Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Më 5 tetor, u hapën zyrtarisht auditorët e universiteteve shqiptare për vitin e ri akademik 2026–2027. Por pas ceremonive, fjalimeve dhe urimeve për studentët e rinj fshihet një realitet që duhet të shqetësojë shumë më tepër se një fillim viti akademik: universitetet shqiptare po humbasin studentë. Të dhënat janë të qarta. Në vitin akademik 2025–2026 në institucionet e arsimit të lartë studionin rreth 115.7 mijë studentë. Dhjetë vjet më parë ishin rreth 141.4 mijë. Pra, brenda një dekade janë zhdukur nga auditorët rreth 25.7 mijë studentë, ose afërsisht 18 për qind. Demografia është padyshim një nga arsyet kryesore. Shqipëria ka më pak lindje, më pak të rinj dhe, rrjedhimisht, më pak maturantë që arrijnë moshën universitare. Por të mbyllim analizën vetëm me këtë shpjegim do të ishte shumë e lehtë.
Problemi është më i thellë.
Një pjesë e madhe e të rinjve shqiptarë nuk po e shohin më universitetin vendas si rrugën e vetme drejt një të ardhmeje më të mirë. Shumë prej tyre zgjedhin të studiojnë jashtë vendit. Të tjerë largohen menjëherë pas maturës për të punuar. Dhe një pjesë tjetër e pyet veten: A ia vlen të studiosh katër apo pesë vjet, kur pas diplomimit nuk je i sigurt se do të gjesh një punë që të sigurojë një jetë dinjitoze? Kjo është pyetja që universitetet dhe shteti duhet ta dëgjojnë. Nuk mjafton të hapim çdo vit programe të reja studimi nëse tregu i punës nuk i kërkon ato. Nuk mjafton të prodhojmë diploma nëse një pjesë e të diplomuarve përfundojnë në profesione që nuk kanë lidhje me atë që kanë studiuar. Dhe nuk mjafton të numërojmë studentët në auditorë, pa pyetur se sa prej tyre e shohin Shqipërinë si vendin ku do të ndërtojnë të ardhmen.
Rënia e studentëve është edhe një votë mosbesimi ndaj perspektivës.
Universiteti duhet të jetë vendi ku i riu fiton dije, profesion dhe siguri për të ardhmen. Nëse diploma nuk shoqërohet me mundësi reale punësimi, nëse pagat e fillimit janë të ulëta dhe nëse jashtë vendit ofrohen mundësi më të mëdha, atëherë emigracioni bëhet zgjedhje e kuptueshme. Këtu qëndron edhe një tjetër paradoks. Shqipëria ankohet për largimin e të rinjve, por në të njëjtën kohë nuk po krijon gjithmonë kushtet që ata të kenë arsye të qëndrojnë. Nuk mund t’u kërkosh të rinjve të mos ikin, nëse vendi nuk u ofron një perspektivë që të krahasohet me sakrificat e tyre. Universitetet publike janë veçanërisht të ekspozuara ndaj këtij realiteti. Me më pak studentë, disa programe rrezikojnë të mbeten me auditorë bosh, ndërsa konkurrenca për regjistrimet bëhet më e fortë. Kjo duhet të nxisë jo uljen e standardeve për të mbushur kuotat, por një reformim të vërtetë të arsimit të lartë. Duhet parë çfarë studiohet, sa kërkohet në tregun e punës, sa studentë diplomohen, sa punësohen dhe sa prej tyre largohen nga vendi.
Numri i studentëve nuk është thjesht një statistikë. Është termometri i së ardhmes së vendit.
Nëse brenda dhjetë vitesh humbasim rreth 26 mijë studentë, nuk kemi thjesht më pak auditorë të mbushur. Kemi më pak të rinj që përgatiten profesionalisht, më pak fuqi punëtore të kualifikuar dhe një potencial më të vogël njerëzor për zhvillimin e Shqipërisë. Prandaj pyetja e këtij 5 tetori nuk duhet të jetë vetëm: Sa studentë do të ulen në auditorë? Pyetja më e rëndësishme është: Pse po largohen nga universitetet shqiptare dhe çfarë duhet të bëjmë që të rinjtë të duan të studiojnë, të punojnë dhe të jetojnë këtu? Përgjigjja nuk gjendet vetëm te demografia. Gjendet te cilësia e arsimit, tregu i punës, pagat, mundësitë profesionale, emigracioni dhe mbi të gjitha te besimi i të rinjve se e ardhmja e tyre mund të ndërtohet edhe në Shqipëri.
