Adil Fetahu

Adil Fetahu: Vojvodina si Katalunja

*As Kosova nuk është Krime, as Vojvodina nuk është Sevastopol”

“Vojvodina nasha dika, bice Republika” (Vojvodina krenaria jonë, do bëhet Republikë)

Me këto dhe tjera përmbajtje e mesazhe, në Novi Sad dhe në disa qytete tjera të Vojvodinës, janë shfaqur (më 6 e 9 shtator 2019) grafite e pllakate të Organizatës “Mllada Vojvodina” (Vojvodina e Re), e cila “në programin e saj” ka pavarësinë e Vojvodinës nga Serbia.  Kjo organizatë  ekziston dhe vepron në Vojvodinë që nga viti 2015, dhe veprimin e vet më aktiv e ka filluar pas zgjedhjeve në Kataloni, në të cilat  patën fituar forcat që angazhohen për pavarësi nga Spanja. Madje, disa grafite edhe e kishin këtë përmbajtje: “Vojvodina = Katalonia”.

Edhe pozita edhe opozita në Vojvodinë janë deklaruar se nuk kanë lidhje me këtë organizatë. Megjithatë, Liga Socialdemokrate e Vojvodinës, parti e kryesuar nga Nenad Çanak, thotë se nuk është fshehtësi që e përkrahin idenë për Vojvodinën Republikë, veçse  realizimin e kësaj  ideje duhet arritur përmes institucioneve, duke ia kthyer Vojvodinës pushtetin legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor, të hyrat dhe pasuritë burimore, ashtu sikur i ka pasur deri në vitin 1988.

Partia Përparimtare Serbe (e Vuçiqit), e dënon veprimin e “Mllada Vojvodinës”, sepse, sipas tyre, ky veprim ka karakter dezintegrues  e separatist dhe është në kundërshtim me rrugën e reformave  “që po bënë Serbia”. Ndonëse këto parulla nuk përkrahën nga shumica e qytetarëve, megjithatë, për shkak të përmbajtjes së tyre, nuk duhet as të mbiçmohen as  të nënçmohen, thonë nga qarqet e regjimit serb.

Organizata  “Mllada Vojvodina” herë-pas-here, sipas rasteve,  shfaqet me aktivitetet dhe performansat  e saj. Kështu, me rastin e vizitës së kryetarit të Rusisë, Vlladimir Putin në Serbi (17.01.2019), në Vojvodinë  u shfaqën pllakate me parulla kundër asaj vizite: “Putine – Goo”; “As Kosova nuk është Krime, as Vojvodina nuk është Sevastopol”; “Antifashizmi në Vojvodinë, kurrë nuk do t’i frikësohet revizionizmit serbijan”;  “Kushdo që mbështetë rehabilitimin e shërbëtorëve të fashizmit dhe të kriminelëve të Luftës së Dytë Botërore, është armik i Vojvodinës”; “Do të sanksionohën në mënyrën më të ashpër të gjithë ata që do përpiqen ta zvogëlojnë rëndësinë e luftës antifashiste”; “Vdekje Obrazit – Liri Vojvodinës”, etj.

Sipas përfaqësuesve të kësaj Organizate,  Vojvodina është viktimë e centralizmit dhe unitarizmit serbomadh, prandaj ardhmëria e Vojvodinës nuk mund të ndërlidhet me nacionalizëm, me klerofashizëm  dhe me vlera antieuropiane.

Me rastin e 100-vjetorit të aneksimit dhe bashkimit të Vojvodinës me Serbinë (1918-2018), në sheshin “Petar Karagjorgje Petroviq”, përmendoren e të cilit e zbuloi Vuçiqi, Organizata “Mllada Vojvodina”, mbi pllaken origjinale të emërtimit të sheshit, e kishte vu pllakën e vet, me emërtimin: “Trg Republike Vojvodine” (Sheshi i Republikës së Vojvodinës), ndërsa në disa qytete tjera të Vojvodinës kishin vu pllakatet me tekstin: “Pas 100 vjetëve edhe Hongkongu i tha (Kinës, v.j.) – mirupafshim”!

Ndërkaq, me rastin e paralajmërimit të ardhjes në Novi Sad të poetit dhe akademikut ultranacionalist Matija Beçkoviq, për të promovuar librin e tij “Stotine mojih portreta” (Njëqint portretet e mia),  që u mbajt në selinë e  Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Serbisë – Dega në Novi Sad (më 6 nëntor 2019), në muret e asaj shtëpie ishte vu pllakata: “Beçkoviqu – idi kuci” (Beçkoviq – shko në shtëpi)! E njëjta gjë u përsërit më 9 nëntor, në Zrenjanin, duke vu pllakatën dhe eklipsuar plotësisht pllakatën me portretin e madh të Beçkoviqit.

Njësitë antigrafite të shërbimeve komunale të Novi Sadit e qyteteve tjera, vrapojnë dhe i  heqin, fshijnë, gëlqerosin e mbulojnë pllakatat dhe grafitet e Organizatës “Mllada Vojvodina”.

 

Memorandumi për Ardhmërinë e Vojvodinës

 

Se aktiviteti i Organizatës “Mllada Vojvodina” nuk është i vetmuar dhe izoluar, dhe se në njëfar mënyre ka mbështetjen edhe të disa partive politike dhe organizatave joqeveritare në Vojvodinë, tregon edhe rasti i fundit i lidhjes së një “Memorandumi për Ardhmërinë e Vojvodinës”. Në të vëretë, më 17 dhjetor 2019, përfaqësuesit e 9 partive politikke dhe organizatave joqeveritare, ndër të cilat më të njohura ishin: Liga Socialdemokrate e Vojvodinës, Partia Vojvodinase, Lidhja Demokratike e Kroatëve në Vojvodinë, Aleanca e Rumunëve të Vojvodinës, Partia Malazeze, Lidhja e Sllovakëve të Vojvodinës, “Së bashku për Vojvodinën”, Lëvizja Liberaldemokrate e Vojvodinës dhe “Forumi V-21”, në bashkëpunim me Frontin e Vojvodinës, i cili bashkon disa organizata joqeveritare,- nënshkruan në Beograd  Memorandumin për Ardhmërinë e Vojvodinës.

Duke paraqitur argumente e degradimit të gjithanshëm të Vojvodinës nën centralizmin serb, ky bashkim i partive, si një koalicion parazgjedhor, pretendon që pas zgjedhjeve të ardhshme në Serbi, të zhvillojë luftë institucionale për kthimin e autorizimeve që ka pasur Vojvodina deri në vitin 1988. Ata thonë se ideja e tyre është për një Vojvodinë Europiane. Ata që e njohin më mirë historinë e Vojvodinës, e dinë se kjo krahinë edhe sa ishte  pjesë  e Austrohungarisë, deri në  vitin 1918, e  ka pasur identitetin e vet  dallues, si rajon multikultural.

Njëri nga nënshkruesit e Memorandumit (memorandum emër famëkeq, që na përkujton në Memorandumin e Akademisë Serbe të Shkencave, v.j.), Nenad Çanak, theksoi se Fronti Vojvodinas tubon forcat proeuropiane në Serbi, dhe fton të gjitha forcat e tilla të bashkohen në zgjedhjet e ardhshme, ngase Serbia gjendet në krizë të thellë politike, të cilën e ka shkaktuar nacionalizmi dhe centralizmi serbomadh. Aleksandar Oxhiq, kyetar i Partisë Vojvodinase, thotë se  në rrugën europiane nuk mund të shkohet përmes Rusisë ose Unionit Euroaziatik.

Prioritet i veprimit të forcave të bashkuara në Memorandum do të jetë realizimi i të drejtave më të mëdha dhe avancimi i statusit të Vojvodinës, përmes rajonizimit dhe decentralizimit të Serbisë. Vetëm anëtarësimi i plotë i Serbisë në BE dhe në NATO garanton progresin politik, shoqëror, ekonomik dhe civilizues, theksohet në Memorandum. Pa anëtarësimin në këto struktura, Serbia do të mbetet edhe më tutje rob i strukturave politike e të sigurisë, të cilat e kanë futur në luftë me fqinjët më të afërt dhe me shtetet më demokratike. Prandaj, marrëdhëniet me fqinjët duhet të jenë prioritet i Serbisë. Serbia duhet ta pranojë realitetin në Kosovë dhe të vazhdojë bisedimet në Bruksel, për të arritur marrëveshje juridikisht të obligueshme, theksohet në Memorandum.

Në lidhje me Memorandumin në fjalë, Organizata “Mllada Vojvodina” më 22 dhjetor k.v.,në derën e selisë së Ligës Socialdemokrate të Vojvodinës, kishte vu pllakatin me tekst: “Veç po ju vëzhgojmë se çfarë po bëni me Memorandumin e nënshkruar… Një shansë e keni. Nuk ka të ndalur. Luftë deri në funt. Vojvodina – Republikë! Tekstin e asaj pllakate e kishin vu edhe në twiter dhe në instagram të faqes së “Mllada Vojvodinës”.

Me gjithë këto “erëra që fryjnë në skenën politike e shoqërore të Vojvodinës”, duke pasur parasysh situatën e krijuar në atë krahinë të aneksuar para 100 vjetëve, , ku struktura e tashme e popullsisë është më se 80% serbe, synimet e “Mllada Vojvodinës” apo të forcave tjera që aspirojnë pavarësinë e Vojvodinës nuk kanë gjasa të realizohen. Vështirë se do të arrijnë të realizojnë çfarëdo edhe nga synimet për avancimin e pozitës juridike dhe statusit të Krahinës, në qoftë se nuk do ta kenë mbështetjen e plotë të fuqive të Evropës  dhe Amerikës, karshi synimeve të Rusisë për mbajtjen e Serbisë në orbitën e saj. Megjithatë, edhe maratona prej dhjetëra mijëra kilometrash, fillon me hapin e parë.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …