1968

Nehat Selimi: Disa nga rrethanat shoqëroro-historike që ndikuan në zhvillimin e demonstratave të vitit 1968

Mbarimi i luftës së dytë botërore përkundër ngadhënjimit mbi fashizmin, bëri që padrejtësia historike mbi shqiptarët jo vetëm që nuk u evitua por u thellua edhe më shumë.

Me 31 dhjetor 1943 dhe 1 e 2 janar 1944 në malësi të Gjakovës u mbajt konferenca e Bunjajt e cila përmes një rezolute e sanksonoi të drejtën që Kosova dhe hapësirat shqiptare nën ish-jugosllavi t’ i bashkoheshin Shqipërisë. Mirëpo, krye-xhelati Tito me të marrë informacionin, me lajka dinakëri dhe pabesi kësaj çështje ju përgjigj se do ta vendosim pas mbarimit të luftës me fashizmin.

Atëherë kur Jugosllavia po shkonte jo drejt çlirimit por drejt përfundimit të luftës, regjimi neofashist i Titos në shkurt të vitit 1945 e vendosi administrimin ushtarak në Kosovë, i cili ndikoi në vrasjen masive të shqiptarëve. Gjithashtu ky shtet rrethim kontribuoi edhe në ndryshimin e përbërjes së këshillit nacional-çlirimtar të Kosovës ose thënë ndryshe udhëheqjen e konferencës së Bunjajt, ku shqiptarët u zëvendësuan me krerët shovinistë serb.

Ky ristrukturim i këshillave nacional-çlirimtare për Kosovë e Dukagjin, bëri që Kosova dhe shqiptarët edhe më tej të ngelen padrejtësisht në përbërjen e Jugosllavisë së AVNOJI-t.

Dhuna gjenocidi dhe terrori kundër shqiptarëve ishin gjithmonë të pandalshme dhe sidomos ajo e morri egërsinë e saj të veprimit pas prishjes së marrëdhënieve të Shqipërisë me jugosllavin.

 Në vitin 1951, Aleksandër Rankoviqi vetëm në rrethin e Pejës kishte evidencuar në listat e UDB-së mbi 12.000 shqiptarë vetëm pse ishin blerës dhe lexues të Rilindjes, ani pse ajo ishte organ i Lidhjes Socialiste të Popullit Punonjës të Jugosllavisë.

Terrori më i ashpër kundër shqiptarëve qe dimri i vitit 1955-56 që shënon aksionin për grumbullimin e armëve nga popullata shqiptare. Në ato rrethana shqiptarët rriheshin publikisht dhe në mas për t’i dorëzuar armët që realisht nuk i posedonin. Ky aksion për shqiptarët ishte një paralajmërim brutal që t’i mblidhnin plaçkat dhe të iknin për në Turqi.

Tortura më shumë se fashiste e terroristëve jugosllav u zbeh pas një konflikti në federatën jugosllave ku si pasojë pati përmbysjen e A.  Rankoviqit. Hendikepi që ju krijua Serbisë, për mrekulli u shfrytëzua nga grupet patriotike shqiptare por fatkeqësisht jo edhe nga bandat e politikës.

Te shqiptaret gjithmonë ka dominuar një maksimë shkencore se “sa më i ashpër të jetë reaksioni aq më i fuqishëm është revolucioni”.

Unë si i burgosur politik do të referoja një segment të qëndresës sonë asokohe nën fushatën antishqiptare të  Rankoviqit. Ne u tubuam dhe u betuam akoma në moshë të re që të luftojmë për atdhe dhe Shqipëri. Fillimisht formuam grupe: njëshe dyshe dhe treshe, ku një grup të rinjsh në vitin 1960-61 e themeluam pasi u tubuam në shkollën Bajram Shabani në Kumanovë duke e quajtur, “Ylli i lirisë”.

Me qëllim të ruajtjes së konspiracionit treshen e kryesonte Ismail Selimi, Nehat Selimi dhe Liman Jashari dhe kjo treshe fushë-veprimtarinë e kishte në Kumanovë me rrethinë kurse dyshja ishte në Shkup dhe përbëhej prej Enver Selimi dhe Mustafë Mehmetit nga fshati Rahovicë e Preshevës, me anëtarët Ilmi Avdiu, Njazi Avdiu dhe Seli Rexhepi që këtë të fundit UDB-ja  e mbyti me tortura në burgun e Idrizovës në vitin 1962.

Anëtarët e tjerë si Shaban Mustafa e Sabit Jusufi nga Rahovica të koordinuar nga Nehat Selimi nga Presheva dhe në mbështetje të veprimtarit, Ilaz Ramadani nga fshati Runicë e Kumanovës, dhe Nexhmedin Jashari patën bërë përpjekje, por pa sukses për të organizuar demonstrata në Preshevë dhe në Kumanovë, në vitin 1968. I vetmi sukses qe ngritja e flamurit shqiptar në fshatin, Llopatë të Kumanovës nga Selver Bekteshi. Në marrëveshje me Nehat Selimin dhe Liman Jasharin, Selveri me shokë të tjerë e ka ngritur flamurin në fshatin, Llojan.

Veprimtarët e organizatës “Ylli i lirisë” njëri pas tjetrit u dekonspiruan dhe u arrestuan. Pas torturave të tmerrshme Ismail Selimi u dënua me tre vite burg të rëndë,  Nehat Selimi me tre vite burgi të rëndë Ilmi Avdiu me 2 vite, Liman Jashari me 1 vit dhe Njazi Avdiu me 2 vite burg të rëndë. Kurse të dënuarit në Shkup ishin:  Enver Selimi me 5 vite burg të rëndë, kurse Mustafë Mehmeti 4 vite mbrojtje në liri.

Edhe pse këto arrestime për nga kohëzgjatja ishin më të vogla se ato që do të pasonin pas vitit 1981, megjithatë ato ndodhën në atë periudhë që simboli i rezistencës shqiptare Adem Demaçi e ka quajtur zezona, periudhë kjo më e errët e diskriminimit. Pra ishin këto veprimtari do të thosha ndoshta jo aq masive por që i hapën shtigjet për përmbysje të mëdha historike sepse u pasuan nga demonstratat e vitit 1968 që nxorën në veprim ngritjen e flamurit shqiptar, themelimin e universitetit të Prishtinës dhe shkëmbimin kulturor Kosovë-Shqipëri dhe të gjitha këto së bashku e prodhuan standardin e gjuhës së njësuar shqipe në Kongresin Drejtshkrimit në vitin 1972, në Tiranë, duke vazhduar mandej me shënimin e 100 vjetorin e lidhjes shqiptare të Prizrenit me demonstratat e vitit 1981 e deri te lufta titanike për jetë a vdekje e UÇK-së.

Sot në këtë 50 vjetor të kësaj ngjarje të shënuar do të jemi të lumtur që sado pak të kemi pasur guxim për të kontribuar dhe vullnet për t’i shërbyer nderit dhe krenarisë së Shqipërisë Etnike.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …