Fatmir Graiqevci: Gjatë luftës, e bombarduar, pas saj, e keqtrajtuar por asnjëherë nga misioni i saj fisnik, e dorëzuar – Radio Kosova e Lirë

Ngjarjet e këtyre ditëve në Ukrainë, luftëtarët dhe gazetarët që raportojnë nga vijat e frontit, për të cilët anekënd botës flitet me admirim, nuk ka se si të mos kujtojnë edhe heroizmin shumë herë më të madh të ushtarëve, gazetarëve tonë dhe medieve të luftës por ja që kontributi i tyre as nuk është afirmuar dhe as vlerësuar sikur e ka merituar! Dhe kur kujton luftën tonë çlirimtare, nuk ka se si të mos kujtohet edhe Radio Kosova e Lirë, e cila gjatë luftës me qindra herë është bombarduar ndërsa pas përfundimit të saj asnjëherë nuk është trajtuar sikur e ka merituar por përkundrazi, është keqtrajtuar nga të gjitha qeveritë, përfshirë edhe Qeverinë Kurti e cila nuk është mjaftuar vetëm me mos trajtimin e saj meritor por ka bërë edhe një hap tutje – anashkalimin dhe përjashtimin e saj nga ngjarjet më të rëndësishme të historisë sonë më të re kombëtare, sikur është Epopeja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, me 5, 6, e 7 mars dhe akademia kushtuar Masakrës së Reçakut, në janar!!!

   Ndonëse ishte një radio e vogël por e krijuar nga një staf me atdhedashuri të madhe, ajo shumë shpejt do të faktorizohet dhe do të luaj një rol qenësor për luftën tonë çlirimtare, pasqyrimin objektiv të saj duke raportuar nga vijat e frontit, me raste thuaja në kohë reale! Përveç kësaj, kishte një koncept militant i cili po i motivonte dhjetëra mijëra qytetar liridashës për të kontribuar në luftën çlirimtare, si dhe po e ushqente dhe fuqizonte bindjen se lufta çlirimtare do të përfundoj me sukses. Fryma e raportimeve të saj nga frontet e luftës, koncepti i saj luftarak dhe mos dorëzues përball asnjë vështirësie, ngjallja e shpresës së humbur si dhe krijimi i mendësisë tjetër se Kosova ka bijat e saj bijtë e vet që do të luftojnë për çlirimin e saj pavarësisht çmimit, kishte ushqyer edhe më fuqishëm motivin atdhetar te shtresat liridashëse të kombit. Kjo kishte bërë që Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës t’i bashkohen edhe më shumë të rinj e të reja, burra e gra, nga të gjitha viset e Shqipërisë etnike. Kjo po bënte që lufta të merr tipare të luftës për çlirim kombëtar. Mbase kjo është vënë re shumë mirë nga regjimi i Serbisë prandaj ata organizojnë një aksion special për shkatërrimin dhe zhdukjen nga faqja e dheut të kësaj Radioje të vogël por që po jepte një kontribut të jashtëzakonshëm në fuqizimin e luftës çlirimtare. Pak ditë pas fillimit të bombardimeve të NATO-s mbi caqet e forcave serbe, që nis me 24 mars, Serbia nis sulmin ajror për shkatërrimin dhe zhdukjen nga faqja e dheut të Radios Kosova e Lirë. Ky aksion do të fillon të zbatohet në agun e 27 marsit kur avionët luftarak të tipit MIG të ushtrisë së Serbisë do të hedhin bomba kasetë mbi vendndodhjen e kësaj Radioje, në fshatin Berishë, nga e cila do të shuhet jeta e 16 vjeçarit, Elbasan Berisha, djalë dëshiri.  Kohë më parë, edhe një nga kryekriminelët e Serbisë, Vojisllav Sheshel kishte paralajmëruar se së shpejti do ta zhbëjnë këtë radio, Shtabin e Përgjithshëm të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe në vendin ku operojnë këto institucione të Kosovës ai do ta pijë kafen e mëngjesit. Dhe ishte mëngjesi i 27 marsit kur aeroplanët ushtarak të Serbisë lëshojnë bomba të shumta mbi fshatin Berishë, ishte mesdita e kësaj dite kur mediet e Serbisë njoftonin për shkatërrimin e Radios Kosova e Lirë dhe disa orë më vonë, po nga Berisha, Radio Kosova e Lirë vazhdon të njofton opinionin liridashës për betejat e lavdishme të bijve dhe bijave më të mira të saj, për fitore nëpër beteja të shumta dhe në fuqizimin e mendësisë se pavarësisht çmimit, lufta për çlirim as nuk do të ndalohet e as nuk do të ketë kthim mbrapa, deri në çlirim. Lufta e saj të përkujton luftën e Davidit kundër Goliatit, e cila mijëra vite më parë ishte zhvilluar mijëra kilometra larg nesh ndërsa tani po zhvillohej në trojet e arbrit ku po ndesheshin forcat e dritës e të lirisë kundër forcave të errësirë, robërisë e barbarisë. Dhe askush nuk e pasqyronte këtë luftë më mirë se sa gazetarët dhe reporterët e kësaj Radioje, që nuk po raportonin larg nga vijat e frontit por nga istikamet e luftës duke qenë dëshmitar okular të ngjarjeve, betejave, vrasjeve, dhunës e masakrave barbare. Kjo kishte bërë që lajmet e saj të merrnin dhenë sepse ishin lajme të besueshme dhe që po pasqyronin si asnjë medium tjetër atë që po ndodhte në Kosovë, nga ku ishin larguar dhjetëra e qindra gazetar posa fushata shqiptar vrasëse ishte shtrirë anekënd Kosovës.

Por ja që sot askush nuk shfaq admirim sikur e meritojnë gazetarët e dy mediumeve të luftës sonë çlirimtare, Radios Kosova e Lirë dhe agjencisë së lajmeve “Kosovapres”. Mbase nuk flasin sepse nuk e përballojnë dot faktin se përderisa disa gazetar kishin zgjedhur të qëndronin larg e më larg zonave të luftës, një numër tjetër i vogël i tyre kishin zgjedhur të qëndronin brenda zonës së luftimeve dhe të hapëronin nëpër istikame të luftës dhe të informonin nga aty, duke iu dhënë jehonë krismave të armëve të çlirimtarëve të Kosovës nëpërmjet valëve të Radios Kosova e Lirë, e cila ishte bërë zë i shpresës dhe mosdorëzimit, jehonëdhënëse e kushtrimit të kryetrimit, Adem Jashari, se lufta për çlirimin e kombit e të atdheut, i obligon të gjithë dhe se kthim mbrapa s’ka. Ishin reporterët e luftës dhe gazetarët e kësaj Radioje që si asnjë medium tjetër po tregonte barbarinë që po bënte ushtria dhe policia e Serbisë anekënd Kosovës. Dhe ky kontribut fisnik i saj, për ta pasqyruar luftën heroike të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në njërën anë ndërsa në anën tjetër duke denoncuar krimet e masakrat e ushtrisë dhe policisë së Serbisë kundër grave e fëmijëve, pleqve e plakave, të rinjve e të rejave, kishte bërë që sulmet e ushtrisë së Serbisë të fuqizohen edhe më shumë kundër vendit ku ndodhej kjo Radio. Me qindra e mijëra predha, raketa e granata godasin hapësirën ku gjendej Radio Kosova e Lirë për ta ndal zërin e saj, por nuk ia dolën fal luftës heroike të bijve dhe bijave më të mira të kombit, luftë e cila bëri të pamundur pushtimin e hapësirës ku operonte kjo Radio, ndonëse granatimet dhe sulmet e armatosura për pushtimin e kësaj hapësire nuk u ndalën asnjë ditë, për muaj me radhë. Janë të shumtë ushtarët dhe eprorët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës që kanë luftuar deri në rënien heroike në mbrojtje të zonës ku operonte Radio Kosova e Lirë, zëri i së cilës ishte bërë zë i shpresës në fitore dhe paralajmërues i agut të lirisë. Lufta a armatosur kundër këtij mediumi përfundoj vetëm atëherë kur Serbia u detyrua të largohet nga Kosova. Themi përfundoj lufta e armatosur kundër Radios Kosova e Lirë sepse me të përfunduar lufta çlirimtare, ajo filloi të ballafaqohet me vështirësi e pengesa të shumta, ndonëse misioni i saj ishte fisnik, human e liridashës – afirmimi i veprimtarisë liridashëse, atdhetare e humane e të gjithë dëshmorëve të kombit, të të gjithë brezave në njërën anë si dhe dokumentimin e krimeve serbe anekënd Kosovës, nga ana tjetër. Lufta e pa kompromis për realizimin e këtij misioni, duket se iu ka penguar qarqeve të caktuara prandaj bënin përpjekje të ndryshme për shuarjen e zërit të saj liridashës në njërën anë dhe kritik ndaj dukurive negative që po shfaqeshin e po lëshonin shtat në Kosovë!!!

   Se në çfarë kushte ka operuar kjo radio, e dinë më së miri punëtorët e saj dhe ata që e kanë vizituar herë pas here. Është për keqardhje por duhet thënë troç se për shumë vite me radhë, objekti ku është ajo, më shumë i ka përngjarë një burgu se sa një mediumi!!! Të gjitha dritaret me grila sikur ato të burgjeve, me mure me lagështi dhe myk nëpër qoshe të tyre ndërsa gjatë stinës së dimrit, ka pikuar ngado dhe më shumë i ka ngjarë një bunkeri primitiv të sajuar gjatë kohës së luftës se sa një godine normale ku mund të ulesh kudo, pa pasur nevojë me zgjedh një vend ku nuk pikon ujë nga pllaka!!! Mund të duket e ekzagjeruar, por nuk ka pasur asnjë dhomë në ndërtesën ku operon Radioja Kosova e Lirë në të cilën nuk ka pikuar uji! Asnjë!!! Por gjendja rëndohej edhe më shumë kur binte borë ose shi i rrëmbyeshëm dhe kjo bënte që në aq shumë vende të pikonte uji sa me raste duhej lëvizur edhe mikseta!!! Është edhe një fakt tjetër i dhimbshëm. Bërthama e stafit të Radios Kosova e Lirë ishin të burgosur politik dhe nuk e kanë merituar të tillët që edhe gjatë lirisë, vite e dekada me radhë të punojnë në ambiente që t’ua përkujtoj burgun, ku e kaluan rininë e tyre!!! Kjo është e pafalshme, për të gjitha Qeveritë, përfshirë edhe këtë të Kurtit e cila nuk mjaftohet me kaq por ka bërë edhe një hap tutje – duke anashkaluar Radion Kosova e Lirë nga përkujtimet e ngjarjeve që kanë hyrë në historinë më të re të Kosovës sikur është Epopeja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, me 5,6 e 7 mars dhe akademia kushtuar Masakres së Reçakut, edhe pse askush sa Radio Kosova e Lirë nuk e ka afirmuar luftën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në njërën anë dhe pasqyrimin e krimeve e masakrave që ka bërë ushtria dhe policia e Serbisë anekënd Kosovës. 

  Por pavarësisht sulmeve të armatosura kundër saj gjatë luftës çlirimtare për zhdukjen e saj nga sipërfaqja e dheut dhe përpjekjeve djallëzore të pasluftës për shuarjen e zërit të saj, Radio Kosova e Lirë qëndroi dhe po qëndron vertikalisht dhe po vazhdon me misionin e saj fisnik – afirmimin e jetës dhe veprës së heronjve e dëshmorëve të kombit, të të gjitha gjeneratave, në njërën anë dhe ndriçimin e përkujtimin e masakrave të realizuara anekënd Kosovës, nga ana tjetër. Por jo vetëm kaq. Radio Kosova e Lirë vazhdon të jetë kritike ndaj çdo përpjekje a vendimi që është i dëmshëm dhe me pasoja për kombin e atdheun, pavarësisht se kush është në krye të Qeverisë. Këtë e ka bërë edhe gjatë kohës kur të tjerët bënin strucin, po e bën edhe sot e do ta bëj edhe nesër sepse asnjë medium tjetër nuk është i mëshiruar me luftën çlirimtare sikur është Radio Kosova e Lirë, ku jeta dhe veprimtaria liridashëse e heronjve dhe dëshmorëve të kombit, është ADN-ja e saj, duan apo nuk duan ta pranojnë, ata që duan të shuhet zëri i saj liridashës dhe afirmues i luftës së sa e sa gjeneratave për çlirim dhe bashkim kombëtar, ashtu sikur jetojnë kombet e qytetëruara anekënd botës. 

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …