Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Kush duhet fajësuar për ngjarjet në Afganistan? Drejtimi me gisht i partisë është i pashmangshëm, por jo konstruktiv. Presidenti Ashraf Ghani është përfundimisht përgjegjës për debaklin, i cili u shkaktua nga korrupsioni masiv që minoi shtetin afgan dhe shërbimet e sigurisë.
Ndërsa Ghani është përgjegjësi kryesor, SHBA nuk janë të përjashtuar.
Administrata e George W. Bush kishte të drejtë të ndëshkonte talebanët, të cilët i dhanë mikëpritje Osama bin Ladenit dhe refuzuan ta dorëzonin atë. Pasi bashkëpunoi me Aleancën Veriore për të mposhtur talebanët, Bush u përqëndrua në ndryshimin e regjimit në Irak, i cili nuk kishte asnjë rol në 11 shtatorin.
Në Afganistan, ku SHBA shpenzoi më shumë se 2 trilion dollarë gjatë 20 viteve, Bush kaloi nga antiterrorizmi në ndërtimin e kombit. Transformimi i Afganistanit në një demokraci pluraliste ishte gjithmonë një qëllim i largët.
Barack Obama fitoi zgjedhjet e vitit 2008, duke premtuar se do të përqëndrojë vëmendjen dhe burimet në përpjekjet e dobëta të SHBA në Afganistan. Ai vendosi të vendosë një shtesë prej 17,000 trupash amerikane më 17 shkurt 2009, duke shtuar 68,000 forca amerikane dhe të NATO -s tashmë atje. Rritja krijoi një iluzion stabiliteti. Sidoqoftë, talebanët po luanin një lojë të gjatë, duke pritur që vendosmëria e Amerikës të lëkundej.
Trump u zotua t’i japë fund përfshirjes së SHBA në “luftëra të pafundme”. I dërguari i tij special Zalmay Khalilzad negocioi një marrëveshje për ndarjen e pushtetit midis qeverisë së Ashraf Ghani dhe kundërshtarëve të saj, si dhe një afat kohor për tërheqjen e forcave të huaja. Trump e lartësoi “marrëveshjen e tij paqësore historike”.
Joe Biden trashëgoi marrëveshjen e Trump, pastaj përshpejtoi largimin e forcave amerikane. Pasi shpenzuan 83 miliardë dollarë për forcat e sigurisë të Afganistanit, zyrtarët amerikanë prisnin që ushtria afgane të rezistonte, ose të paktën, të ngadalësonte përparimet e talebanëve.
Ky ishte një llogaritje e gabuar e rëndë. Sipas Peter Galbraith, një ish përfaqësues special i OKB -së në Afganistan, “Forcat talebane ishin dukshëm më të vogla se forcat qeveritare. Ata nuk kishin asnjë nga armët moderne që kishin forcat qeveritare; ata nuk kishin një forcë ajrore. Por korrupsioni ishte i tillë që policia dhe ushtarët nuk paguheshin me muaj. Ata nuk u furnizuan me plumba. Ata nuk u furnizuan me ushqim. “
Forcave afgane të sigurisë thjesht u mungonte vullneti për të luftuar, duke u dorëzuar pa një të shtënë kur talebanët ofruan para dhe kalim të sigurt. Askush nuk donte të vdiste në një luftë të humbur. Afganët humbën besimin në qeverinë e Ghanit sepse ishte e mbushur me korrupsion. Shërbimet u rrëzuan, me ujë dhe energji elektrike gjithnjë e më të ndërprera. Eksperimenti në ndërtimin e kombit u zbulua shpejt dhe plotësisht.
Cila është marrja nga ngjarjet e fundit?
Rezultati është një tragjedi e tmerrshme për popullin afgan. Të rinjtë afganë nuk e kanë njohur kurrë tiraninë e sundimit talebanë. Atyre u pret një zgjim i vrazhdë, pasi talebanët konsolidojnë kontrollin e tyre duke mbyllur shkollat dhe duke synuar afganët që punuan me SHBA. Gratë dhe vajzat janë veçanërisht të prekshme.
Khalilzad negocioi afatet për tërheqjen e forcave amerikane, edhe pse talebanët injoruan vijat e kuqe. Matja e përparimit sipas pikave më tepër sesa vendosja e një afati arbitrar është një rregull themelor në tranzicionet pas konfliktit.
SHBA mbivlerësuan kapacitetin e forcave lokale, duke e lidhur politikën e saj me pritjet joreale. Planifikimi i rastësisë nuk arriti të parashikonte ngjarjet që kërkonin tërheqjen e shpejtë të personelit diplomatik amerikan dhe numrin e madh të partnerëve afganë. Dështimi i imagjinatës në ditët e fundit nuk ndikoi në konsensusin gjithëpërfshirës dypartiak për t’u tërhequr.
Shkalla në të cilën SHBA dhe talebanët arritën një mirëkuptim mund të shpjegojë mungesën relative të dhunës që rezulton nga rënia e Kabulit.
Llogaria bankare e Ashraf Ghani, dhe llogaritë e zyrtarëve të tjerë, duhet të kontrollohen për të vlerësuar bashkëpunimin e tyre. Sponsorizimi i politikanëve të korruptuar nuk i përparon kurrë qëllimet strategjike të SHBA.
Autoriteti moral i Amerikës është njollosur, por kjo nuk do të thotë që SHBA duhet të miratojë një politikë të izolimit ndërkombëtar.
Përkundrazi, administrata e Biden duhet të përqëndrohet aty ku SHBA mund të luajë një rol konstruktiv. Trupat dhe thesaret amerikane duhet të shpenzohen vetëm aty ku ata kërkohen dhe mund të përdoren për përfitime pozitive. Për shembull, SHBA ndan vlerat dhe interesat strategjike me shqiptarët në Ballkan dhe kurdët në Irak dhe Siri.
Një analizë pas veprimit do të masë thellësinë e defektit. Afganistani ishte një kauzë e humbur që në fillim. SHBA -ja duhet të përqendrojë përpjekjet e ardhshme aty ku dëshiron dhe mund të bëjë ndryshimin.
- David Phillips është Drejtor i Programit për Ndërtimin e Paqes dhe të Drejtat e Njeriut në Universitetin Columbia. Ai punoi në stabilizimin dhe ndërtimin e paqes pas konfliktit si Këshilltar i Lartë dhe Ekspert i Punëve të Jashtme në Departamentin e Shtetit gjatë administratave Clinton, Bush dhe Obama.
E hënë, 16 gusht 2021
