Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Recension për romanin “Kur askush nuk përgjigjet” të Bedri Halimit
Në letërsinë shqipe nuk janë të shumta veprat që trajtojnë marrëdhënien e individit me sistemin juridik dhe institucional përmes mjeteve të romanit absurd. Pikërisht në këtë hapësirë vendoset romani “Kur askush nuk përgjigjet”, një vepër që ndërton një rrëfim të fuqishëm mbi drejtësinë, përgjegjësinë, ndërgjegjen dhe fatin e individit përballë mekanizmave burokratikë të shtetit.
Protagonisti, Arben Dema, nuk paraqitet si hero klasik, as si viktimë që kërkon mëshirë. Ai është një njeri i zakonshëm, i cili beson në ligj, në rregull dhe në funksionimin e institucioneve. Mirëpo, pikërisht ky besim e fut në një proces të gjatë dhe absurd, ku ai kalon nga pozita e zbatuesit të ligjit në pozitën e të akuzuarit. Përmes këtij transformimi, autori ngre pyetje të mëdha mbi mënyrën se si sistemi prodhon përgjegjësi individuale edhe atëherë kur vendimmarrja është kolektive.
Një nga vlerat kryesore të romanit është se ai nuk ndërtohet mbi konfliktin e zakonshëm mes fajit dhe pafajësisë. Në të kundërtën, konflikti i vërtetë lind pas pafajësisë. Kur gjykatat e shpallin protagonistin të pafajshëm, lexuesi përballet me pyetjen qendrore të veprës: a mjafton pafajësia juridike për të shlyer pasojat morale, psikologjike dhe njerëzore të një procesi shumëvjeçar? Kjo pyetje përbën boshtin filozofik të romanit dhe i jep atij një dimension që shkon përtej rastit konkret.
Nga pikëpamja artistike, autori përdor një stil të përmbajtur, refleksiv dhe meditativ. Gjuha është e qartë, ndërsa dialogët janë të kursyer, duke i lënë vend mendimit dhe atmosferës. Në shumë pjesë ndihet fryma e letërsisë së absurdit, ku institucionet paraqiten si struktura që funksionojnë sipas logjikës së tyre të brendshme, shpesh të shkëputura nga dimensioni njerëzor i drejtësisë.
Veçanërisht i goditur është trajtimi i figurave që përfaqësojnë sistemin. Hetuesi, prokurorja, gjykata dhe arkivi nuk paraqiten vetëm si personazhe apo institucione konkrete, por si simbole të një mekanizmi më të madh, ku përgjegjësia shpërndahet aq shumë sa në fund nuk mbetet askush që ta mbajë atë. Pikërisht këtu qëndron absurdi themelor i romanit.
Një vend të rëndësishëm në strukturën e veprës zë figura e avokatit Artan, i cili përmes argumentimit të tij juridik arrin të demontojë akuzën dhe të rikthejë peshën e debatit te faktet dhe e drejta. Në këtë mënyrë, autori krijon një kundërpeshë ndaj absurdit institucional dhe dëshmon se arsyeja dhe profesionalizmi mund të mbeten ende burime shprese brenda sistemit.
Në kapitujt përmbyllës, romani arrin kulmin e reflektimit të vet filozofik. Pyetjet mbi ndërgjegjen njerëzore, mbi përgjegjësinë morale dhe mbi aftësinë e individit për t’u përballur me pasojat e veprimeve të veta shndërrohen në pyetje universale. Kështu, “Kur askush nuk përgjigjet” nuk mbetet vetëm histori e një personazhi apo e një procesi, por bëhet histori e marrëdhënies së njeriut me pushtetin, kujtesën dhe të vërtetën.
Në aspektin tematik, vepra prek çështje që janë aktuale jo vetëm për shoqërinë shqiptare, por për çdo shoqëri moderne ku burokracia dhe procedura rrezikojnë të zëvendësojnë dimensionin njerëzor të drejtësisë.
“Kur askush nuk përgjigjet” është një roman që lexohet si rrëfim, por mbetet në mendje si reflektim. Ai ngre pyetje të vështira dhe nuk ofron përgjigje të lehta. Pikërisht për këtë arsye, vlera e tij qëndron jo vetëm në atë që tregon, por edhe në atë që e shtyn lexuesin të mendojë.
Me këtë vepër, Bedri Halimi sjell një roman të veçantë në prozën bashkëkohore shqipe, një roman që ndërthur përvojën njerëzore, reflektimin filozofik dhe kritikën e mekanizmave institucionale, duke dëshmuar se letërsia mbetet një nga mënyrat më të fuqishme për të kërkuar të vërtetën aty ku dokumentet, procedurat dhe dosjet nuk arrijnë ta gjejnë.
Gëzim Ajgeraj Zvicër, 2026
