Fatmir Graiçevci

Fatmir Graiçevci: Strukja e humanizmit

Ku ishte strukur keqardhja e dhimbja e madhe e këtyre ditëve kur po bëheshin masakra në Çeçeni, Siri, Burma ( Mianmar),…

   Sa gëzohet njeriu kur anekënd botës sheh popuj me përkatësi të ndryshme racore, fetare e kombëtare, duke shfaqur dhembshuri e protestë kundër dhunës e vrasjeve në Ukrainë. Nuk ka se si të mos i gëzohet njeriu reagimeve të tilla që manifestojnë mirësi e njerëzi ama gëzimi shuhet sakaq posa të kujtohen manifestimet edhe më të mëdha të dhunës brutale anekënd botës dhe reagimet e plogështa ndaj tyre, nga të gjithë!

   Kur kujton solidarizimin e popujve dhe qeverive anekënd botës me popullin ukrainas që po përballet me një agresion brutal të Kremlinit dhe reagimin e plogësht të po këtyre popujve  e qeverive anekënd botës ndaj barbarive shumëvjeçare në Çeçeni, Burma, Siri,… e vende tjera, nuk ka se si të mos vije në mendje pyetja: Po çeçenet, sirianët, rohingasit,… a ishin njerëz. A e ndanin edhe ata të njëjtin qiell me ne!?, a ishin edhe ata njerëz si ne!? A dëshironin edhe ata të jetonin të lirë dhe të vendosnin vet për mënyrën e tyre të jetesës, besimit e të qeverisjes!? Ku ishte strukur atëherë ky humanizmi i sotëm i botës kur ndaj pjesëtarëve të këtyre popujve po ushtrohej dhunë tipike barbare, vrasje nga afërsia, dhunime e masakrime sistematike, për vite me radhë, dëbime e spastrime etnike por as edhe njëherë nuk ka pasur kaq reagime sikur po shohim gjatë këtyre ditëve ndaj agresionit rus kundër Ukrainës!!! A mund të themi: epo bota, njerëzimi është emancipuar tash, nuk është ajo e kohës kur Rusia e Putinit vite me radhë vriste, dëbonte e masakronte çeçen dhe bombardonte Groznin e qytete tjera në Çeçeni derisa i shndërronte në gërmadha, e as ajo bota ku Asadi i ndihmuar nga Rusia digjte flakë qytetet anekënd vendit të tij, me gra e fëmijë, e as ajo bota kur Kina dhunonte, dëbonte e vriste komunitetin rohinga në Birmani. Nuk jemi as në botën kur uria dhe mungesa e ujit të pijshëm bën kërdi në Etiopi! Dhe kur kujton këto, për një grimë kohë sikur ndjen qetësi por ajo shuhet posa kujton se të gjitha këto kanë ndodhë në shekullin 21!!!

   Dhe kur kujton të gjitha këto, nuk ka se të mos vije një pyetje që të drithëron:

   Protesta dhe keqardhja e sotme për ato që po ndodhin në Ukrainë buron nga ndërgjegjja dhe brendia jonë apo është imitim i të tjerëve rreth nesh – përpjekje për të ju përngjasuar të tjerëve që po duartrokiten!?

  Se cili ka qenë brutaliteti dhe dhuna barbare e Rusisë në Çeçeni, më së miri na e dëfton gazetarja dhe humanistja ruse, Anna Politkovskaia në librin e saj “ÇEÇENIA – Turpi Rusisë”. Në këtë libër ajo mes shumë historive na dëfton edhe këtë të Aishes. Ajo ishte viktime e një bastisje të pjesëtarëve të njësive speciale të forcave ruse të cilët, veç tjerash po kërkonin edhe alkool. Pasi Aisha ju tregon se janë mysliman dhe feja e islame e ndalon konsumimin e alkoolit, ata shtijnë me armë zjarri nga afërsia në trupin e Ajshes. Por jo me plumba të rëndomtë por me plumba të tillë që bëjnë trajektore zigzage nëpër trupin e njeriut duke i shkaktuar plagë kryq e tërthor. Gazetarja dhe humanistja ruse, Anna Politkovskaia në këtë libër na sjell histori edhe më drithëruese. Ajo na tregon edhe për raste kur pjesëtar të njësive speciale ruse, me pretekst të bastisjeve për armë, hynin nëpër shtëpi të ndryshme dhe dhunonin vajza të reja në prani të nënave të tyre si dhe nëna të reja në prani të fëmijëve të tyre!!! Barbari e shkuar barbarisë. Por as edhe njëherë nuk kemi pasur protesta ndaj kësaj dhune brutale të Rusisë të ushtruar vite me radhë anekënd Çeçenisë për vite me radhë. Anna Politkovskaia nuk u ndal as edhe njëherë të vetme të shkruaj e ta afirmoj para botës të vërtetën që po ngjante në Çeçeni, as edhe kur e kërcënuan me vdekje, as kur e helmuan por vazhdoi të shkruaj, protestoi dhe dokumentoi vrasjet e dhunën barbare, derisa e vranë!!! Po sikur të vepronim të gjithë sikur Anna, a do të ishte bota kështu sikur është sot!? Nuk e besoj. Por ja që zëri protestues i Annës haste në vesh të shurdhër dhe dhimbja e saj për njeriun, pavarësisht fesë, kombit apo racës së tij, nuk depërtonte në mendjet dhe zemrat tona e as nuk zinte vendin e merituar në mediet tona!!!

  Por ne jemi të vegjël ta mësojmë botën se si, e kur duhet të reagoj por para se të reagojmë për ngjarjet anekënd botës, a kemi reaguar kur ligësi janë bërë edhe në mesin tonë, nga njerëz puthador nga mesi ynë!?

Shembulli i reagimit të Elena Kovalskaya (drejtore e Teatrit Shtetëror në Moskë) ndaj invadimit të Rusisë mbi Ukrainë, na e dëshmon këtë më së miri. Posa kishte filluar ushtria ruse të depërtoj brenda kufijve të Ukrainës për ta pushtuar atë, humanistja, Elena Kovalskaya jep dorëheqje nga pozita e drejtores së Teatrit Shtetëror në Moskë dhe publikisht deklaron: Nuk punoj për një vrasës ( Putinin vër.jonë)! Elena nuk mjaftohet me kaq por shkruan më tutje: Është e pamundur të punosh për një vrasës e të paguhesh prej tij. Në shenjë proteste kundër pushtimit rus të Ukrainës, po jap dorëheqje. Ju bëjë thirrje të gjithë rusëve që të protestojnë e ta kundërshtojnë luftën e Rusisë kundër Ukrainës dhe të mos heshtim” ka shkruar në adresën e saj elektronike, drejtorja e Teatrit Shtetëror në Moskë, Elena Kovalskaya. Ajo gjithashtru kishte njoftuar komunitetin artdashës se projektet e Teatrit Shtetërore në Moskë nuk do i len në gjysmë por do të punoj vullnetarisht, për realizimin e tyre, pa pagesë.

    Po sahan lëpirësit tonë, e struc politikanët tonë, si reaguan gjatë demonstratave popullore të vitit 1981 kur makineria vrastare jugosllave u sul drejt Kosovës për të shtypur me vrasje e dhunë demonstratat liridashëse!?

   Keni dëgjuar për ndonjë politikan të asaj kohe të ketë dhënë dorëheqje pas urdhrit për t’i shuar me zjarr e hekur demonstratat popullore!?

   Keni dëgjuar të ketë dhënë dorëheqje ndonjë gjykatës a prokuror kur mijëra të rinj e të reja, burra e gra, u dënuam me rreth 25 mijë vite burg dhe u degdisën anekënd burgjeve të Jugosllavisë?

  Keni dëgjuar për këto 22 vite liri, ndonjë ish UDB-ash, prokuror apo gjykatës të ketë kërkuar falje për torturat  apo ndëshkimet që ua kanë bërë shqiptarëve liridashës!?

  Asnjë!?

   Me gjithë këtë mungesë kërkim falje njerëzve të gjakut e gjuhës sonë, ne vazhdojmë të vuajmë për të tjerët dhe mirë që vuajmë ama si shpjegohet që protestojmë kundër invadimit të ushtrisë ruse në Ukrainë por kurrë nuk i kemi dëgjuar të shfaqin keqardhje epo kërkim falje që familjar të tyre i kanë shërbyer një ushtria që bënte krime më mizore në Kroaci e Bosnjë e Hercegovinë!!!

   Dhe për fund, mirë edhe që kemi njerëz, politikan e pushtetar që admirojnë presidentin, Volodimir Zelenskin që lufton kundër invadimit të ushtrisë ruse në atdheun e tij – Ukrainë ama kanë ndje ndonjëherë keqardhje apo do të kërkojnë falje për shkrimet:  Shko ( në Hagë vër.jonë ) Hashim!?

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …