Krasniqi

Jakup Krasniqi: Gabove rëndë regjisor, Sopi

 E dëgjova me vëmendje drejtorin e shkarkuar të Teatrit Kombëtar të Kosovës, regjisorin,  Agim Sopi dhe u pajtova me shumëçka që tha për teatrin dhe kulturën, por, një regjisor siç është ai, nuk ka guxuar të japë vlerësime politike, ndonëse, në asnjë formë nuk pajtohem më mënyrën sesi ai u largua nga pozita e drejtorit të TKK-së. Sigurisht që nuk ka pasur mundësi të ndodhë ndryshe, kur në krye të kulturës vihet një axhami dhe kjo nuk është hera e parë që ndodh në Kosovë. Shumë vlerësime politike të ish-drejtorit mund edhe të qëndrojnë, por, pse ai paska heshtur kaq shumë sa ishte drejtor, e që priti të reagonte vetëm pasi të shkarkohej për të derdhur gjithë vrerin kundër komandantëve pa emra?! Nëse komandantët janë të pa emra, pse ky paska emrin Agim  Sopi? Pse të mos jetë një komandant artist mjeran e pa emër?

Mllefi që shfaqi “artisti” në një emision televiziv nuk shpërfaqi vlera të pastra kulturore. Pse shpërtheu dhe shpërfaqi gjithë atë mllef? Dhe, a ishte mllefi i tij “artistik”? Ai, mbase,duke mos paragjykuar, duhet ta dijë më mirë, por, për mua gjuha e tij ishte shumë e përafërt me gjuhën e “komandantëve” që ai i akuzonte. Ai u shfaq si komandant i një kampi tjetër! Ndoshta, do të ishte mirë që Sopi ta shikojë esull emisionin e tije të reflektojë po ashtu esull. Do të dëshiroja të dëgjoja nga artisti argumente të fushës që ai do të duhej të zotëronte më së miri.

Atëherë, ç’më shtyri që t’i shkruaj këto radhë?

Më shtyri konstatimi i tij prej një idhnaku primitiv politik: “se lirinë e kemi dhuratë”! Nuk e di, nëse ish-drejtori i TKK-së, e di se ç’është dhurata? Për dhuratën një artist i mirëfilltë i fjalës artistike ka shkruar: “Dhuratën tjetrit ia marr për dhuratë – Nëse brenda saj nuk ka kamatë”. Jo, jo Liria e popullit tonë nuk është dhuratë, është rezultat i një lufte gati njëshekullore, të më shumë se tre brezave! Tre e më shumë breza që kanë kaluar mëse tre holokauste, përfshirë edhe gjenocidin e fundit (1998-1999). Për të cilën liri, populli ynë nga viti 1912-1999 ka mbajtur nëpër kazamatet serbe e jugosllave mbi 600 shekuj burg, janë flijuar mbi 80.000 njerëz, vetëm në luftën e fundit mbi 12.000, janë dhunuar mbi 20.000 femra shqiptare, janë vrarë mbi 2000 “komandantë” siç po i quan ai luftëtarët e lirisë! Dhe këto janë vetëm maja e ajsbergut. Nga viti 1912/13 e deri me 1999, nga Kosova janë shpërngulur mbi 1.000.000 njerëz, rreth 2000 njerëzve të pa gjetur, që kanë emër e mbiemër nuk ju dihet as një shenjë e asnjë varr për ta, madje as sa për t’i qarë. A mund të quhet kjo DHURATË? Kësaj i thoni dhuratë ju artistët? Këtë nuk e kam menduar kurrë se do ta dëgjoj apo pres nga një artist, i cili duhej ta përjetësonte në art flijimin biblik të njerëzve tanë. Mohimin e Luftës Çlirimtare të popullit të tij, artisti këtë gabim nuk ka guxuar ta bëjë!

Po t’i referohesha gjuhës së këtij “artisti”, do të thosha: artistët nuk po e njohin luftën e popullit të vet! Po i mohojnë flijimet e kombit për liri, por edhe gatishmërinë e njerëzve për liri!Por, unë nuk guxoj e as nuk dua të bëj përgjithësime të tilla të paqëndrueshme, të pandershme e primitive, e të cilën gjë nuk ma lejon kultura arsimore dhe përgjegjësia intelektuale, pse jo edhe politike! Mbase kjo qasje e inteligjencies sonë ka bërë që as pas 20 vjetësh nuk kemi një vepër artistike a letrare meritore për gjithë ato flijime të dhimbshme e të lavdishme të kombit tonë.

Zoti Sopi, lexoje Viktor Hygonë dhe mëso se ç’thotë ai për Lavdinë! Po, ai thotë: “Lavdia ju shkon atyre që e meritojnë dhe se është tepër e kushtueshme”. Po, edhe liria ju shkon, atyre që e meritojnë dhe se liri pa gjak nuk ka!

Zoti “artist”, të gjithë popujt e Evropës në Luftën e Dytë Botërore janë çliruar me ndihmën ushtarake të më të fortëve, por asnjëri nuk ka deklaruar se Liria ju ka ardhur si dhuratë!

Mua dhe shumicës se qytetarëve të Kosovës, Liria nuk na është dhuruar nga askush. Madje edhe po t’na ishte ardhur Liria në rrugë pacifiste, nuk do ta konsideroja Dhuratë! I falënderojmë shumë të gjithë ata që na ndihmuan në finalizimin e saj!

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …