Blerim Muriqi

Blerim Muriqi: PUSHTIMI I FUNDIT

Braktisja e parimeve nga pushtetet, obligon anëtarësinë a fraksionet që prodhohen të marrin atributet e partisë për t’u qëndruar ideve themeltare dhe parimeve të kontratës sociale.

Në histori, popujt janë pushtuar shpesh nga të tjerët, por jo rrallë edhe nga vetë pushtetet e tyre. Ky lloj pushtimi është më i rafinuar: nuk vjen me ushtri e flamur, por me përvetësimin e ndërgjegjes qytetare, me shtypjen e parimeve, me uzurpimin e marrëveshjes së përbashkët mbi të cilën qëndron shoqëria.

Kur Europa po largohej ngadalë nga monarkitë absolute të shekujve XVI–XVII – prej asaj bote ku mbreti sundonte “me të drejtën hyjnore” dhe ku pesha e pushtetit absolut nuk po durohej më – te mendjet e urta të kohës lindën parimet e një kontrate sociale. Jo një kontratë me nënshkrim dhe vulë, por një marrëveshje themelore mbi parimet përmes të cilave njerëzit pranojnë të qeverisen.

Kontrata sociale u bë matrica e mendimit modern për qeverisje. Njerëzit pranojnë vullnetshëm pushtetin vetëm kur ai është për të mirën e përbashkët dhe vetëm për aq sa ai pushtet respekton parimet që e mbajnë gjallë këtë marrëveshje. Kur parimet bien dhe kontrata sociale thyhet, pushteti nuk është më qeverisje: është pushtim. Dhe sot, mund të themi pa frikë: jemi të pushtuar nga monarku ynë.

Çfarë po ndodh me ne sot?

Ne jemi një shoqëri e pushtuar – jo nga të huajt, por nga ata që duhej të ishin përfaqësuesit tanë. Parimet e kontratës sociale nuk qeverisin më, pushteti nuk kontrollohet, nuk matet me rezultatet, nuk justifikohet dhe nuk ndalon asnjëherë për të reflektuar. Shoqëria ka mbetur në mëshirën e “Monarkut Albin”, të ngjitur në fronin e parkut të tij politik, nga ku tallet me ne sepse ka varrosur parimet që dikur e shfaqën si engjëll të ndryshimit. Ai sundon mbi këneten e heshtjes sonë.

Vetëvendosja, kur erdhi, ishte një platformë parimesh, ideale dhe rebelimi moral. Sot ajo ka mbetur një ngrehinë e paformë, e pangjyrë, një strukturë që nuk përfaqëson as premtimin për të cilin lindi, as njerëzit që dikur e mbanin mbi supe. Bartësit e saj, të kohës së shpresës, kanë nisur të ikin, secili me plagën e vet, secili duke kërkuar strehë larg asaj që dikur e bashkë-ndërtuan me pasion.

Historia e politikës europiane njeh mirë këtë rrëshqitje. Para se të ekzistonin partitë, lindën faksionet e para të qëndrueshme politike, që ndanë shoqërinë britanike në pro-parlamentarë dhe pro-mbretërorë – një ndarje e qartë mes lirisë dhe autoritetit të pakufizuar. Aty filloi të përkufizohej demokracia moderne.

A e dimë ne sot ku kalon ky kufi?

Pushtimi i fundit nuk vjen nga jashtë. Ai vjen nga brenda – nga heshtja jonë, nga dorëzimi ynë, nga pranimi i një pushteti që nuk matet më me parimet që dikur na bashkuan. Një shoqëri e pushtuar nga vetë pushteti i saj është më e pambrojtur se një vend i pushtuar nga të huajt, sepse nuk e sheh më rrezikun; e normalizon pushtimin e njëshit deri në atë shkallë sa e përqesh edhe vet kundërshtinë, sa do parimore të jetë ajo.

Ambienti politik te ne është i infektuar rëndë. Eshalonet e ndarjes janë kurthe me gojën e hapur fort. Gjithçka është deformuar, më së rëndi besimi se mund të dalim nga ky rreth vicioz. Kush mund ta ngrejë këtë besim?, është pyetja që shtrohet kudo.

Heqja dorë dhe braktisja e madhe që ka ndodhur brenda partive tona politike – nga aktorë themelues e veprimtarë me kontribute shtrirjeje në gjithë gjeografinë e vendit – mos-rigrumbullimi për të vazhduar idealet themeltare dhe parimet e kontratës sociale, ka prodhuar këtë gjendje apatie shoqërore dhe këtë kënetë politike që po e vuajmë.

Prandaj, për të rivendosur lirinë dhe besimin, duhet të rikthejmë kontrollin qytetar, të rivendosim parimet dhe të rigrumbullojmë idealet që dikur i bëmë bazë për tu çliruar e për ta ndërtuar shtetin deri në bashkimin e madh. Pa këtë, çdo reformë, çdo premtim dhe çdo ndryshim do të jetë vetëm një fasadë e pjesshme, dhe shoqëria jonë do të mbetet peng nga njëri pushtet në tjetrin dhe asecili nuk do ta njoh kufirin e vet në babëzinë e tij.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …