Ylli Mece

YLLI MEÇE: RAMA SHKON NË BERGAMO….. ME “QYLAFIN E BALLISTIT, SELFO QORRI“

Për fatin e mire të tij Rama nuk i përket periudhës historike të kryeministrit shqiptar të pushtuar, Shevqet Verlaci, por dhe as vet Shevqeti, i cili shoqëroi mbretin e Italisë fashiste Viktor Emanuelin e III-të në vizitën e tij në Tiranë në majin e vitit 1941 nuk përkon me kohën e sotme të E. Ramës.

Shpëtoi nga plumbi i heroit Vasil Laçi, mbreti italian, por ama poturet plot i mbushi Shevqeti. Sigurisht, që nëse në vend të tij do të ishte E. Rama, mundej që sot të shpallej “Martir i Demokracisë” ose nga Berisha ose nga vet “armik-miku” i tij Meta.

Por përtej hamendësive paralelizmi në kohë është shumë identik. Jam tejet i sigurt se nëse Rama do ishte personazh i asaj kohe, deomos do të ishte në krye të rreshtit të delegacionit, apo shpurës për t’i dhuruar Kurorën e Skënderbeut në Romë, Mbretit të Italisë pa mbushur saktësisht një javë mbas pushtimit fashist të vendit tonë. Po pse i them këto ? Shkas u bë një interviste e tij dt. 9 tetor në qytetin e Bergamos me rastin e organizimit të një seminari kultura ndryshon botën : “SEMI”( Stories of Excellence Merit and Innovation……. ). Duhet theksuar se i ftuar në prani të shumë hierarkëve të lartë të politikës por dhe të kulturës italiane, Rama në prani të kamerave të kanalit televiziv “Sky tg 24” mbasi hidhet në kujtimet e adoleshencës së tij, u mburret të pranishmëve se ai shkonte enkas në Vlorë jo për pushime, por për te parë Tv italian, se Shqipëria i kishte shpallur luftë artit botëror te shek XX-te, se ne të rinjve, po sipas tij, na qethnin, na matnin këmbët e pantallonave se feja..etj..etj.

Pa u futur në debate dhe duke mos rënë pre e adoleshencës së tij po ndalem te ajo çka është më e rëndësishme por që ngelet më skandalozja e gjithë intervistës së tij të pështirë, aq e pështirë, aq servile, aq antikombëtare saqë nuk do ja pranonin jo vetëm as Legalistët e Zogut por dhe vet Ballistët nuk do dilnin kaq hapur. Mbasi mburr arkitektët italianë se ata na paskëshin projektuar shumë objekte që ne sot i ruajmë si objekte kulture ai, kujtohet se duhet thënë dhe diçka që të justifikojë ardhjen e tyre.Po si ta justifikonte ndërhyrjen italiane të 7 prillit 1939 si miq apo si armiq ? Për të mos i zemëruar italianët e pranishëm duke buzëqeshur para tyre ( paçka se populli ynë i këndoi asaj date 7 prilli mos ardhç kurrë/ se na turpërove flamurë..) kështu që edi zë e deklaron:

“Tirana ka qenë e projektuar nga arkitektët italianë dhe gjithçka që shihni në Tiranë si një monument kulture me një rëndësi të veçantë është realizuar dhe ndërtuar pikërisht nga arkitektë italianë në periudhën përpara dhe gjatë pushtimit fashist. Edhe gjatë pushtimit fashist të themi ka qenë një pushtim sikur të ishte diçka më se e natyrshme sepse Shqipëria i përkiste kësaj perandorie dhe nuk besoj se do ketë asnjë ndryshim në marrëdhëniet.”

Për pjesën e parë të frazës që ka të bëjë me ndërtimin e infrastrukturës, Rama thotë në mënyrë tinzare një të vërtetë të hidhur, të hidhur sepse nuk e shpjegon që përse i ndrtoi Italia e Mussolimnit këto objekte, dhurate për shqiptarët apo u nevojiteshin për qëllimet e tyre?

Duke vazhduar më poshte po sipas tij, te gjysma tjetër e frazës ai bie në meditime të skizofrenit artist, Koçit, të teta Ollgës “Zonjës nga qyteti” (teta Ollga: Ahhh… këta artistët o janë të mënçur shumë o kanë rrodhisur nga trutë).Po pse ?!..Sepse Rama deklaron se pushtimet janë të mira ngaqë armiku ndërton pallate, rrugë, godina ministrish, objekte, na sjell teknologji na çon përpara se na jep marmelatë, makarona na bën me mustaqe spic, na rrit leshrat shkurt na zhvillon dhe emancipon shoqërinë, kështu që Rama duke marrë pozicionin e ballistit vlonjat “Selfo Qorri”( personazh i filmit “Kur zbardh një ditë”), as nuk e ka problem nëse është shqiptar apo italian, sepse sipas tij pushtimi ishte fare i natyrshëm, me mendjen e këtij kaqoli sarahosh që bredh lartë e poshtë Evropës me çitjane turqie ..”Shqipëria i përkiste kësaj perandorie”. Pyes ty or kreu i ministrave tanë: Kujt perandorie i përket Shqipëria, asaj latine?

Po sikur mbas kësaj deklarate të ngrihet Turqia e të thotë se ne historikisht jemi vëllezër me shqiptarët, sepse për pesë shekuj e gjysëm kanë qenë në perandorinë tonë?( sepse shprehijen, qe jemi vëllezer me turqit e ke deklaruar ti Edi dhe para Erdoganit) por mund të ndodhë që në të pastajmen Greqia nga inati të thotë: Qirjes Edi Shqipëria është Epir ndaj dhe ne nuk kemi për ta hequr ligjin e luftës “sikur kaq ta bëni dhëmbin” !, Apo më keq akoma, Serbia shoviniste të bëhet xheloze dhe ajo të deklarojë se mbas kaq e kaq shekuj, toka dardane është….” Nashu Kosovo”?!

Pyes a ke gjak shqiptari ti or kryeministri ynë ?

A i mat fjalët dhe a mendohesh apo flet si e “ëma e Zeqos majë thanës”?

Kush të ka autorizuar ty që të nxjerrësh nga goja ide të tilla?

Kush të autorizon ty të flasësh në emër të atyre që janë kundër pushtimit të Shqipërisë ?

E di se dhe ti ( të takonte që përemrin të ta shkruaja me gërmë të madhe, por ti je shume i vogël dhe ende latant), pra a e di se je vetëm një përfaqësues i shtetit shqiptar dhe kurrë s’duhet ta mendoje se je gjithë Shqipëria,?!

Por dhe si një përfaqësuesi saj ti i ke ulur aq shumë vlerat e vendit tënd, saqë bëre xhelozë gjithë ballistët klasikë që për çudi u ranë dhe ata dy dhëmbë që u patën ngelur nga pulat e kotecëve të kohës. U ranë, sepse jua u menderose “ashi qare” .

Jo për gjë por ata të paktën e deklaronin se “Shqipëria është e shqiptarve”, paçka se jua u bënin me sy dhe italianit dhe gjermanit teksa ti u thua hapur se ne jemi Itali. Sigurisht nderojmë dhe respektojmë popullin italian, sigurisht jemi për miqësinë e mire midis dy vendeve, sikurse dhe me çdo vendi tjetër, sigurisht që nuk e harrojmë atë që bëri qeveria dhe populli italian në vitet 90-te apo dhe populli grek për shqiptarët, por dhe populli italian nuk e harron kurrë atë që bëmë ne për bijtë e tyre që na erdhën si fashistë dhe mbas kapitullimit më 1943 i mbajtëm si bijtë tanë disa nëpër formacionet partizane e disa të tjerë nëpër familjet e atyre që u kishin vrarë bijtë, sikurse dhe populli grek nuk e harron që ne strehuam bijtë e tyre luftëtarët e çlirimit në malet e Gramozit nga përndjekja e trupave monarkofashiste.

Kaq shpejt e harrove ti, që në vitin tuaj të mbrapshte në 1997 njëqind investitorë italianë në Shqipëri i kërkuan senatit të tyre që të ndërhynin me trupa “ për të mbrojtur interesat e tyre ekonomike”, gjë që vet Senati italian nuk e miratoi, nuk e miratoi, sepse do konsiderohej si një pushtim i dytë në Shqipëri teksa komunistet italiane e denoncuan si pushtim madje dhe operacionin ushtarak të ashtuquajtur humanitar“Alba” të tillë e cilësuan. Po pse kjo a nuk ishte rrjedhojë e politikës së rracës tuaj anti-kombëtare?

 Ti vet e thua dhe me të drejtë në intervistën tënde se s’ka rendësi se kush është ne pushtet e majta apo e djathta qe do te thotë se ju kini të njëjtin surrat.

E di ti or Ramë aga, ai regjim i mbyllur që s’të la ty te bëheshe si majmun me leshra te gjata e me mjekër i doli zot vendit për gjysëm shekulli, pa çka se thua se ti me shokët e tu e dini se sa paskeni hequr në atë regjim! Mos vallë e the këtë gjë për të justifikuar çdo lloj pushtimi të na bëjnë?

JA e dini ju z.Rama se dhe vet italianet e kanë dënuar jo vetëm okupimin e vendit të tyre nga Gjermania naziste, por dhe okupimin e Shqipërisë nga Italia. Dhe që ta kuptosh mirë këtë gjë, okupatorët nuk vijnë me pëllumba e trëndafila në duar por me avionë, tanke, autoblinda me armë e mijëra e mijëra ushtarë. Po të lexosh arkivat ushtarake të Italisë, do e gjesh aty se çfarë thonë ata vet me gojën e tyre për ndërhyrjen imperialiste në Shqipëri, madje unë po ju kujtoj se më 1920 kur Italia mbante ende të pushtuar Vlorën, vet populli italian e kundërshtoi kërkesën e gjeneral Piaccentinit që të dërgonin trupa të tjera shtesë për të përballuar kryengritësit shqiptarë.I di ti këto apo jo, edi se vet populli italian u ngrit në demonstrata në qytetet e Brindisit, Ankonës e gjetkë (lexo “La rivolta di Arditi” por dhe unë kot të them, ti nuk lexon historinë e vendit tënd e jo më të Italisë).

Diskutimi yt dhe paraqitja jote të paktën me atë fragment të shkruar është tërësisht anti kombëtar, kapitullues që interesat e vendit jua u shet të huajve e jo vetëm kaq, por unë ta kam merakun se mos dhe Mussolinin e V. Emanuelin i shpall miq të popullit shqiptar dhe i dekoron me “Urdhërin e Shqiponjës”, sikurse mund t’i shpallësh heronj të demokracisë shqiptare. Mos vallë ti indirekt u jepje leksion italianëve që dhe ata të riabilitojnë Mussolinin dhe fashizmin e tij ? Të pranishmit i le me gisht në gojë.

Ata të duartrokitën nga gëzimi duke menduar: “Shyqyr që e mbaroi intervistën”! Nuk dua të merrem me idiotësitë e tjera që ke shprehur në atë studio televizioni, sepse fundja nuk ke asnjë ndryshim nga “Koçi i teta Ollgës”, por habitem se si Partia socialiste mban ende si lider, një person si ti! In memorium…- I riu Adolf Hitler u paraqit në katedrën e arteve figurative me punimin në pikturë të titulluar “Rrënojat e Vjenës”, profesori i tij e ngeli për mungesë talenti. Vonë, profesori ishte penduar duke thënë: Do kisha bërë mirë ta kisha kaluar Hitlerin me pikturën e tij”Rrënojat e Vjenës”, se sa e lashë, ta kthente Vjenën….. në rrënoja.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …