Adil Fetahu

Adil Fetahu: A do të bëhet regjistrimi i popullsisë në Maqedoninë e veriut?

Regjistrimi i popullsisë, në secilin shtet të rregulluar, është një proces i rëndësishëm i evidentimit të potencialit njerëzor. Potenciali njerëzor është faktori kryesor i zhvillimit në të gjitha fushat e jetës dhe punës. Prandaj, me regjistrimin e popullsisë mblidhen të dhëna dhe evidentohet ky potencial dhe struktura e tij në nivel të shtetit dhe në nivele më të ulta të organizimit të shtetit,  që shërbejnë për çfarëdo lloj të planifikimi të zhvillimit të mëtejshëm, për çfarëdo fenomeni dhe krahasimi. 

Është bërë si rregull në shumicën e shteteve të rregulluara dhe stabile, që regjistrimi i popullsisë të bëhet në vitin e parë të secilës dekadë. Në ish-RSFJ, dmth. në republikat dhe krahinat e atij shteti, regjistrimi i popullsisë është bërë në vitet: 1948; 1953; 1961; 1971; 1981 dhe 1991.

Në Kosovën e pasluftës, regjistrimi i popullisë është bërë në vitin 2011, por ai regjistrim nuk ishte i plotë, sepse popullsia serbe e katër komunave veriore e bojkotuan regjistrimin, ndonëse as në komunat tjera regjistrimi nuk është kryer mirë dhe i plotë.

Në Maqedoninë e pavarur regjistrimi i popullisë është bërë në vitin 1994 dhe në vitin 2002, por dyshohet se është manipuluar me të dhënat nga rezultati i regjistrimit. 

Derisa në shtetet e rregulluara regjistrimi ka karakter demografik dhe ekonomik, në shtetet e pakonsoliduara,siç janë Kosova, Maqedonia, Bosnje-Hercegovina, Mali Zi, regjistrimi i popullsisë konsiderohet si proces politik, prandaj rezultatet nuk janë të besueshme, për shkak se manipulohet me të dhëna, për të paraqitur figurën etnike të popullsisë çfarë e dëshiron politika e shtetit,  e jo çfarë është në realitet. 

Shtyrja e regjistrimit të popullsisë së Maqedonisë

Në Maqedoninë e Veriut, siç po e quajnë tash zyrtarisht në bazë të presionit të Greqisë, regjistrimi i popullsisë ishte paraparë  të bëhej  prej 1 deri më 20 prill 2021. Mirëpo, me kërkesën dhe kërcënimin e opozitës maqedonase, se do ta bojktojë dhe nuk do t’i pranojë rezultatet e regjistrimit, ai regjistrim u shty për t’u bërë  në shtator të këtij viti (prej 5 deri më 30 shtator). Shtyrjën e regjistrimit e bënë kryeministri  aktual Zoran Zaev, në marrëveshje me kryetarin e partisë opozitare maqedone VMRO-DPMNE, Hristijan Mickoski, pa pjesëmarrjen e asnjë lideri të partive politike shqiptare. Kështu, në bazë të asaj marrëveshje, shtyrja e afatit të regjistrimit u “arsyetua” me rrezikun e përhapjës së pandemisë së koronavirusit, por arsyeja e vërtetë ishte  “pandemia nacionaliste” e politikës maqedonase dhe jo pandemia shëndetësore. Sepse në zhvillimet aktuale në Maqedoni, pala maqedonase ia ka frikën rezultateve  reale që do të dalin nga regjistrimi, ku do të ketë një rënie të popullsisë maqedone dhe rritje të popullsisë shqiptare. Përkundër  antagonizmave  politike të Zaevit e Mickovskit, kur është në pyetje çështja në raportet kundër   shqiptarëve, ata gjejnë gjuhë të përbashkët.

Nga ana tjetër, në shtetin e brisht të Masqedonisë, liritë dhe të drejtat e qytetarëve janë të përcaktuara në bazë të përqindjës së popullsisë! Sipas Marrëveshjes së Ohrit   (2001), në Maqedoni janë krijua dispozita, në bazë të të cilave të drejtat dhe liritë e shqiparëve varen nga përqindja e pjesëmarrjes së tyre  në popullsinë në nivel të vendit dhe në nivel të komunave. Në bazë  të asaj përqindjeje, do duhej të kenë të drejtën e përdorimit të gjuhës amtare, punësimit, lirinë e përdorimit të simboleve, në nivel lokal (të komunave) dhe në nivel qendror të shtetit. Të drejtën e përdorimit të gjuhës dhe të punësimit në sektorin publik do ta kenë nëse arrijnë 20% të popullsisë në nivel lokal, respektivisht në nivel të vendit, ndërsa të lirinë e përdorimit të simboleve kombëtare (flamurit) – nëse arrijnë 50% në strukturën e popullsisë! Nga regjistrmi i vitit 2002,  përkundër të gjitha malverzimeve me teknikat dhe metodat e regjistrimit dhe të përpunimit të rezultateve, doli se nga 2,1 milion të banorë të Maqedonisë, Shqiptarë ishin 25,7%

Rritjes së kësaj përqindjeje të shqiptarëve ia kanë frikën maqedonasit, prandaj do të bëjnë përpjekje ta shtojnë ose ta manipulojnë prcesin e regjistrimit dhe përpunimit të të dhënave nga regjistrimi, në mënyrë që rritja e përqindjes së pjesëmarrjes së popullsisë shqiptare të mos ndodhë.

 Në fillim të marsit 2021 filloi regjistrimi i diasporaës së qytetaraëve të Masqedonisë. Menjëherë u vërejt një numër i madh i shqiptarëve të regjistruar (rreth 200.000), përkundër faktit se mund të regjistrohen vetëm personat të cilët e kanë numrin amë të regjistrimit të Maqedonisë.  Edhepse procesi i regjistrimit të diasporaës vlenë deri në përfundimin e regjistrimit (30 shtator), shtyrja e regjistrimit brënda shtetit ka bërë që dinamika dhe interesimi i qytetarëve në diasporë për t’u regjistruar, ka rënë dukshëm,  gjë që do të ketë pasoja në rezultatin e përgjithshëm.  

Gazetari serbo-maqedonas, Dragan Pavlloviq-Llatash, në një intervistë për TV-1, e ka alarmuar Maqedoninë për rrezikun që i kanoset, poqese regjistrohet diaspora shqiptare. Sipas tij, regjistrimi i diasporaës e rritë përqindjën e popullsisë shqiptare dhe krijon kushte dhe obligime që në çdo veprimtari publike të përdoret gjuha shqipe, rritet punësimin e shqiptarëve, të cilët do t’i paguajmë ne, dhe së fundi do të shpie në federalizimin e Maqedonisë, thotë ky gazetar i brumosur me amalgamin e nacionalizmit  serbo-maqedon.

Sipas të dhënave të publikuara, në periudhën 2008 -2019,   popullsia maqedone ka pasur më shumë vdekje se lindje, dhe  ka pasur rënie për 35000 banorë maqedonë, derisa popullsia shqiptare në të njëjtën kohë ka pasur rritje për 53000 banorë. Këto shifra janë alarmuese për nacionalizmin e shfrenuar maqedon. Kur kësaj i shtojmë edhe frikën, se në regjistrimin e ardhshëm, një numër i konsideruar i popullsisë do të regjistrohen si bullgarë, atëherë mund të kuptohet  friga nga rezultatet e regjistrimit dhe motivi për shtyrje  dhe manipulim me procesin dhe me rezultatet. 

Se a do të bëhet regjistrimi i paraparë, që duhet të fillojë më 5 shtator 2021, apo do të gjenden arsye e pretekste për ta shty më tutje, e në kohë të pacaktuar, kjo mbetet të shihet së shpejti. Sidoqoftë,  liderët e partive politike shqiptare në Masqedoni, do duhej të binin “ne një gojë”, të këmbëngulnin  për regjistrimin dhe  ta ftonin popullin të regjistrohen të gjithë, si residentët brënda shtetit të Maqedonisë, ashtu edhe ata të diasporës.

 

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …