Adil Fetahu

Adil Fetahu: ARMËT KINEZE NË SERBI

Gjatë viztës mbikëqyrëse që u bëri njësive të ushtrisë në një ushtrim me qitje me armë të luftës, në “Livadhet e Pasulit”, në Serbinë Lindore, kryetari i Serbisë, që është edhe komandant suprem i ushtrisë së tij, duke u përgjigjur në pyetjen e gazetarëve, ua tha: “Ejani të martën ose të merkurën  që të shihni ‘krenarinë e ushrisë sonë”.  Vuçiqi e bëri këtë deklaratë, duke ditur se të nesërmën do vinin armatimet e blera nga Kina.

Natën midis 8/9 prillit (2022), gjashtë avionë të mëdhenjë transportues të forcave ushtrarake të Kinës,Y-20 A, në gjysëmilegaliteti zbarkuan armë në Aeroportin civil të Beogradit, duke  iu sjellur forcave ushtarake të Serbisë sistemin e rekateve të sofistikuara tokë-ajër HQ-22. Kjo është vetëm pjesa e parë e dërgesës së armëve kineze në Serbi. Pritet të dërgohen edhe kontigjente tjera.

Është interesant fakti se avionët kinezë këtë armatim e kanë sjellur, natën, duke kaluar mbi territorin e dy vendeve që janë anëtare të NATO-s: Turqisë dhe Bullgarisë! Ky proces në marrëdhëniet midis Kinës e Serbisë, duke kaluar mbi shtetet anëtare të NATO-s, është një zhvillim i ri i situatës, me të cilën Kina po demonstron fuqinë e saj të depërtimit në zemër të Europës.

Në Serbi askush deri më tash nuk ka dhënë informacione as deklarata zyrtare lidhur me arritjen e armëve nga Kina. Por, një informatë të shkurtër për këtë e ka dhënë portparolli i Ministrisë së Jashtme të Kinës, në konferencën për media të mbajtur më 11 prill, kur, pa dhënë  hollësi për dërgesën,  ka thënë se:  “Me qëllim të zbatimit të bashkëpunimit midis Kinës e Serbisë, Kina ka dërguar mjete (rezerva) të rregullta ushtarake Serbisë. Ato mjete nuk janë të drejtuara kundër asnjë vendi të tretë, as nuk kanë lidhje me situatën momentale. Dërgesa është në  kuadër të planit të bashëpuimit afatgjatë. Shpresoj se mediat nuk do e teprojnë me komenet e tyre”!

Agjensia Asoshieted Press ka marrë vesh se me këtë kontigjent të fshehtë, Kina i ka dërguar Srbisë pjesë të sistemit raketor të sofistikuar tokë-ajër, FK-3.

Duke mos pasur ndonjë shpjegim zyrtar nga kompetentët në Serbi, meidat serbe shkruajnë se armët që Kina i ka dërguar tash Serbisë, janë kontraktuar në vitin 2019, por kontrata kurrë nuk është bërë publike, as nuk ka pasur transparencë për llojin, sasinë as çmimin e tyre. Me këto armë, Serbia do të jetë operatori i parë në Europë me projektile kineze, dhe e njëjta gjë ishte edhe me dronët ushtarakë kinezë, H-22 A), të cilët Serbia i mori në korrik të vitit 2020. Këto ditë Vuçiqi ka paralajmëruar se do të blejë dron ushtarak “Bajraktari” nga Turqia.

Ekspertët e Qendrës për Politika të Sigurisë, në Beograd, thonë se ky “tajming” (moment) i arritjes së armëve kineze në Serbi, është lojë e kryetarit Aleksandër Vuçiq, për të fituar hapësirë dhe pozitë më të volitshme në bisedimet me Perëndimin.  Nga ana tjetër, tash që ndaj Serbisë po bëhet presion në lidhje me qëndrimin  ndaj Rusisë, Kina po bëhet partneri kryesor i Serbisë nga vendet e Lindjes.

Ka mendime se përmes armëve që Kina po i dërgon Serbisë, synon ta prezentojë në Europë industrinë e vet ushtarake, me çmime shumë konkuruese.  Por, në Serbi ekspertët ushtarakë kanë dilema  sa i përket kompatibilitetit teknologjik të industrisë ushtarake kineze me atë të Serbisë dhe ky aspekt paraqet problem sa i përket mirëmbajtjes, logjistikës dhe remontit. 

Lidhur me armatimin luftarak të arritur nga Kina, Sindikata e Ushtrisëssë Serbisë e ka përshëndetë pajisjen e ushtrisë me armatim bashkëkohor, por thekson se ushtria nuk ka kuadra të mjaftueshme për ta përdorur e mirëmbajtur as këto armë që kanë tash.

Ndaj konstatimit të Sindikatës së Ushtrisë, ka reaguar ashpër Ministria e Mbrojtjes së Serbisë, duke i quajtur vlerësimet e Sindikatës “të pakuptimta”!

Disa ditë më parë se t’i arrinin projektilet kineze, Vuçiqi ka thënë se Serbia është duke biseduar me Francën për blerjën e një eskadrile prej 12 avionëve luftarakë “Rafal”, dhe me Britaninë e Madhe për blerjen poashtu të 12 avionëve të  rëndë bombardues. Ai ka thënë se me blerjen e armëve nga Kina, Serbia nuk ka shkelur asnjë marrëveshje ndërkombëtare.

Duke iu përgjigjur pyetjes së gazetarëve lidhur me armët kineze që po i vijnë Serbisë, Lideri i Ligës Socialdemokrate të Vojvodinës, Nenad Çanak, ka thënë se Vuçiqi po mundohet ta luajë lojën e Titos në marrëdhëniet ndërkombëtare, por po harron se as Serbia nuk është Jugosllavi, as Vuçiqi nuk është Tito dhe as bota nuk është sikur ishte para 60 vjetëve.

Nga liderët e vendeve të rajonit, lidhur me grumbullimin e armatimit të Serbisë, kanë reaguar kryetari i Malit të Zi dhe kryeministri i Kosovës. Kryeministri Albin Kurti e ka cilësuar amratosjen e Serbisë si pasojë e frigës se to të mbetet e vetmuar për shkak të qëndrimit të saj ndaj luftës në Ukrainë, por që kjo armatosje paraqet rrezik për paqen në rajon. 

Por, sipas mendimit tonë, cilado që të jenë arsyet dhe qëllimet e armatimit kaq intensive të Serbisë, ajo me politikën e saj agresive dhe  me potencialin e grumbulluar të armatimit luftarak, paraqet rrezik potencial për paqen në rajon dhe në Europë. Sidomos, në këtë fazë të agresionit rus në Ukrainë dhe të marrëdhënieve të ngushta strategjike ruso-serbe.  

Millo Gjukanoviq ka thënë se “Armatosja e Serbisë nga vendet të cilat janë haptas armike kundër Europës dhe NATO-s, ndoshta do t’ua kthjellojë mendjen disa qendrave të BE dhe të NATO-s për figurën e Ballkanit Perëndimor”. 

Vuçiqi ka “premtuar” se sot (13 prill) do t’iu përgjigjet kritikave dhe deklaratave në lidhje me armatosjen e Serbisë, duke i përmendur veçmas Kurtin dhe Gukanoviqin. Dhe sot e ka dhënë përgjigjen e tij në “Informer”. Në përgjigjen e tij kundër deklaratave të Kurtit dhe Gjukanoviqit, Vuçiqi ka thënë: “Në këta gjashtë muajtë e fundit është intensifikuar fushata e njollosjes së Serbisë nga disa qendra të forcës dhe nga rajoni, të cilat suksesin e tyre gjithnjë e shohin në prizmin e mossuksessit të Serbisë. Roli më i shprehur i urrejtjes ndaj Serbisë vjen nga Albin Kurti dhe nga Millo Gjukanoviqi. Dhe është e kuptueshme se ata gjithnjë shërbehën me gënjeshtra e të pavërteta, me qëllim që veten ta paraqesin si viktima, ndërsa Serbinë si agresive. Kështu po e shfrytëzojnë rastin që blerjën tonë legale dhe transparente të sistemit kinez FK-3, t’i thonë tërë botës se si ne jemi aleatë të Kinës dhe Rusisë dhe se po e rrezikomë paqen në rajon. Por, se si po i rrezikojmë  me armë defanzive, ata as vet nuk dijnë ta thonë. Ai sistem yni shërben për të shkatërruar raketat kryqëzore dhe avionët e armiqëve të cilët do të cenonin hapësirën tonë ajrore. Prandaj, po pyes, si e rrezikojmë Prishtinën ose Podgoricën?”. Dhe Vuçiqi vazhdon më tutje, në stilin e tij prej ciniku: “Të bëjmë pak shaka, më mirë do ishte të blenim “autan sprej”, për t’u mbrojtur nga mizat dhe mushkajat, se sa  për çfarëdo force serioze ajrore që ata kanë”.

Në raportet ndërkombëtare në lidhje me armatosjen e Serbisë me armë kineze, ka reaguar portparolli i Pentagonit, Xhon Kirbi, i cili ka thënë se “Serbia duhet të jetë e vetëdijshme për pasojat afatshkurta dhe afatgjata nga importi i armëve nga Kina”. (A.F.)

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …