Mehmet Bislimi: NGA MARSI NË MARS!

Sa herë që vjen marsi, gurët rrokullisen e gumëzhijnë për trimat, ata kërkojnë që të vendosen në vendin e vet për të peshuar më mirë, nuk kanë thënë së koti që moti: ” Guri rënd peshon n’vend t’vet!” . mos pretendoni të sfidoni gurët e historisë, se nuk mateni dot me ta!…
Nga marsi në mars, sa shpejt ikën vitet, po bëhen njëzet e tri tani, kur gjuhët e flakëve të luftës, kishin përfshirë Kosovën. Njësitet e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, kishin lëshuar shtat, dhe po mateshin me pushtuesin për t’i treguar atij se ky vend ka dalzotësit e vet. Pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, po bënin historinë, ata po mateshin me ashpërsitë e pushtuesit Serb dhëmbë për dhëmbë. Çlirimtarët tanë, po tregonin gatishmërinë e vet për të paguar çmimin e lartë, pa varësisht kostos së saj- liria mbi të gjitha!

Komandanti ynë Legjendar Adem Jashari, po përdridhte mustaqet, dhe me shikimin e mprehtë po depërtonte rreptë atyre tymnajave dhe flakëve që po përcëllonin atdheun tonë. Ai kishte tre kut mustaqe, me shtatin si lis me rrema. Në shpinë mbante bjeshkët e Qyqavicës si mburojë, në gjoks bjeshkët e Shkëlzenit si pararoje! Ooo, kush ishte si ai, Oso Kukë, Mic Sokol, Jakup Ferr, Sefë Koshare e Kastriot, Ademi, biri i kësaj toke, legjendë e legjendave, kryefjala dhe kallëzuesi i lirisë së atdheut!

Siç e thotë legjenda për Gjergj Elez Alinë dikur, po, edhe Komandanti ynë me Bajlozin u pre në shtat, sa gjaku shkoj rreke! Nëntë herë ishte pre me dushmanin e me nëntë plagë në shtat po qëndronte në këmbë- si Jakup Ferri me trimat e vet.
Ai mbante plisin mbi sy, si strehët e kullave tona prej guri, me mitralozin nën sqetull, rreth fishek si dhëmbë kuçedër- do thoshte Jakova!…  pashëm pash po i binte tokës e qiellit kaltërosh të Kosovës, por si shqiponja që ruan zogjtë e vet. Në lartësitë e qiellit, mund të fluturojnë vetëm shqiponjat shqiptare, që ranë për atdhe nën kushtrimin e Komandantit Legjendar, Adem Jasharit:  “ Për liri, bini o burra!”…

Kur mërrolët lëshoheshin në ballin e Legjendarit, hallakatej moti, dhe zbrazej furishëm së bashku me breshëritë e plumbave të luftëtarëve të lirisë, që derdheshin mbi armikun gjakatarë. Ademi Jashari me trimat e tij, bënë historinë më të re të Kosovës. Ai, dha krejt çka pati për lirinë e atdheut. Komandanti ynë së bashku me trimat e tij, tanimë në gjirin e përjetësisë, i takojnë historisë së popullit tonë. Ata u bënë legjendë e gjallë e një qëndrese të pa imagjinueshme nga shumë strateg të djeshëm, por edhe të sotëm. Ata kaluan, madje edhe pragun e përjetësisë, Adem, të kujtojmë nga marsi në mars- marsi erdhi përsëri!…

Që nga ajo ditë e deri me sot, kaluan mbi dy dekada. Qytetaria e civilizuar, të gjithë atyre që bënë të pamundurën për çlirimin e vendit të vet, si dhe për gjëra tjera humane në shërbim të njerëzimin, i nderon dhe respekton me ndjenjën më të lartë, nga se ata bënë flijimin më sublim për qëllime humane. Qysh nga lashtësitë mitike të mbretërisë së perëndive, kur Prometheu u sakrifikua në emër të humanitetit për njerëzinë, ka mbetur diku një shenjë që quhet gur!, pra ai quhet “Guri i Prometheut!”. Nga ajo kohë e deri sot, në literaturën botërore, ky shembull i mishërimit në mbrojtje të njerëzisë në emër të vetëmohimit, flitet e shkruhet për këtë gur, ku thuhet: ” tek Guri i Prometheut!”… Ky sublimim në filozofi quhet mishërim, mishërim me njerëzoren, diçka e shenjët, diçka e madhërishme, diçka sublime…
Komandanti ynë Legjendar, para së gjithash, çliroi shpirtin tonë nga kushtëzimi i robërisë, të cilën ai e refuzoi me vendosmëri dhe nuk iu bind iluzionit të fundosur, prandaj triumfi filozofia e tij mbi konceptin për lirinë, guxim, guxim dhe vetëm guxim!

Të kujtojmë dhe të mos meditojmë nëpër histori: që nga lufta e Kosovës me 1389, pra që nga atëherë qëndron një gur, më vonë bënë edhe një mur, ku varrosen rropullitë e Sulltan Muradit të parë! Edhe sot ajo tyrbe në Mazgit të Kastriotit quhet e Tyrbja Sulltan Muradit, ku njerëzit kanë krijuar edhe besëtytni të ndryshme rreth saj, dhe shkojnë atje e gjunjëzohen (para ish kasapit të popullit shqiptar), për të kërkuar shërim!… Më vonë, po ashtu pushtuesit tanë, kanë ngulur, me shumë dinakëri edhe një guri tjetër diku në Gazimestan, ku tuboheshin pushtues e poltron për t’u betuar se do ta djegin Kosovën, kështu u rrokullisëm ne, nga një absurditet në absurditetin tjetrin me konceptin e varësisë shpirtërore!

Popujt e civilizuar, vunë nga një gur diku në shenjë mirënjohje, përderisa pushtuesit, këta gurë i vunë në shenjë hileje për të përvetësuar tokat tona, me gurët që kishin ngulur me duart e tyre të përlyera me gjak, në zemër të tokave shqiptare, deri edhe në prag të Patriarkanës së Pejës, Manastirit të Deçanit, mullirit të vjetër tek Ura e Ibrit etj.

Nëse dikush dje e bëri një mur për Sulltan Muradin, pse ne sot, nuk e vumë nga një Gur për Milush Kopiliqin, qoftë në fushëbetejë, qoftë në vendlindjen e tij, qoftë në Prishtinë apo Tiranë, i cili Sulltanit të madh të Turqisë ia la kokën në Kosovë si hipotekë, në faqet e historisë së përgjakur! Kush është ai që mund të na dëftej, se: Ku mund të gjunjëzohemi ne para gurit dhe emrit të Milush Kopiliqit që t’i përulem deri në gjunjë!…

Në gurtë e varreve të krushqve kam hasur, dhe janë të paprekur me qindra vjet- siç është e paprekur edhe legjenda për vëllavrasjen e dasmorëve tanë, ngase pushtuesi e ruante me fanatizëm “legjendën” mbi vëlla-vrasjet tona, për të na yshtur edhe më, por habit fakti se nuk janë ruajtur as gurët, dhe as legjendat për trimat e asaj kohë, që lanë kockat për lirinë e atdheut. Kush i vrau gurët dhe legjendat dje nëpër shekuj, dhe kush po i vret sot?!…

Sot, kur trimat tanë legjendën e zbriten nga qielli në tokë, dhe e bënë realitet- të kapshëm dhe të prekshëm, madje e ulën këmbëkryq në luadhin e madh të shqiptarisë, fatkeqësisht edhe sot mungojnë shumë gurë të historisë, si në Kosovë, Shqipëri, Luginë, Çamëri, ah Çamëri!…
Mos harroni: në gjithë Kosovën, pushtuesi Serb, kishte vu gurë, mbi të cilët u bazua edhe “pakoja e Ahtisarit!”, madje sot, po vihen kufijtë e plagëve të Kosovës, nënshkruar me dorën tonë, që të mos sillemi më andej pari, si tek guri i kullës së Isa Boletinit, tek Çakorri e kulla e zhlebit, tek rreth rrotullimi i Urës së Ibrit- parku i “paqes!”… nuk kalon dot as rruga tek Manastiri i Deçanit, as tek Patriarkana e Pejës, as tek Kisha Ortodokse e Millosheviqit, ngritur dhunshëm në mes Prishtine, mu tek Institucionet tona Universitare, nuk guxon të preket as të tre kunjat- trekëmbëshi mbrapa Kuvendit të Republikës, së e ka ngritur nomenklatura e titos, Kosovë rrethuar me kunja, Kosovë, Kosovë!…

Absurditete në kohë:
Dikur në Kuvendin e Kosovës u tha: “ Objektet e vetme, që nuk kanë leje ndërtimi janë; Kisha Ortodokse serbe (që ishte e ngritur), dhe Shtatorja e Lirisë, që nuk e ngritën kurrë!”, ky krahasim u tha publikisht, nuk u tha pa qëllim! Parlamenti i Kosovës (as sot), nuk i dha dy metra truall për Komandantit Legjendar në Prishtinë, sa për t’i vu këmbët ne tokë- si shpjegohet kjo!
Nga ana tjetër; ata që mohuan shtatoren e lirisë dhe Komandantin e saj dje, sot krejt solemnisht shkojnë e përkulen para varrit të Komandanti, dhe betohen në emër të atdheut dhe në emër të Adem Jasharit!, o zoti i madhe, sa e pështirë kjo ironi, Shqipëri o nënë Shqipëri!…

Një gur, një krua, një urë, një mur, një lis…

Një gur ku ka vënë kokën, një krua ku ka pirë ujë, një urë ku ka kaluar lumin, një mur ku është fortifikuar, një lis ku ka bërë një sy gjumë, Komandanti ynë Legjendar Adem Jashari- kjo nderon shqiptarinë, dhe historinë tonë më të re!

Nga marsi në mars, 2021
Mehmet BISLIMI

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …