Smajl Latifi: Kriza e thellë e qeverisjes dhe nevoja për ndryshime

Qeverisja në Kosovë karakterizohet me degradim dhe cenim serioz të vlerave fondamentale të qeverisjes së mirë. Në vijim, do të përpiqem të jap disa argumente.

Së pari, Kosovës ende i mungon qeverisja që ju jep mundësi për jetë normale qytetarëve të vet. Shpresa e shumicës së qytetarëve për një jetë normale në Kosovën e re është zbehur shumë. Qeveria e Kosovës bën shumë fjalë, por mungojnë faktet që qytetari ynë të besojë se  po ndodh zhvillimi ekonomik dhe  po hapen vende të reja të punës. 

Së dyti, Kosova po paguan një çmim të lartë në agjendën e saj për normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë. Qytetari dëgjon lajme të këqija vazhdimisht, ngase  favore të shumta po ju jepen serbëve të Kosovës. Në këtë rast roli i Serbisë vazhdon të jetë i madh dhe po dikton me agjendën e brendshme të vendit. Për pasojë, Kosova po lëngon nga udhëheqja shtetërore, që në prioritet e ka pushtetin dhe jo funksionalitetin, dinjitetin dhe progresin e shtetit.   

Së treti, Kosova ka një qeveri anemike,  pa vullnet dhe plan të qartë zhvillimor. Mjerisht, mungojnë edhe përpjekjet konkrete për ndryshim të kësaj gjendjeje. Faktet që kemi përpara flasin,  se të drejtat e punëtorëve nëpërkëmben, pensionistët nuk gëzojnë të drejtat që ju takojnë (nuk ka ende as ligj për ta), spitalet janë me plot pacientë e pa barna e plot defekte në shumë sektorë, e kur e shohim shtimin enorm të të papunëve,  mungojnë përgjigjet, fatkeqësisht, ka fjalë dhe vetëm fjalë. Por, nuk  shihet qartë përparim as në çështjet e tjera. Nuk janë pak ata që kanë parë e shohin se si kryeministrit dhe njerëzve të Qeverisë së Kosovës, ju mungon kultura e sjelljes normale si udhëheqës publik të një vendi me probleme të mëdha, mos të flasim për kulturën e punës dhe përkushtimet e tyre, ato nuk shihen as në embrion.

Së katërti, në Qeverinë e Kosovës është instaluar ose mospuna ose puna jo e mirë, korrupsioni real dhe të këqija të tjera, por edhe  paraqitjet e shumta të një lufte mediale shumë të zhurmshme, kinse të luftimit të pa kompromis të dukurive të këqija legale. Në mes të realitetit faktik dhe asaj çka dëgjohet e thuhet nga bartësit e institucioneve është një hendek i thellë. Në këtë mes, ka shpërfytyrim,  por ka edhe dyfytyrësi, nuk ka dinjitet njerëzor dhe institucional, ka servilizëm dhe sabotues, ka keqpërdorime dhe keqpërdorues, ka gjyqësor, por nuk shihen rezultatet e tij në luftën ndaj të keqes, ka luks të tepruar dhe qeveritarët nuk çajnë kokën për kursime, ka shpenzime pa kritere dhe lulëzim të krimit. Shteti me të tilla probleme të mëdha, kërkon pushtet të vlerave, që është në luftë të pa kompromis me të keqen.  Pushteti shtetëror nga një faktor përcaktues për ecje normale (siç duhet të jetë) është shndërruar në shkaktarin kryesor të ngecjeve, ndërprerjeve dhe dështimeve në disa rrafshe, ku ne si qytetarë të Kosovës, nuk mund të krenohemi. Ne  krenohemi  me Kosovën, por jo edhe me bartësit e institucioneve të saj, të cilët janë përgjegjës për ta bërë Kosovën vend të mundësive të mira dhe për të siguruar jetë dinjitoze të qytetarëve të vet.

Së pesti, të lë shije të hidhur me  plot helm, kur sheh se si  në Kosovë qeveritarët janë njerëzit më të pasur, kurse qytetarët e saj po i rrah fort varfëria. Vetë ministrat punësojnë, shkollojnë  njerëzit e tyre që ua mbajnë ison dhe  japin mesazhe të këqija, se si në këtë vend mund të jetojnë mirë vetëm qeveritarët dhe besnikët e tyre. Sa për ta, qytetarët mundësisht duhet të pajtohen dhe të mos ngrihen në këmbë, ata le të jetojnë si të munden, për më keq, nuk harrojnë të “kujdesen” që t’i mbajnë me shpresë, se qeveria po kujdeset për ta. Në Kosovën e sotme po përfitojnë qeveritarët, të cilët mashtrojnë dhe bëjnë makinacione, thurin plane dhe bëjnë gjithçka që është e mundur, që populli t’iu shkojë pas qerres së tyre. Kjo është ironia e shpërfaqur  ndaj një realiteti të hidhur.

Së fundi, të gjithë e pamë se sa e pasur na vjen fushata. Qeveria me sejmenët e vet, krijon një mal premtimesh dhe jep zotime të fuqishme, se si menjëherë pas saj, do të fillojë uragani i pandalshëm i ndryshimeve që harrohen posa merren përgjegjësitë. Qytetari rron me shpresë se po vijnë ditë të mira dhe sikur e kalon me lehtësi ballafaqimin e çdoditshëm, duke u mësuar me mungesën  e ndryshimeve që me të drejtë i pret. Pa dashje  ngushëllon veten duke shpresuar, se e nesërmja do të jetë më e mirë se sotmja. Logjika e shëndoshë thotë, se ka  ecje përpara, por ajo në fakt po mohohet nga logjika e ngecjes dhe vendnumërimit, për mungesë vullneti politik dhe mungesë vizioni nga qeveritarët.   Kjo do të thotë se,  qeveritarët e Kosovës, e injorojnë realitetin e rëndë dhe reflektojnë mendjemadhësi në situata të tilla. Por, jo kur vjen puna edhe për marrje besimi nga qytetarët, zgjohen të gjithë dhe “punojnë” si bleta për pushtet.  Ata duan që kudo ta shtrijnë ndikimin, në mënyrë që përfitimet të jenë edhe më të mëdha. Duan edhe më shumë që të përvetësojnë dhe të pasurohen vetë, pavarësisht se në këtë mënyrë e mohojnë zhvillimin normal në Kosovë.

Ndryshimet e përgjithshme në Kosovë vijnë, vetëm nëse qeverisjes ia japim tiparet, cilësitë dhe të gjitha ato që i mungojnë qeverisjes së sotme. Ndryshimet në Kosovë do të jenë të pandalshme dhe sukseset në këtë drejtim janë të mundshme, vetëm duke përdorur forma, mënyra dhe metoda të reja në qeverisje. Mbetet të punojmë që të vijmë në shkallën e aplikimit të praktikave të tjera, në mënyrë që përfitues të vetëm i gjithë asaj që ndryshon për të mirë, të jenë Kosova dhe qytetari i saj. Përballë këtyre nevojave dhe në interes të ndryshimeve që qytetari i pret, mendoj se detyra jonë është më se e qartë. Secili prej nesh, mund të paraqes vlerë reale duke u bërë pjesë e përpjekjeve të mëdha që qeverisja nesër të reflektojë ato ndryshime që i shërbejnë Kosovës  dhe popullit tonë. 

(Autori  është ish-kryetar i komunës së Rahovecit )

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …