Bedri Halimi: PËRSE VAZHDON LUFTA KUNDËR VITIT 1981? VIII

Një nga argumentet që përsëritet më shpesh nga kundërshtarët e demonstratave të vitit 1981 dhe të organizatave te fshehta shqiptare është fakti se shumë prej tyre mbanin emërtime ose përdornin terminologji që lidhej me marksizëm-leninizmin. Nga ky fakt nxirret përfundimi se këto organizata paskëshin qenë lëvizje ideologjike, madje edhe se veprimtaria e tyre paskësh qenë frymëzuar më shumë nga komunizmi sesa nga çështja kombëtare.

Ky është një përfundim që nuk qëndron, sepse e shkëput një fakt nga konteksti historik në të cilin ai ka lindur.

Historia nuk mund të gjykohet me kriteret e sotme, por me rrethanat e kohës së vet.

Dihet se Jugosllavia ishte një shtet njëpartiak, i ndërtuar mbi ideologjinë zyrtare të marksizëm-leninizmit dhe të vetëqeverisjes socialiste. E gjithë terminologjia politike, juridike dhe institucionale e federatës mbështetej mbi këtë fjalor ideologjik. Edhe Shqipëria, megjithëse në konflikt me Jugosllavinë, ishte po ashtu një shtet me sistem monist dhe me ideologji marksiste-leniniste.

Në një realitet të tillë politik, çdo organizatë e fshehtë që synonte të artikulonte kërkesa politike për Kosovën ishte e detyruar të vepronte brenda një universi terminologjik të dominuar nga gjuha e kohës. Kjo nuk do të thotë se identiteti i saj përcaktohej domosdoshmërisht nga ajo terminologji. Historia njeh shumë raste kur lëvizjet politike kanë përdorur gjuhën e epokës për të artikuluar synime që e tejkalonin atë.

Prandaj, emri i një organizate nuk mund të merret si prova vendimtare për natyrën e saj politike.

Lëvizjet historike nuk gjykohen nga emërtimet.

Ato gjykohen nga programi, veprimtaria, sakrificat dhe objektivat që kanë ndjekur.

Nëse shqyrtohen dokumentet programore të organizatave te fshehta shqiptare, del qartë se kërkesa qendrore ishte avancimi i statusit politik të Kosovës, deri te Republika, dhe më pas realizimi i të drejtës së vetëvendosjes. Ideologjia mund të gjendej në gjuhën e përdorur, por çështja kombëtare ishte në qendër të veprimit.

Ka edhe një fakt tjetër që rrallë përmendet nga kritikët.

Asnje nga drejtuesit drejtuesit dhe veprimtarët e organizatave te fshehta nuk jetonin në Bashkimin Sovjetik, as në vendet e Traktatit të Varshavës. Ata jetonin dhe vepronin në Republikën Federale të Gjermanisë, në Zvicër, Francë, Belgjikë, Holandë, Danimarkë, Suedi, Angli, Itali dhe në vende të tjera të Evropës Perëndimore.

Ky fakt nuk dëshmon, në vetvete, se ata nuk kishin bindje të majta. Njerëzit mund të kenë bindje të ndryshme pavarësisht vendit ku jetojnë. Megjithatë, ai tregon se qendra e veprimtarisë së tyre praktike ishte bota demokratike perëndimore, ku gjenin hapësirë më të madhe për organizim, botim, tubime dhe veprim politik. Kjo është një e dhënë historike që nuk përputhet me pretendimin se motivi i tyre kryesor ishte ndërtimi i një projekti ideologjik të varur nga Lindja komuniste.

Argumenti më bindës, megjithatë, gjendet në vetë zhvillimet historike.

Pas rënies së komunizmit në Evropë dhe shpërbërjes së bllokut lindor, pothuajse të gjitha organizatat e fshehta shqiptare ose strukturat që dolën prej tyre hoqën dorë nga terminologjia marksiste-leniniste.

Por nuk hoqën dorë nga kërkesa për lirinë e Kosovës.

Përkundrazi.

Ato vazhduan veprimtarinë politike dhe kombëtare, duke iu përshtatur realitetit të ri historik, ndërsa synimi themelor, çlirimi dhe vetëvendosja e Kosovës, mbeti i pandryshuar.

Ky është testi më i fortë historik.

Nëse ideologjia do të kishte qenë thelbi i ekzistencës së tyre, atëherë me rënien e komunizmit do të ishte shuar edhe vetë arsyeja e ekzistencës së këtyre organizatave.

Por ndodhi e kundërta.

Ideologjia ndryshoi.

Terminologjia ndryshoi.

Emërtimet ndryshuan.

Ndërsa ideali kombëtar mbeti.

Kjo tregon se elementi përcaktues nuk ishte marksizëm-leninizmi, por aspirata për lirinë dhe subjektivitetin politik të Kosovës.

Në këtë pikë duhet shmangur edhe një gabim tjetër metodologjik.

Nuk mund të projektohen mbi vitin 1981 përvojat, bindjet dhe ndarjet ideologjike të shekullit XXI. Një analizë e tillë do të ishte anakronike. Çdo periudhë historike duhet të kuptohet me kategoritë politike dhe shoqërore të kohës së saj.

Prandaj, përdorimi i disa termave marksistë në emërtimin e organizatave të fshehta nuk mund të shërbejë si argument për të mohuar karakterin e tyre kombëtar. Ai është, para së gjithash, dëshmi e kohës në të cilën ato vepruan.

Historia nuk i mban mend ato organizata për emrin që kishin.

Historia i mban mend për atë që bënë.

Për burgjet që përballuan.

Për sakrificat që pranuan.

Për idealin që nuk e braktisën.

Dhe mbi të gjitha, për faktin se kërkesa për Republikën, e artikuluar prej tyre në kushte te fshehta, u bë më vonë një etapë vendimtare në rrugën historike që çoi drejt lirisë dhe shtetësisë së Kosovës.

Prandaj, ata që sot përpiqen ta reduktojnë gjithë historinë e organizatave te fshehta te një emërtim ideologjik, në të vërtetë ngatërrojnë formën me përmbajtjen.

Historia nuk gjykon sipas etiketave.

Historia gjykon sipas veprave.

Vazhdon..