Mr. Ali Hertica: Dobësia e demokracisë liberale dhe shoqeria sot

Përveç brezit të vjetër dhe një numri historianësh, vështirë se mund ta imagjinojmë se nuk do të kishte demokraci. Në përgjithësi, ne e shoqërojmë atë demokraci me etiketën liberale. Megjithatë, ky model liberal është i njëanshëm dhe nevojitet një korrigjim.Në një demokraci liberale, realizimi i lirisë më të madhe të mundshme individuale ka përparësi. Një koncept qendror në këtë pikëpamje është pra parimi i neutralitetit. Për shkak të rëndësisë themelore të asaj lirie, asnjë model vlerash nuk mund të imponohet ose favorizohet nga qeveria. Në fund të fundit, individi vendos për përkufizimin e jetës së mirë në mënyrë tërësisht autonome: kjo zgjedhje qëndron tërësisht brenda sferës personale. Detyra e shtetit, pra, nuk konsiston në realizimin e këtij apo atij morali konkret, por kufizohet në vendosjen e një numri parimesh të drejtësisë.

Drejtësia nënkupton, ndër të tjera, respekt të rreptë për parimin e barazisë dhe të drejtave të tjera themelore që përbëjnë kushtet e mundësisë për demokracinë liberale. Kështu, në një shtet neutral, është e drejtë që të gjithë të kenë lirinë në një shkallë të barabartë për të përcaktuar, jetuar dhe ndoshta modifikuar vlerat dhe parimet e tyre.

Rregullat në lidhje me vendimmarrjen dhe mbrojtjen ligjore gjithashtu përbëjnë aspekte të kësaj drejtësie, ashtu si një numër të drejtash sociale (siç është e drejta për arsim dhe sigurime shoqërore). Në fakt, kjo kategori e fundit ka të bëjë edhe me kërkesat themelore të demokracisë liberale. Në fund të fundit, asnjë person i arsyeshëm sot nuk do të kundërshtojë se ushtrimi i një numri lirish është i pakuptimtë pa përmbushjen e një standardi të caktuar material të jetesës.

Nga sa më sipër, duket gjithashtu se koncepti i demokracisë liberale është kryesisht i natyrës formale-procedurale. Natyrisht, kjo nuk është vërtet e habitshme, duke pasur parasysh se një interpretim material dhe i bazuar në vlera i demokracisë do të vinte menjëherë në pikëpyetje parimin themelor të neutralitetit.Ideali demokratik është ai i qytetarit të artikuluar dhe autonom. Përveç kësaj, ekziston një motivim i rëndësishëm dhe pragmatik për demokracinë liberale. Për shembull, neutraliteti është i nevojshëm për të jetuar së bashku në paqe në një shoqëri pluraliste – domethënë, një shoqëri në të cilën njerëzit kanë pikëpamje thelbësisht të ndryshme mbi atë që i angazhon thellësisht.

Prandaj, neutraliteti kërkon respekt pothuajse të pakushtëzuar nga qeveria për vlera të tilla si liria individuale, autonomia dhe toleranca.Me përjashtim të një numri akademikësh dhe (disa) politikanësh, deri vonë askush nuk e vuri në dyshim vërtet funksionimin e asaj demokracie liberale. Dhe ata që e bënë zakonisht e kufizuan veten në përhapjen e idealeve demokratike. Duket se nuk kishte nevojë për reflektim kritik substancial. Në vitet e fundit, kjo duket se ka ndryshuar: ne ende jetojmë në një demokraci liberale, por kjo nuk është më plotësisht e vetëkuptueshme. Kur diskutohet sot për ‘demokracinë’, fjala ‘krizë’ shpesh përmendet në të njëjtën frymë. Dikush mund të dyshojë në shtrirjen dhe fushëveprimin e vërtetë faktik të asaj krize, por duket e qartë se “diçka” po ndodh.Për shkak të kësaj “krize”, koncepti i demokracisë liberale po merr vëmendjën që meriton sot, në politikë dhe në akademi. Zakonisht, ky interes përqendrohet në përmirësimin dhe rafinimin e vetë modelit liberal. Njerëzit flasin për Kulturë të re politike, në të cilën propozohen kryesisht ndryshime formale në demokracinë tonë, siç është referendumi ose reforma e sistemit zgjedhor. Një shembull tjetër është zgjerimi i mbrojtjes ligjore, me fokusin kryesor transformimin (e mundshëm) të Gjykatës

Ky përqendrim në modelin liberal të demokracisë duket i justifikuar, por në të njëjtën kohë ofron vetëm një zgjidhje të pjesshme. Prandaj, perspektiva ime është disi e ndryshme. Përveç kësaj rafinimi (të domosdoshëm) të demokracisë sonë, do të doja të bëja një thirrje për një qasje të ndryshme ndaj modelit të demokracisë. Në fund të fundit, modeli liberal më duket shumë i njëanshëm në praktikë dhe kërkon korrigjim ose plotësim.Kriza e demokracisë liberale manifestohet në simptoma të ndryshme. Për shembull, rritja e madhe elektorale ende nuk duket se është ngadalësuar nga një alternativë kuptimplotë nga politikanë të tjerë. Një krim (i tmerrshëm) doli të ishte shkaku i një krize serioze besimi midis shumë qytetarëve në aparatin politik dhe gjyqësor. Kriza e demokracisë liberale manifestohet në simptoma të ndryshme. Për shembull, rritja e madhe elektorale ende nuk duket se është ngadalësuar nga një alternativë kuptimplote nga politikanë të tjerë..

Një krim (i tmerrshëm) rezultoi të ishte shkaku i një krize serioze besimi midis shumë qytetarëve në aparatin politik dhe gjyqësor. Një simptomë tjetër është funksionimi i dobët i parlamentit për shkak të kontrollit të qeverisë. Partitë politike nuk mund t’ia “shesin” më mesazhin e tyre votuesit; risitë në programet dhe organizimin e partive deri më tani kanë ofruar pak ngushëllim.Këto janë thjesht simptoma. Pafuqia e demokracisë padyshim shkon më thellë. Kushdo që ndjek zhvillimet politike mund të kapërcehet herë pas here nga një ndjenjë kotësie: gjithnjë e më shumë, dikush mund të pyesë nëse ende mund të flasim thellësisht për çështjet shoqërore. Sigurisht, është shumë e thjeshtë të grumbullohen të gjitha problemet së bashku dhe t’i reduktohen në një kauzë kryesore. Megjithatë, aspekti komunikues më duket një problem i zakonshëm, qoftë edhe vetëm sepse asnjë vështirësi nuk mund të zgjidhet pa komunikim kuptimplotë.

Në vijim, dëshiroj të përqendroj vëmendjen time në një numër “efektesh anësore” më pak pozitive të liberalizmit. Prandaj, nuk është aq shumë modeli liberal që po diskutohet këtu. Siç e theksova më parë, ky model po përballet me vështirësi në rritje dhe probleme përshtatjeje, dhe vëmendje (me të drejtë) po i kushtohet kësaj. Megjithatë, ky interes më duket shumë i njëanshëm dhe për këtë arsye anashkalon një numër problemesh. Në fund të fundit, në lidhje me funksionimin aktual të shtetit neutral, mund të bëhen një numër pyetjesh që kanë të bëjnë drejtpërdrejt me rëndësinë e komunikimit politik.Në radhë të parë, fakti që shteti është neutral nuk do të thotë, në vetvete, se ai kundërshton botëkuptimet. Përkundrazi. Pikërisht për shkak të një respekti të madh për orientimet e vlerave të secilit, liria e ndërgjegjes është një domosdoshmëri. Megjithatë, praktika shpesh rezulton ndryshe: duke kufizuar dimensionin e botëkuptimit në sferën rreptësisht personale të jetës, mundësia e të folurit dhe komunikimit rreth saj gjithashtu zhduket kryesisht, sipas mendimit tim. Në fund të fundit, argumentet ideologjike nuk duhet të jenë shumë vendimtare për vendimmarrjen përfundimtare, sepse shteti neutral nuk duhet të lejojë që politika e tij të motivohet vetëm nga një orientim i vetëm vlerash.