David L. Phillips

David L. Phillips: Përballja me Kinën dhe Rusinë

Shtetet e Bashkuara janë në një rrugë përplasjeje me Kinën dhe Rusinë, për sa i përket ideologjisë dhe ndikimit të tyre. Si një demokraci liberale, sistemi i qeverisjes amerikane është krejt tjetër, ndaj modelit autoritar të qeverisjes, në Kinë dhe në Rusi, të dyja këto vende  shkelëse të egra  të të drejtave të njeriut. Larg nga ” rruga paqësore” e proklamuar nga kryeministri kinez,  Xi Jinping.  Kina së bashku me Rusinë po nxisin konflikt në Ballkanin Perëndimor, Detin e Kinës Jugore dhe Ukrainën,  duke provuar bazat e vendosmërisë së Amerikës.

Vëllazëria midis Kinës dhe Rusisë daton që nga themelimi i Partisë Komuniste Kineze, 100 vjet më parë. Komunistët e Kinës u frymëzuan nga Revolucioni Bolshevik i vitit 1917 dhe konsolidimi i tij në të gjithë Perandorinë e madhe Ruse. Po kështu, Kina Komuniste lindi në kazanin e konfliktit. Kuadrot komuniste mundën si pushtimin japonez ashtu edhe forcat nacionaliste të Chiang Kai-shek. Trupat kineze u vendosën në gadishullin Korean në vitin  1950. Kina ishte gjithashtu në luftë me vetveten, gjatë Revolucionit Kulturor të viteve 1960. Kina mori udhëheqjen e botës Komuniste kur Bashkimi Sovjetik u shemb në 1991. Rusia është një fuqi botërore në rënie; Kina është në rritje. Xi dhe Presidenti i Rusisë, Vladimir Putin, janë të bashkuar në sensin e tyre të poshtërimit historik nga Fuqitë e Mëdha dhe kundërshtimi ndaj Perëndimit.

As Kina dhe as Rusia nuk dëshirojnë të përballen drejtpërdrejt me Amerikën,  Tani për tani, ata nxisin konflikte jashtë vëmendjes dhe në hapësirën kibernetike. Qëllimi i tyre është të mohojnë vlerat universale të lirisë dhe demokracisë, ndërsa minojnë udhëheqjen amerikane dhe institucionet perëndimore të tilla si NATO dhe BE. Pas samitit Biden-Putin, Ministri i Jashtëm rus Sergey Lavrov paralajmëroi: “Hegjemonia juaj ka mbaruar. Rregullat tuaja nuk zbatohen.”

Kina dhe Rusia do të vazhdojnë të testojnë kufijtë e fuqisë së tyre derisa të ndalohen. Kur bajoneta takohet me mish, ajo zhytet më thellë. Xi paralajmëroi kohët e fundit se ata që përpiqen të bllokojnë ngjitjen e Kinës do të takohen me një “mur prej çeliku”. A ishin vërejtjet e tij një paralajmërim për Perëndimin, apo për konsum të brendshëm? Reputacioni i Xi-së është dëmtuar nga trajtimi i tij i pandemisë Covid-19. Mrekullia ekonomike e Kinës po ngadalësohet, ekonomia e saj po rritet vetëm 6.6 përqind në 2018, niveli më i ulët në 28 vjet. Popullsia e saj po plaket, duke ngadalësuar më tej zhvillimin ekonomik. Forca komuniste  përbëhet nga elita, vështirë se përfaqëson 1.4 miliardë kinezë.

Ndërkohë Ukraina është një pikë e ndezur për përshkallëzimin e konfliktit midis Rusisë dhe Perëndimit. Rusia mbështet milicitë separatiste në Donbas, në Ukrainën juglindore. Kohët e fundit përshkallëzoi tensionin duke u përballur me  një anije luftarake britanike që lundronte në ujërat ndërkombëtare pranë Krimesë, të cilën Rusia e aneksoi në 2014.

Britania nuk e njeh aneksimin e paligjshëm të Rusisë të Krimesë, ose pretendimin e saj ndaj ujërave territoriale të Ukrainës në Detin e Zi. Sipas kryeministrit të Mbretërisë së Bashkuar, Boris Johnson, “Pika e rëndësishme është që ne nuk e njohim aneksimin rus të Krimesë. Kjo është pjesë e një territori sovran të Ukrainës, ishte plotësisht e drejtë që ne duhet të shfajësojmë ligjin e detit dhe të ndjekim lirinë e lundrimit në mënyrën që bëmë. “

Përgjigja e Rusisë ishte e shpejtë, duke përfshirë rapresaljet ushtarake dhe diplomatike. Avionët rusë të luftës dyshohet se kanë qëlluar paralajmërime gjatë kalimit të Mbrojtësit përmes korridorit bregdetar të Krimesë. Moska thirri ambasadorin britanik, duke paralajmëruar masa shtesë nëse anijet britanike vazhdonin të lundronin përgjatë bregdetit të Krimesë.

Kina është në mënyrë të ngjashme, konfrontuese. Deti i Kinës Jugore është një rrugë ujore e pasur me energji përmes së cilës kalojnë 3.4 trilionë dollarë tregti në vit. Kontrolli i rrugëve detare nuk është thelbësor vetëm për trafikun komercial, por për flotën në rritje të Kinës që projekton fuqinë në rajon. Në shkelje të ligjeve të detit, anijet e marinës kineze goditën dhe fundosën një anije vietnameze peshkimi, pranë Ishujve Paracel vitin e kaluar.

Kina po ndërton bazat e marinës, të cilat i quan “stacione kërkimore” në Fiery Cross Reef, the Subi Reef, si dhe posta ushtarake në brigjet, shkëmbinj nënujorë dhe shkëmbinjtë e shkëmbinjve. Në vitin 2016, Filipinet sfiduan veprimet e Kinës para Tribunalit Ndërkombëtar të Arbitrazhit, i cili vendosi në favor të Filipineve dhe anuloi pretendimin e Kinës. Kina thjesht injoroi konstatimin e gjykatës, duke grumbulluar tensione me Filipinet, Vietnamin, Brunei, Malajzia dhe Tajvani. Kina përballet gjithashtu me Japoninë për kontrollin e Ishujve Senkaku në Detin e Japonisë.

Administrata Obama u përgjigj me “operacionet e lirisë së lundrimit”. Anijet luftarake amerikane lundruan brenda 12 miljeve detare të ishujve të diskutueshëm pa dhënë njoftim ose kërkuar leje. Duke mbështetur Ligjin e Detit, Shtetet e  Bashkuara të Amerikës në mënyrë implicite kundërshtojnë “fuqinë që po e  bën qasjen e duhur” të Kinës. Administrata e Bajdenit ka rifilluar veprimtarinë e lirisë së lundrimit. A do të jetë e mjaftueshme kjo për të penguar Kinën ?.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …