Radio Kosova e Lirë Radio-Kosova e Lirë, Radio e luftës çlirimtare, paqes dhe bashkimit kombëtar, Zëri i lirisë, besnikja e pavarësisë dhe e bashkimit të shqiptarëve.
Tema të tjera...
Liria që lind nga dhimbja: Gruaja si urë mes jetës dhe luftës
Të nderuara zonja dhe zotërinj,
Të nderuara gra ishë të burgosura politikie,
Të nderuar përfaqësues institucionalë, Nënkryetar z.Arben Shala dhe ju të pranishëm
Është nder dhe përgjegjësi e veçantë të flas sot në Komunën e Drenasit — një trevë që përfaqëson qëndresën, sakrificën dhe përkushtimin e palëkundur për liri.
Unë qëndroj para jush në dy role që lidhen natyrshëm me njëra-tjetrën: si ish e burgosur politike dhe si zyrtare për barazi gjinore në nivel komunal. Këto dy përvoja nuk janë të ndara. Ato janë vazhdimësi e së njëjtës rrugë — nga rezistenca për liri, në angazhimin për barazi dhe drejtësi brenda institucioneve të Republikës së Kosovës.
Liria nuk ka ardhur kurrë si dhuratë e rastësishme e historisë, por si rezultat i dhimbjes, sakrificës dhe përballjes së vazhdueshme me padrejtësinë. Në rrugëtimin e popujve për mbijetesë dhe dinjitet, gjithmonë kanë ekzistuar figura që kanë mbajtur peshën më të rëndë të kësaj përpjekjeje — shpesh pa zë dhe pa lavdi.
Gruaja përfaqëson një nga këto figura themelore. Ajo nuk ka qenë vetëm viktimë e luftës, por forcë aktive e rezistencës, udhëheqjes dhe shpresës. Ajo ka qenë ura që ka lidhur jetën me luftën, dhimbjen me qëndrueshmërinë dhe humbjen me aspiratën për liri.
Që nga lashtësia, roli i gruas në përballjen me pushtimet dhe padrejtësitë ka qenë i dukshëm. Një shembull i hershëm historik është Mbretëresha Teuta (shekulli III p.e.s.), sundimtare ilire dhe simbol i rezistencës kundër Perandorisë Romake. Figura e saj shënon një moment të rëndësishëm në histori, duke dëshmuar se udhëheqja politike dhe ushtarake nuk kanë qenë role të rezervuara vetëm për burrat.
Në periudha më të vona, gruaja shqiptare shfaqet edhe si subjekt i persekutimit politik dhe dhunës shtetërore. Marie Shllaku (1922–1946), aktiviste dhe intelektuale nacionaliste shqiptare, përfaqëson dimensionin e flijimit për të drejtat kombëtare. Ajo u arrestua, u torturua dhe u pushkatua në Prizren nga autoritetet jugosllave, duke u shëndërruar në simbol të gruas së persekutuar për bindjet e saj politike. Rasti i saj dëshmon se lufta për liri nuk zhvillohej vetëm në front, por edhe në burgje, në gjyqe dhe në pushkatime, ku gratë përballeshin me dhunë të shumëfishtë — fizike, psikologjike dhe morale.
Në kohët më të afërta, përfshirja e grave në rezistencë mori edhe formën e drejtpërdrejtë të luftës së armatosur. Figura si Xhevë Krasniqi-Lladrovci, pjesëtare e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, përfaqëson fuqishëm gruan luftëtare që mori përsipër rreziqe të barabarta me burrat. Kontributi i saj, si dhe i shumë grave të tjera, dëshmon se lufta për liri ishte një përpjekje e përbashkët, ku gratë nuk qëndruan vetëm në prapavijë, por u bënë pjesë aktive e rezistencës, duke sakrifikuar jetën për idealin e lirisë.
Përtej armëve dhe burgjeve, gruaja ka mbajtur edhe barrën e mbijetesës gjatë dhe pas luftës. Ajo ka qenë nënë, bijë dhe bashkëshorte, duke ruajtur jetën familjare, identitetin kulturor dhe shpresën, edhe kur gjithçka përreth ishte e shkatërruar. Në vitet ’90 në Kosovë, gratë mbajtën gjallë arsimin, shëndetësinë dhe organizimin shoqëror në kushte represioni. Ato ishin pjesë e rezistencës paqësore, e organizimeve qytetare dhe e strukturave mbështetëse që ruajtën dinjitetin kombëtar.
Pas përfundimit të luftës, roli i gruas vazhdoi si ndërtuese e demokracisë dhe paqes, si dhe si shëruese e plagëve të padukshme të shoqërisë. Ajo e ktheu traumën në forcë për rindërtim shoqëror dhe për përfshirje më të gjerë në jetën publike.
Liria që gëzohet sot është rezultat i një historie të gjatë dhimbjeje, sakrifice dhe qëndrese. Në këtë proces, gruaja ka qenë dhe mbetet një urë e gjallë mes jetës dhe luftës — mes humbjes dhe rindërtimit, mes dhimbjes dhe shpresës.
Duke njohur figurat si Mbretëresha Teuta, Shote Galica, Hyrie Hana, Marie Shllaku, ish të burgosurat e ndërgjegjes politike në periudha të ndryshme të historisë, si dhe luftëtaret e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, përfshirë Xhevë Krasniqi-Lladrovci, ne nderojmë jo vetëm kontributin individual të këtyre grave, por rolin e pazëvendësueshëm të gruas në historinë e lirisë sonë.
Një shoqëri që e njeh dhe e vlerëson këtë rol nuk mjaftohet me kujtesë simbolike. Ajo ndërton mekanizma realë për barazi gjinore, përfaqësim të drejtë dhe vendimmarrje të barabartë. Sepse liria nuk është e plotë pa barazi, dhe demokracia nuk është e qëndrueshme pa pjesëmarrjen e plotë të grave.
Vetëm duke e institucionalizuar këtë barazi, ne e nderojmë me dinjitet sakrificën e grave të djeshme dhe ndërtojmë një të ardhme më të drejtë dhe më humane për Kosovën.
Nga kjo foltore në Drenas, apeli im institucional është i qartë:
Kuvendi i Republikës së Kosovës duhet të forcojë mbikëqyrjen e zbatimit të ligjeve për barazi gjinore dhe të sigurojë që drejtësia tranzicionale të përfshijë në mënyrë të plotë gratë e persekutuara politikisht.
Qeveria e Republikës së Kosovës duhet të hartojë dhe zbatojë politika konkrete për mbështetjen ekonomike, sociale dhe shëndetësore të grave që kanë përjetuar burgim politik dhe pasoja të luftës.
Komuna e Drenasit, si nivel i afërt me qytetarin, duhet të fuqizojë mekanizmat lokalë për barazi gjinore, të rrisë përfaqësimin e grave në vendimmarrje dhe të institucionalizojë kujtesën e kontributit të grave përmes dokumentimit dhe aktiviteteve zyrtare.
Barazia gjinore nuk është dekor institucional.
Ajo është detyrim kushtetues.
Ajo është standard demokratik dhe dëshmi e pjekurisë së shtetit tonë.
Liria për të cilën sakrifikuan gratë e Kosovës nuk ishte vetëm liri territoriale. Ishte liri për dinjitet, për zë dhe për përfaqësim të barabartë.
Nëse gratë kanë qenë pjesë e themelimit të kësaj lirie, ato duhet të jenë pjesë e barabartë e drejtimit të saj. Vetëm atëherë do të mund të themi me bindje se liria që lindi nga dhimbja ka marrë kuptimin e saj të plotë — në Drenas dhe në gjithë Kosovën.
Ju faleminderit për mirkuptim.
