Skender Xhakaliu dhe Ekrem Krasniqi: Banka e Kosovës për Prodhim do të ndalte eksportin e parave të gatshme dhe deficitin tregtar

]]

Kosova është një vend që, për fat të keq, eksporton më shumë para se sa mallra. Ky trend ka vazhduar që nga përfundimi i luftës dhe ka sjellë një rritje të jashtëzakonshme të deficitit tregtar ndër vite (shih diagramin e importit dhe eksportit 2005-2023, të krijuar nga të dhënat e ASK ).

Për ta ndalur dhe zvogëluar këtë deficit, është e nevojshme që të rritet prodhimi vendor dhe të zëvendësohen mallrat e importuara me ato të prodhuara në vend. Një mënyrë efektive për të arritur këtë synim është krijimi i një banke vendore për prodhim.

BKP do të ishte një institucion financiar i krijuar në bazë të një partneriteti publiko-privat (PPP), me fokus të vetëm në financimin dhe mbështetjen e sektorit prodhues të Kosovës. Kjo bankë do të ofronte kredi me norma më të ulëta interesi sesa bankat ekzistuese në tregun financiar të vendit tonë, duke i ndihmuar kompanitë vendore të rrisin kapacitetet e tyre prodhuese dhe të përmirësojnë cilësinë e produkteve të tyre.

Përse është e domosdoshme krijimi i BKP? 

Zvogëlimi i Deficitit Tregtar:

-Një nga qëllimet kryesore të BKP është që të ndihmojë në zvogëlimin e deficitit tregtar duke rritur prodhimin vendor dhe zëvendësimin e mallrave të importuara me ato të prodhuara në vend. Rritja e prodhimit vendor do të rriste eksportet dhe do të reduktonte varësinë nga importet.

Rritja e Punësimit:

-Me rritjen e kapaciteteve prodhuese, do të krijohen vende të reja pune, duke përmirësuar kështu mirëqenien socio-ekonomike të qytetarëve.

Përmirësimi i Cilësisë së Produkteve:

-BKP do të ofrojë mbështetje financiare për përmirësimin e cilësisë së produkteve, duke i bërë ato më konkurruese në tregjet vendore dhe ndërkombëtare.

-Ofrimi i kredive me norma të ulëta interesi do t’i ndihmojë kompanitë private që të rriten dhe të zhvillohen, duke kontribuar në zhvillimin e përgjithshëm ekonomik të vendit.

Kapitalizimi dhe Struktura e Bankës:
Banka do të financohej nga një kombinim i burimeve financiare publike dhe private.

Sektori publik:

-Pjesëmarrja e qeverisë dhe ndërmarrjeve publike aksionare do të duhej të ishte me 51% të kapitalit fillestar.

Sektori privat në Kosovë dhe i Diasporës :

-Sektori privat vendor dhe ai i Diasporës do të duhej të ishte pjesëmarrës në kapitalin fillestar të bankës me pjesën tjetër, pra në 49%. Në kuadër të kësaj, kompanitë private vendore dhe ato të Diasporës, e po ashtu edhe qytetarët e Kosovës dhe nga Diaspora do të duhet pasur derën e hapur që të investojnë dhe të jenë aksionarë në këtë bankë.

Burimi për kapitalin fillestar:
-Kapitali fillestar i pjesës së qeverisë do të duhej kërkuar në tre adresa kryesore:
a) Mbetja buxhetore: Pjesë e mbetjeve (suficiti) buxhetore të vitit rrjedhës që mund të ri-destinohen duke investuar në krijimin e bankës.
b) Ri-destinimi i fondeve: Fondet e parashikuara për disa projekte të mëdha infrastrukturore, mund të ri-destinohen për krijimin e BKP-së, meqë investimi në prodhim ka rëndësi të madhe për zhvillimin ekonomik të vendit.
c) Fondi i Kursimeve Pensionale (TRUST): Kthimi në Kosovë i një pjese të Fondit të Kursimeve Pensionale që është investuar jashtë vendit mund të përdoret si burim pjesëmarrës për kapitalin fillestar për bankën, duke e bërë kështu TRUST-in aksionar në pjesën 51% të sektorit publik.

Bashkë-kreditimi me Bankat Ndërkombëtare është një mënyrë shtesë e zgjerimit të aktiviteteve të BKP-së në projekte specifike në sektorin e prodhimit.

Për projekte të caktuara të prodhimit, BKP mund të kërkojë bashkë-kreditim nga bankat e huaja, në rend të parë nga EBRD, EIB dhe KfW. Këto projekte mund të përfshijnë përdorimin e energjisë së ripërtërishme, ruajtjen e ambientit dhe efikasitetin energjetik.

Riciklimi deri në prodhim gjysmë-final apo final, është një kategori e këtyre llojeve të projekteve prodhuese, pos të tjerave projekte që do të investonin në përdorimin e energjisë së ripërtërishme në projekte prodhuese/fabrika.

Përfitimet e krijimit të BKP
-Rritja e të Ardhurave të Shtetit: Qeveria e Kosovës do të përfitonte taksime të reja nga prodhimi i mallrave të plasuar në tregun vendor dhe të jashtëm, si dhe nga punësimi i qytetarëve në këto kompani.
-Lehtësira Fiskale: Qeveria mund të ri-dizajnojë lehtësira fiskale për kompanitë që rrisin kapacitetet e tyre prodhuese aktuale, si dhe për kompanitë e reja që futen në prodhim.
– Dividenta dhe Përfitime Financiare: Ndërmarrjet aksionare dhe ato jo-aksionare të bankës do të përfitonin nga kamatat e ulëta të kredisë, ndërsa ato aksionare si dhe individët aksionar edhe disidenten e bankës në fund të vitit.
– Rritja e Investimeve dhe Konkurrencës: BKP mund të bëhet aksionare në ndërmarrjet kliente të suksesshme, duke rritur kështu investimet dhe konkurrencën në treg.

Roli i Diasporës si Aksionar në Bankën e Kosovës për Prodhim (BKP)

 

Diaspora shqiptare ka luajtur gjithmonë një rol të rëndësishëm në zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të Kosovës. Me remitancat e tyre, anëtarët e Diasporës i kanë mbështetur familjet e tyre dhe kanë kontribuar në stabilitetin ekonomik të vendit. Megjithatë, është koha që ky kontribut të shkojë një hap më tej dhe të përfshihet drejtëpërdrejt edhe në krijimin e një Banke për Prodhim, një institucion financiar që do të ndihmojë në zhvillimin e sektorit prodhues të Kosovës.

Ky artikull shqyrton rëndësinë e rolit të Diasporës si aksionar në këtë bankë dhe përfitimet e mundshme nga ky angazhim.

Roli Strategjik i Diasporës si Aksionar:
– Kontributi Financiar: Diaspora shqiptare është një burim i madh kapitali që mund të investohet në projekte strategjike në Kosovë. Duke qenë aksionarë në BKP, individët dhe bizneset e Diasporës mund të kontribuojnë financiarisht në rritjen e kapaciteteve prodhuese të vendit.
-Transferimi i Njohurive dhe Teknologjisë: Përveç kontributit financiar, pjesëtarët e Diasporës mund të sjellin edhe njohuritë dhe teknologjinë e përparuar nga vendet ku jetojnë dhe punojnë. Kjo do të ndihmonte në përmirësimin e proceseve prodhuese dhe në rritjen e cilësisë së produkteve vendore.
-Zgjerimi i Tregjeve: Përmes lidhjeve të tyre ndërkombëtare, Diaspora mund të ndihmojë në zgjerimin e tregjeve për produktet kosovare. Kjo do të ndihmonte në rritjen e eksporteve dhe në zvogëlimin e deficitit tregtar.

Përfitimet e Diasporës nga Pjesëmarrja si Aksionar:
-Dividenta dhe Përfitime Financiare: Si aksionarë, anëtarët e Diasporës do të përfitojnë nga dividenta e bankës dhe nga përfitimet financiare të projekteve të suksesshme.
-Ndikimi në Zhvillimin Ekonomik të Vendit: Duke investuar në BKP, Diaspora do të ketë një ndikim të drejtpërdrejtë në zhvillimin ekonomik të Kosovës. Kjo është një mundësi për të kontribuar në të ardhmen e vendit dhe për të përmirësuar kushtet e jetesës për të gjithë qytetarët.

-Rritja e Ndërgjegjësimit dhe Angazhimit: Pjesëmarrja si aksionarë do të rrisë ndërgjegjësimin dhe angazhimin e Diasporës për zhvillimin e Kosovës. Ky angazhim do të krijojë një lidhje më të fortë mes Diasporës dhe vendit të tyre të origjinës.

Sfida dhe Zgjidhje për Angazhimin e Diasporës:
– Komunikimi dhe Informimi: Është e rëndësishme që BKP të ketë një strategji të qartë komunikimi për të informuar dhe për të angazhuar Diasporën. Kjo mund të përfshijë organizimin e konferencave, seminareve dhe takimeve të rregullta me anëtarët e Diasporës.
-Lehtësirat për Investime: Qeveria dhe BKP duhet të krijojnë lehtësira për investimet e Diasporës në sektorin e prodhimit, duke përfshirë lehtësirat fiskale dhe administrative. Kjo do të ndihmonte në tërheqjen e investimeve dhe në rritjen e pjesëmarrjes së Diasporës si aksionarë në BKP.
-Krijimi i Strukturave të Besueshme: Është e domosdoshme që BKP të ketë struktura të besueshme dhe transparente, për të siguruar që investimet e Diasporës të jenë të mbrojtura dhe të përdoren në mënyrë efikase.

Roli i Qeverisë në Inkurajimin e Pjesëmarrjes së Diasporës:
-Qeveria e Kosovës duhet të luajë një rol aktiv në inkurajimin e pjesëmarrjes së diasporës si aksionarë në BKP. Kjo mund të përfshijë krijimin e politikave mbështetëse dhe lehtësirave fiskale, si dhe sigurimin e një mjedisi të qëndrueshëm dhe të favorshëm për investime. Gjithashtu, qeveria mund të ndërmarrë fushata ndërgjegjësimi për të promovuar përfitimet e investimeve në BKP dhe për të inkurajuar Diasporën që të angazhohet aktivisht në këtë iniciativë.

Është koha urgjente që vendim-marrësit institucional në Kosovë dhe sektori privat i prodhimit të përfshihen në betejën për të goditur deficitin e rreptë tregtar. Banka e Kosovës për Prodhim (BKP) është aksioni i munguar deri më tash.