake për zgjidhjen e çështjes së Kosovës dhe ndërprerjen e aparteidit dhe të gjenocidit serb ndaj popullit shqiptar të Kosovës që i ishte nënshtruar shfarosjes.

Gjatë luftës në Kosovë, përveç kontributit të veçantë në pritjen, përkujdesjen dhe strehimin e disa qindra familjeve shqiptare nga Kosova, kur vetëm në rrethin e Shkodrës, ishin vendosur rreth 40 mijë shqiptarë të dëbuar me dhunë nga Kosova, Shoqata “Kosova” u angazhua edhe për mbledhjen dhe evidentimin e dëshmive të shumta faktografike, të cilat pasqyrojnë dhunën, terrorin dhe gjenocidin e pashembullt të ushtruar mbi popullin shqiptar nga shovinistët serbë.

Dëshmitë për krimet e luftës që i posedon Shoqata “Kosova” janë dëshmi autentike të mbledhura nga shqiptarët e dëbuar nga Kosova sapo kanë hyrë në Republikën e Shqipërisë gjatë një viti radhazi.

Veçanërisht në muajt mars-prill 1999, rreth një milion shqiptarë u dëbuan me dhunë nga Kosova. Këso kohe Shqipëria, me gjithë varfërinë dhe krizën që e kishte, bëri të pamundurën për t’i dalë në ndihmë popullit të vet të ndarë padrejtësisht, duke i sistemuar rreth gjysmë milioni njerëz, pa e përmendur edhe ndihmën dhe pjesëmarrjen direkte të shumë bijve e bijave në frontet e luftës për çlirimin e Kosovës në radhët të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Vetëm rasti i grumbullimit të gati gjysmë milioni shqiptarëve të përndjekur nga Kosova në qytetin e Kukësit, solidarizimi me ta dhe sistemimi i tyre në viset e ndryshme të Shqipërisë është i jashtëzakonshëm, është i përmasave biblike, që vetëm Shqipëria dhe shqiptarët mundën ta bëjnë.

Një pjesë e materialeve që dëshmojnë krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit dhe gjenocidin e kryer nga forcat serbe mbi popullsinë civile shqiptare të Kosovës, përfaqësues të Shoqatës “Kosova” ia kanë dorëzuar Tribunalit Ndërkombëtar të Hagës, me ndihmën e Shoqatës së Juristëve Amerikanë, e cila merrej me grumbullimin e dëshmive të luftës në Kosovë në vitet 1998-1999, duke dhënë kështu një ndihmesë të vyer për dënimin e krimeve të luftës në Kosovë.

Përcaktimi dhe angazhimi në kohë i Shoqatës “Kosova” për mbledhjen e dëshmive në terren për krimet dhe gjenocidin që po e kryenin forcat serbe kundër popullit shqiptar në Kosovë e në viset tjera shqiptare dhe paraqitjen e tyre para opinionit publik ndërkombëtar, tregon syçeltësinë dhe largpamësinë e tyre. Sikur të vepronin njëjtë dhe sikur të punonin kështu edhe të gjithë mekanizmat përgjegjës për grumbullimin e dëshmive të tilla në Kosovë, mbase sot nuk do të përballeshim me proceset e padrejta me tendenca raciste me të cilat po përballemi, siç është rasti i gjykatës speciale, nuk do të amnistoheshin xhelatët dhe të akuzoheshin viktimat. Nuk do të mbetej pa u ndarë drejtësia për mijëra shqiptarë (pleq, gra e fëmijë) të vrarë e të masakruar mizorisht në mbarë Kosovën.

Dëshmitë e grumbulluara nga Shoqata “Kosova”, të përpunuara dhe të klasifikuara me kujdes sipas llojit të krimeve, provojnë shkeljen e të drejtave njerëzore e kombëtare të popullit shqiptar të Kosovës, nga Serbia pushtuese, që pa asnjë dyshim mund të klasifikohen si gjenocid dhe krim kundër njerëzimit. Ndaj si të tilla janë një material faktografik jashtëzakonisht i çmueshëm dhe i rëndësishëm për të dokumentuar të vërtetën për luftën në Kosovë.

Të nderuar të pranishëm, fati i popullit shqiptar është shumë i ngjashëm me fatin e popullit hebre. Por, hebrenjtë me angazhimin e tyre kanë arritur ta argumentojnë holokaustin e kryer ndaj tyre gjatë Luftës së Dytë Botërore, e kanë detyruar botën t’ua njohë sakrificën dhe të përulet në vazhdimësi para saj. Ne, fatkeqësisht, nuk e kemi bërë këtë, edhe pse me holokaustin, gjenocidin e shfarosjen u përballëm para të gjithëve në Europë, madje disa herë radhazi, të paktën që nga 1912-ta e këndej. Nuk arritëm ta bëjmë këtë as për luftën e fundit në Kosovë, gjatë të cilës Serbia i kreu krimet më të tmerrshme kundër njerëzimit, kreu gjenocid të pashembullt mbi popullsinë civile shqiptare.

Megjithatë, krimet e luftës nuk vjetrohen. Prandaj, ende nuk është vonë që ta bëjmë këtë, e kemi obligim të gjithë ndaj të rënëve dhe të gjallëve, ndaj të djeshmes, të sotmes dhe të ardhmes që ta dokumentojmë të vërtetën, ta argumentojmë luftën e drejtë të popullit tonë, ta dokumentojmë tmerrin nëpër të cilin kaluam, t’i dokumentojmë krimet kundër njerëzimit dhe gjenocidin serb në Kosovë, në të kundërtën nuk do të na e falë as historia, as e tashmja, as e ardhmja.

Sot e përmot Shoqatës Atdhetare-Kulturore “Kosova”, të gjithë atyre burrave e grave, disa prej të cilëve nuk janë në mesin tonë, që vepruan në kohë të vështira dhe mbarë popullit vëlla të Shkodrës dhe të Shqipërisë, Kosova do t’u jetë mirënjohëse për mbështetjen e gjithanshme të ofruar në kohë të vështira. Ju faleminderit!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …