Ilir Sefaj

Ilir Sefaj: Kodi etik i medies dhe dhuna ndaj gazetarëve

“Gazetat sot në botë janë një tregti: shesin kartë të shtypur, si bakalli që shet djathë të kripur”, shkruante qysh më 1924 Mit’hat Frashëri.

Eseja “Gazëtarëvet” nga libri eseistik “Plagët tona” të Mit’hat Frashërit të botuar më 1924, mund të konsiderohet edhe si ‘Kodi i parë etik i medias shqiptare’.

Sot, në kohën tonë moderne a postmoderne së bashku me fjalën e shkruar, ka evoluar edhe mënyra e plasimit të saj në publik. Përderisa në të kaluarën është nevojitur kohë derisa publiku ta marr informacionin për të cilin ka mundur të shfaqë interesim, sot në kohën e avancimit të teknologjisë informative nevojiten pak sekonda, madje jo rrallë edhe në kohë reale të arrihet te informacioni i dëshiruar.

Mirëpo, pa dashur të thellohemi shumë në gjëra të cilat do të mund të konsiderohen teknike, in medias res të kësaj përqasjeje është ‘kodi etik i medias në Kosovë dhe dhuna ndaj gazetarëve’.

Media luan rol të pakontestueshëm në një shoqëri të caktuar, dhe kjo nuk do shumë diskutim. Të vetëdijshëm për këtë fakt, ajo (pra media), jo rrallë është ‘përvetësuar’ nga individë të caktuar dhe nga grupe të ndryshme të interesit.

Liria e fjalës, liria e informacionit dhe e kritikës janë elemente bazë të demokracisë, mirëpo janë disa rregulla sipas të cilave duhet vepruar një medium, redaktor, gazetar profesionist.

Në realitetin tonë të brishtë politik, cak i sulmeve fizike jo rrallë kanë qenë edhe gazetarët, dhe në një shoqëri demokratike akte të tilla janë të papranueshme dhe njëkohësisht të dënueshme, gjithsesi.

Nëse pajtohemi se dhuna ndaj gazetarëve është e papranueshme, sigurisht se para kësaj duhet të kërkojmë që informacioni i plasuar për publikun duhet të jetë profesional dhe i paanshëm.

Ekzistojnë dhjetëra rregulla të shkruara dhe ‘të pashkruara’ sipas të cilave plasohet një informacion i caktuar. Fatkeqësisht në kaosin mediak i cili mbretëron sot në Kosovë, është tejet i vështirë ‘menaxhimi’ i këtyre rregullave, ngase siç do të shprehej Umberto Eco: “Interneti u ka dhënë të drejtën e fjalës budallenjëve”, por kjo nuk na liron nga përgjegjësia, do të shtonim ne.

 Siç jemi në dijeni, në mediat në përgjithësi e në veçanti ato të cilat veprimtarinë e tyre e zhvillojnë  në platformën ‘online’, jo rrallë janë publikuar lajme e informacione që bien ndesh me kodin etik të gazetarisë. Pra, këto mediume kanë publikuar informacione mbi jetën private të figurave publike anipse ato nuk përbëjnë asnjë interes për publikun.

Kujto këtu deputetin e NISMËS, Haxhi Shala, i cili u bë toplajm në mediat online për lidhjen e tij me një femër. Në fakt ky lajm nuk paraqet asnjë interes për opinionin publik, ngase lidhja e deputetit në fjalë është krejtësisht jashtë veprimtarisë së tij politike dhe funksioneve shtetërore që ka.

Janë pastaj me dhjetëra artikuj të publikuar në veçanti në mediumet online, ku një të akuzuar për një krim të mundshëm, gazetarët e përshkruajnë subjektin e caktuar si kriminel ende pa pasur një vendim të formës së prerë nga gjykata. Kjo në fakt përben shkelje të drejtpërdrejt të lirive dhe të drejtave të njeriut.

Sidoqoftë, ata që vetën e konsiderojnë gazetarë profesionistë duhet që me fanatizëm t’i përmbahen kodit etik të medias, ngase ikja prej rregullave që sugjeron kodi etik, sigurisht që shpie në dezinformatë, keqinformim dhe njëkohësisht në amatorizëm. Ndërkaq, fenomeni i dhunës është i papranueshëm në të gjitha rrethanat, në veçanti për një shoqëri e cila aspiron demokracinë dhe barazinë.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …