HASAN UKËHAXHAJ: REAGIM ME SHKAS

Pasi mora disa telefonata miqësh se në një nga ato TV- të e  shumta të Kosovës, TV Dukagjini, në emisionin „Debat plus“ një  nga UDB-shët që ka shërbyer me vetëdije për pushtetin represiv  jugosllav, Mehmet Loci, paska tentuar që në përgjithësi Lëvizjen Kombëtare Shqiptare me karakter anti jugosllav,  ta denigrojë  dhe në veçanti Komitetin e Deçanit me në krye Ismail  Haradinajn, duke ngritur insinuata të ulta.

Dhe pse në moshë të thyer, ndjehem i obliguar të reagoj në  mënyrë që populli shqiptar të kuptojë të vërtetën për sakrificën  e madhe që është dashur të bëjë çdo i burgosur politik, që i ka  hyrë rrugës për ta derguar në vend amanetin e rilindësëve tonë. Ndonëse i kam thënë shumë gjëra në librin „Komiteti i  Deçanit“ i botuar vitin e kaluar, më duhet me disa rreshta t’i  përgjigjem atyre insinuatave të ngritura, në mënyrën më  përfide.

Ashtu si çdo organizatë apo grup i fsheht me karakter  nacionalçlirimtar dhe anti-jugosllav pas Luftës së Dytë Botërore,  janë bashkuar me qëllim për të kontribuar në rrugën për  çlirimin e Kosovës, duke e ditur se rrezikojnë që të shkatërrojnë  jetën e tyre dhe të familjes. Në këtë rrugëtim të trasuar ka ecur  edhe “Komiteti i Deçanit”. Pra, „Komiteti i Deçanit“ është  formuar drejtpërdrejt nga direktivat e atdhetarit Jusuf Gërvalla   dhe është udhëhequr nga atdhetari, po ashtu, i pamposhtur  Ismail Haradinaj.

Prandaj përpjekjet tona në drejtim të çlirimit të trojeve  shqiptare të mbetura nën Jugosllavi, ishte qëllimi i parë dhe i  fundit. UDB-ja në anën tjetër kishte armët e saja për t’i  ndërprerë këto përpjekje në format më të ndryshme e më të  dhunshme të mundshme, sa që dihet mirëfilli se atdhetarë të  papërkulur lanë edhe jetën në ato “zyra“ të tipit të Aushvicit.

Në  këtë rast po mjaftohem të përmend atdhetarin Fazli Graiçevcin  në Prishtinë, por edhe dy tjerë, Malë Morinën dhe Xhemajl  Blakajn në  Pejë.

Ata, pra të burgosurit politikë, e dinin që dhuna fizike dhe  psiqike përbrenda kazamateve ishte vetëm njëra anë, më e  tmerrshme ishte shantazhi, përndjekja, izolimi dhe linçimi i  familjarëve tanë jashtë mureve të burgut.   Frikësimi i popullit për t’iu ndihmuar familjeve tona, dëmëthënë  që ato të ndjeheshin të vetmuara; pengimi në shkollim i brezit

të ri dhe pengimi në punësim dhe pothuaj në të gjitha poret e  jetës ishte qëlimi i Serbisë që përmes mekanizmave shtetëror  dhe shërbyesve të tyre të UDB-së të arrijë për t’i gjunjëzuar  familjet tona dhe për të zhdukur idealin e lirisë.

         Në njërën anë ata, zbuluan grupe e organizata, i burgosën  veprimtarët, ushtruan dhunë ndaj tyre dhe familjeve të tyre,  por s’arritën dot t’i ndalin në qëllimin që i kishin vënë vetes.  Ndërkohë të burgosurit politikë, nuk u thyen kurrë, ashtu siç  pretendon ndonjë UDB-ash, sepse shumë prej tyre edhe pas  daljes nga burgu përsëri u arrestuan ngase  nuk e ndërprenë  veprimtarinë. Madje kishte dhe nga ata që u arrestuan, por  kurrë nuk u kthyen në familje, siç është rasti i Ukshin Hotit.

Të  tjerët vazhduan veprimtarinë atdhetare në gjirin e Lëvizjes  Popullore për Republikën e Kosovës – LPK-së –  e ndokund tjetër   në atdhe e jashtë tij, deri sa edhe si pjesëtarë të Ushtrisë  Çlirimtare të Kosovës ia dhanë shkelmin e fundit pushtuesit  serb. Këtë e dëshmon më së miri familja e Ismail Haradinajt.

Sa u përket akuzave në formë insinuatash se UDB-ja paska  infiltruar njerëzit e saj nëpër grupe e organizata, kjo s’është as e  çuditshme dhe as e panjohur për ne; të tilla shpifje janë  normale. Por, këtu, gjithashtu ua kujtoj se edhe në organizata  “ilegale” shumë herë më të sofistikuara e më të organizuara e  më të vjetra se kjo e jona, siç ishin: IRA e Irlandës së Veriut dhe  ETA e baskëve të Spanjës, u janë infiltruar njerëzit e sigurimit të  brendshëm përkatës dhe janë dekonspiruar. Kjo është më së  normale, veçse në dallim prej këtyre të dyjave Lëvizja jonë duke

krijuar Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës arriti ta çlirojë vendin… Edhe një gjë, historia i ka dy faqe. Faqen e saj të bardhë dhe atë  të zezë. Gjithësecili, pa përjashtuar gjini as moshë që u  bashkuan kundër Jugosllavisë Tito-Rankoviqiste me qëllim për  të çliruar vendin, pavarësisht sa ka mundur të kontribuojë, edhe  nëse ndokund nën presion e dhunë ka mundur të tregojë shenja  dobësie, por s’është ndalur dhe ka vazhduar prap të ndihmojë  në rrugën për çlirimin e Kosovës është faqebardhë me historinë.

Në faqen tjetër të historisë janë të gjithë ata që me vetëdije  kanë punuar dhe janë munduar që këto përpjekje t’i

ndërpresin, me presion dhe dhunë, nëpër qeli e jashtë tyre,  shumë herë edhe fatale. Por, që për fatin e popullit tonë nuk  arritën të dalin fitues, sepse fitoi mundi dhe gjaku i atyre që = atdheun e kishin mbi gjithçka.

Ne e dinim qysh atëherë që edhe në institucionet tona kishte  njerëz që kanë ëndërruar dhe janë munduar që Kosova t’i fitoj  të drejtat që i takonin me rrugë institucionale. Por, koha i  demantoi ato për të cilat, ne veç ishim të bindur se autonomia  ishte fluskë sapuni; për 24 orë Serbia e revokoi autonominë e  saj, bile në Kuvendin e Kosovës, për më tej dhe me votat e  shqiptarëve lojal në raport me Jugosllavinë dhe më ndimën e  UDB-së.

Sa e vështirë ka qenë kjo, dëshmojnë edhe ngjarjet që po na  përcjellin edhe sot, një çerek shekulli pas lufte. Prandaj,

përpjekjet e cilitdo që mendon për të denigruar organizatat a  grupet atdhetare apo edhe udhëheqësit e tyre dihet mirëfilli që  çojnë ujë në mullirin e luftës speciale të Serbisë. Përkundrazi,  institucionet tona duhet të ndërhyjnë sa më shpejt në mënyrë  që Serbisë t’i bëhet e pamundur që ta zhvilloj luftën e saj

speciale për përçarje e për luftë vëllavrasëse.

Në fund, ky popull, ky shtet, duhet ta dijë që arritja e fitores shekullore e kulmuar me formimin e shtetit tonë u   dedikohet ekskluzivisht përpjekjeve dhe sakrificave të mbarë  popullit tonë, por në radhë të parë atyre që dergjën trupin  nëpër tortura në kazamatet e Jugo-Serbisë, në tëra ato vite të  gjata burgimi; sidomos atyre që lanë gjymtyrët e trupit dhe atë  më të vlefshmen, jetën për liri. Pra, idealet e atyre që  sakrifikuan e që ishin edhe idealet e popullit shqiptar, triumfuan  mbi ato idale që mbronin jugosllavinë nga kulltuku e me paga të  majme e me kërbaç në dorë…

Pra, po nënvizoj që ne të burgosurit politikë, gra e burra, të rinjë e të reja e të moshuar, ato që kanë ndodhur nëpër zyrat  famkëqe të UDB-së dhe nëpër burgje, anë e kënd atij shteti  gjenocidar, nuk i harrojmë as nuk i falim, sepse ishit ju  kolaboracionistët që i keqpërdoret pozitat tuaja për hesap të  Serbisë.

Megjithatë ne nuk do të merremi dhe as që kemi menduar deri  tani që të merremi përsonalisht dhe të zhytim vetën tonë,  sepse, juve as që iu kemi vërejtur në rrugën tonë të idealit.

Mendoj që veprimet e dhunës janë kryer në mënyrë  instituticionale e sistematike, andaj edhe instituticionet tona

duhet të merren me atë kohë të dhimbjes krenare. Ato dhe  vetëm ato mund të falin apo denojnë. Filozofia jonë ka qenë  dhe është: Serbia është armiku i vetëm i cili ka bërë katër herë  gjenocid mbi popullin shqiptar.

Përkundër moshës dhe shëndetit jo të mirë, duke respektuar  thirrjen e disa miqëve dhe shokëve unë e bëra këtë reagim  personal duke u ndjerë edhe i obliguar kundrejt shokëve tonë  që nuk janë në jetë, në veçanti për atdhetarin dhe heroin Ismail Haradinajn.

Mendoj, duke nënvizuar edhe njëherë, reagimet e tilla nuk  duhet të jenë personale por institucionale. Në radhë të parë do  të duhej që Shoqata e të Burgosurve Politikë t’u japin përgjigjen  e duhur këtyre insinuatave, por sidomos shteti ynë, meqë këta  të burgosur kontribuan dhe sakrifikuan rininë e tyre dhe  mirëqenien e familjeve të tyre për t’u bërë ky shtet.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …