Prof. Dr. Jeton Kelmendi: ATY KU EKSTREMI BËHET NORMË – SHOQËRIA PO TË SHPËRBLEN

Prof. Dr. Jeton Kelmendi: KOSOVA E HUMBI NJË BETEJË

Vendimi i shkallës së parë i Dhomave të Specializuara në Hagë, me të cilin Hashim Thaçi u dënua me 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18, Rexhep Selimi me 13 dhe Jakup Krasniqi me 25 vjet, përbën një goditje të rëndë juridike, politike dhe morale për Kosovën. Katër ish-drejtuesit e UÇK-së u shpallën fajtorë për ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje, ndërsa u liruan nga akuzat për krime kundër njerëzimit. Ky është vendim i shkallës së parë dhe mbrojtja ka të drejtë ankese; prandaj procesi juridik ende nuk ka marrë fund. Megjithatë, sot mund të thuhet se Kosova e humbi një betejë të madhe – jo luftën për të vërtetën historike, por betejën e parë për mënyrën se si historia e saj po paraqitet para botës. Përshtypja se verdikti mund të ketë qenë i paracaktuar është forcuar nga atmosfera shumëvjeçare që e ka shoqëruar procesin. Koha e gjatë e paraburgimit, përdorimi i gjerë i dëshmive të mbrojtura, kufizimi i informacionit publik dhe mënyra kategorike me të cilën Prokuroria e ndërtoi narrativën e saj krijuan bindjen se përfundimi ishte përcaktuar shumë më herët. Fakti se në Beograd, por edhe në qarqe të caktuara në Prishtinë, dukej sikur pritej me siguri një verdikt dënues, ushqen dyshime të ligjshme politike. Megjithatë, dyshimi nuk është provë. Për të thënë se dikush e dinte paraprakisht vendimin kërkohen të dhëna konkrete për rrjedhje informacioni, komunikime ose ndërhyrje në trupin gjykues. Pa to, kjo mbetet një hipotezë politike që meriton hetim, jo një fakt i vërtetuar. Serbia kishte interes të jashtëzakonshëm strategjik që ky proces të përfundonte me dënime të rënda. Për më shumë se dy dekada, aparati shtetëror, diplomatik, mediatik dhe i inteligjencës serbe ka punuar për ta zhvendosur vëmendjen ndërkombëtare nga krimet sistematike të forcave serbe drejt pretendimit se UÇK-ja ishte organizatë kriminale. Një shtet me shërbime të trashëguara nga aparati jugosllav, me arkiva, rrjete bashkëpunëtorësh dhe burime financiare, natyrshëm do të përpiqej të grumbullonte materiale, të identifikonte dëshmitarë dhe të ndikonte në mjedisin informativ. Prandaj, është e arsyeshme të kërkohet transparencë mbi origjinën e çdo dokumenti të ardhur nga Serbia, zinxhirin e ruajtjes së tij dhe kontaktet eventuale ndërmjet dëshmitarëve e ndërmjetësve. Por pohimi se dëshmitarë të caktuar shqiptarë janë financuar nga inteligjenca serbe nuk duhet paraqitur si fakt pa dëshmi të verifikueshme, por gjithësesi dyshim shumë i fuqishëm.

Nga ana tjetër një nga pasojat më të dhimbshme të këtij procesi është se akuza u mbështet në masë të konsiderueshme në dëshmi që lidhen me viktima ose dëshmitarë shqiptarë. Kjo i dha Serbisë mundësinë propagandistike të thotë se shqiptarët po dëshmojnë kundër vetë UÇK-së. Pikërisht këtu duhet bërë dallimi ndërmjet përgjegjësisë individuale dhe karakterit të luftës. Strategjia serbe është më e hollë. Ajo synon që dëshmitë e shqiptarëve të përdoren për ta përmbysur raportin moral ndërmjet agresorit dhe viktimës. Në këtë rrëfim, Serbia përpiqet të paraqitet sikur ka mbrojtur jo vetëm serbët, por edhe shqiptarët nga UÇK-ja. Ky është shtrembërim historik. Shteti serb nuk hyri në Kosovë për t’i mbrojtur shqiptarët, ndërsa aparati i tij ushtarak, policor dhe paramilitar kreu vrasje, masakra, dëbime dhe shkatërrime në shkallë të gjerë. Vetë trupi gjykues theksoi se procesi nuk trajtonte krimet, të cilat i quajti të padiskutueshme, të forcave dhe paramilitarëve serbë kundër shqiptarëve të Kosovës. Ky sqarim është i rëndësishëm, por nuk e zhbën pabarazinë politike të krijuar nga një gjykatë e përqendruar pothuajse vetëm te njëra palë. Dënimet nxjerrin në pah edhe dështimin e institucioneve të Kosovës. Gjykata u krijua formalisht në kuadër të sistemit juridik të Kosovës, por nën trysni të jashtëzakonshme ndërkombëtare. Udhëheqësit kosovarë pranuan krijimin e saj pa siguruar mekanizma të mjaftueshëm për mbrojtjen e kontekstit historik, barazinë procedurale dhe mbikëqyrjen demokratike. Kosova nuk ndërtoi arkiv të plotë të luftës, nuk dokumentoi me profesionalizëm të gjitha krimet serbe dhe nuk krijoi një qendër të fuqishme ndërkombëtare për kundërshtimin e propagandës së Beogradit. Ndërkohë, Serbia punoi pandërprerë me diplomaci, dokumente, lobim dhe narrativë mediatike. Prishtina reagoi vonë, e përçarë dhe kryesisht emocionalisht.

Verdikti nuk duhet të përdoret as për luftë të brendshme partiake. Nëse qarqe politike në Prishtinë e kanë ditur ose e kanë pritur rezultatin dhe kanë heshtur për përfitime politike, kjo do të ishte moralisht e rëndë. Por edhe këtu nevojiten fakte. Kundërshtarët e ish-drejtuesve të UÇK-së nuk duhet ta shfrytëzojnë Hagën për të eliminuar rivalët, ndërsa mbështetësit e tyre nuk duhet ta trajtojnë çdo kritikë si tradhti. Çështja tashmë tejkalon fatin politik të katër të dënuarve: ajo prek kujtesën e luftës, legjitimitetin e rezistencës dhe dinjitetin e shtetit.Në fazën e ankimit, mbrojtja duhet të godasë me argumente konkrete vlerësimin e dëshmive, lidhjen ndërmjet pozitave drejtuese dhe veprave të caktuara, si dhe zbatimin e konceptit të ndërmarrjes së përbashkët kriminale. Duhet të shqyrtohen kundërthëniet e dëshmitarëve, dokumentet me prejardhje të dyshimtë dhe çdo mundësi ndikimi të jashtëm. Kuvendi dhe Qeveria duhet të kërkojnë ekspertizë ndërkombëtare, të mbështesin ligjërisht mbrojtjen dhe të dokumentojnë në disa gjuhë karakterin çlirimtar të UÇK-së, pa mohuar se çdo viktimë individuale ka të drejtë në drejtësi.

Kosova e humbi një betejë, por nuk guxon ta humbasë të vërtetën. E vërteta e Kosovës mbështetet në faktin se UÇK-ja lindi si përgjigje ndaj shtypjes dhe terrorit shtetëror serb dhe se lufta e saj kishte synim çlirimin. Asnjë verdikt ndaj individëve nuk mund ta shndërrojë agresorin në shpëtimtar dhe viktimën në agresor. Përgjigjja më e fuqishme nuk është zemërimi i pakontrolluar, por bashkimi politik, kërkimi i provave, ankimi profesional dhe mbrojtja e argumentuar e historisë. Drejtësia për çdo viktimë dhe mbrojtja e luftës çlirimtare nuk e përjashtojnë njëra-tjetrën. Pikërisht mbi këtë dallim duhet të ndërtohet beteja e ardhshme e Kosovës.

Kontrolloni gjithashtu

Deklaratat e fundit të përfaqësuesve qeveritarë se “nuk mjafton një vit për ndryshimet kushtetuese” janë dëshmi e mungesës së vullnetit politik dhe e dështimit të kësaj qeverie për ta çuar vendin drejt integrimit europian dhe për të respektuar vetë Marrëveshjen e Ohrit. Prej ditës së parë të mandatit, përveç bllokimit të perspektivës evropiane, kjo qeveri dhe partnerët e saj kanë sulmuar themelet e barazisë dhe të Marrëveshjes së Ohrit: • kanë shfuqizuar balancuesin, duke cenuar përfaqësimin e drejtë të shqiptarëve dhe komuniteteve tjera; • kanë zhvlerësuar Marrëveshjen e Ohrit duke ia dorëzuar implementimin figurave me bindje antishqiptare dhe antiperëndimore, si Ivan Stoillkoviç; • kanë fshirë diasporën nga përfaqësimi politik dhe kanë zvogëluar shqiptarët në përllogaritjet zyrtare; • nuk respektojnë përdorimin zyrtar të gjuhës shqipe dhe kanë zhvlerësuar Inspektoratin e gjuhëve dhe Agjencinë e gjuhëve. Sot, përveç dështimit me ndryshimet kushtetuese, kjo qeveri hap fronte të reja kundër mekanizmave të barazisë si shumica e Badenterit, një nga shtyllat më të forta kushtetuese që garanton stabilitetin ndëretnik, barazinë reale në vend dhe mbron nga majorizimi. Çdo tentativë për ta relativizuar ose rishikuar Badenterin është tentativë për ta kthyer shtetin pas në përjashtim dhe diskriminim. Jemi dëshmitarë se gjithnjë e më shumë po zënë vend ide të rrezikshme, që përfaqësojnë ata që besojnë se shtetet multietnike nuk funksionojnë dhe se duhet ndërtuar shtete etnike. Kjo qasje manifestohet në dy drejtime: përmes goditjeve të Marrëveshjes së Ohrit, që rrënojnë barazinë e brendshme, dhe përmes bllokimit të rrugës europiane, që e izolon vendin dhe e kthen mbrapa. Bashkimi Demokratik për Integrim mbetet forca politike që ka mbrojtur dhe do të mbrojë Marrëveshjen e Ohrit, kursin euroatlantik të vendit dhe dinjitetin e qytetarëve. Shqiptarët nuk do të lejojnë kthimin e shtetit në padrejtësi dhe përjashtim. Tetori është afër dhe populli do të flasë fuqishëm. Ora e përgjegjësisë politike dhe juridike po afron. Marrëveshja e Ohrit nuk cenohet, barazia nuk negociohet.

BDI: Jo vetëm sistemi bankar, por edhe insulina i jepet në duar botës serbe

Pas Alta Bankës dhe hyrjes së kapitalit serb në telekomunikacion, sot zbulojmë një tjetër çështje …