Kapitalizmi

Luan Kurti: Globalizmi, kolonializmi i ri

Globalizmi në themel të vetë ka qarkullimin pa barrierë të mallrave dhe kapitaleve, akses të barabartë në tregje, krijimin e organizmave të posaçëm që do administronin krizat për të mos lejuar përhapjen e panikut tek publiku dhe shpërthimin e revolucioneve. “Qeveria globale”, nëse na lejohet ta përdorim si termë referencial, është një grumbull mekanizmash skarco, që nuk përputhen aspak me manualin dhe s’mund të krijojnë funksionalitet.

Këto janë përgjegjëse për krizat në çdo lloj kuptimi dhe po krijojnë një polarizim të skajshëm, në të pasur dhe të varfër si asnjëherë më parë në histori. Të pasurit në fakt, janë shndërruar në disa dhjetëra, qindra, kurse të varfrit miliona, miliarda. Madje nuk ka një masë të saktë, apo përgjithësim të termit “varfëri”. Vende të ndryshme kanë tregues të ndryshëm për minimumin jetik. Standardet shkelen dita-ditës në dëm të gjeopolitikës dhe kriza ekonomike mëtohet të përcillet dhunshëm nga kreu drejt periferive, duke krijuar taborret e plebejve që humbasin çdo lloj të drejte. Kjo sinkronizon shpopullimin jo vetëm në pakësimin e lindjeve, të martesës midis të rinjve, por edhe emigrimin ekonomik drejt vendeve më të zhvilluara, duke lënë territore të zbrazura.

Ekspansioni i kapitalit ka sjellë shfrytëzimin e pasurive të këtyre vendeve “për një copë bukë”, dhe ka krijuar një fluks të paparë të krahut të lirë të punës në perëndim, një përplasje me vendasit, duke minuar kohezionin social, një klimë urrejtjeje, dasie raciale në rritje, që manifestohet në programet politike izolacioniste të partive të ekstremit të majtë dhe të djathtë. Kësisoj globalizimi shndërrohet në kolonializim, qeveritë lokale në buratinë të trusteve dhe monopoleve, në aksesorë të domosdoshëm dhe popujt në një lloj mase amorfe pa sens të qartë lëvizjeje. Mund ta quani edhe skllavëri moderne, një lloj rrethi vicioz, ku kërkesa në rritje, po has një ofertë në rënie dhe po shton pasigurinë për të ardhmen. Sot është fakt që klasa e mesme nuk ekziston dhe roli i sindikatave është zbehur tejmase, është shtuar represioni dhe liria e mediave është vënë në rrezik.

Censura po merr trajtat e asaj që ishte gjatë Luftës së Ftohtë, madje edhe më keq: ajo operon jo vetëm nga brenda-jashtë, por edhe nga e kundërta, duke paguar shuma të konsiderueshme nën dorë që ta paraqesin situatën si idilike dhe progresive. Është bllokuar qarkullimi i elitave, pavarësisht zgjedhjeve, një herë në katër vjet, pushteti po kthehet i trashëgueshëm. Vendet kryesore që duhej të ishin promotor të zhvillimeve pozitive janë të gërryera nga problemet e brendshme, nga të njëjtët precedent dhe përkundër deklarimeve po zhvillojnë një luftë tregtare, diplomatike, revanshi për ndarjen e zonave të influencës.

Oligarkia dhe Off-shor-et janë sinonime të njëra-tjetrës dhe kanë krijuar një rezervë të frikshme valutore që mund të përmbysin çdo demokraci. Ekonomitë përtej të qenit prodhuese të të mirave materiale janë inflacioniste, konsumatore dhe sasia e parave të pista në qarkullim po gërryen të gjitha rezervat dhe resurset. Kësisoj realiteti po shndërrohet në virtualitet dhe ëndrrat, idealet e mëdha kanë humbur çdo sens.

( Sot)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …