Metë Bytyqi

Metë Bytyqi: Kontekstet, apo diktatura e pakicës

Kontaminimi i ambientit politik, vazhdimisht të mbajtur në vlerat e tensionit dhe rrezikut të lartë, ashiqare, ishte edhe mbetet synimi i ish diktaturës së pakicës serbe që tashmë ka derivuar në lëvizje-parti paramilitariste, Vetëvendosje. Shkurt, diktatura e pakicës, e përqendruar në Lëvizjen Vetëvendosje ka rrënjët në sfondin e ish diktaturës së pakicës.

Ligjërimi në vetvete merr dhe jep mesazhet, në pajtim me kontekstet e parathëna. Kontekst i parathënë  është aftësia e dërguesit të mesazhit, areali politik, jetësor dhe ambienti i tij. Ambienti i pranimit të këtij mesazhi është po aq kontekst, sa vet zhdërvjelltësia e fakteve, nivelit receptues si dhe utilitarizmi i këtij mesazhi. Ndërlidhja e dërguesit dhe pranuesit të mesazhit është po aq kontekst sa vet mesazhi. Kontekstet e ndërlidhura, dërgues, pranues mesazhi janë lidhja e tërësisë së kontekstit rast, në kuptimin formal të ligjërimit kontekstual.

Konteksti zakonisht nënkupton varshmëri, ndërlidhje të elementeve të tërësisë, bashkëjetesë. Në sociologji është i rëndësishëm konteksti i situatës apo interakcionizmi simbolik, ndërsa në psikologji nënkuptohen faktorët e jashtëm që ndikojnë në një komunikim, konteksti në gjuhësi nënkupton elementet e një situate të komunikimit, të gjitha këto, për të arritur te konteksti politik.

Çka dhe cili është konteksti politik sot?

Definimi i konceptit sot, ndërlidhë imagjinatën, përvojën dhe idenë e kreatorit të këtij koncepti. Pa paragjykuar fuqinë e racionalitetit të kreatorit, sot ka kuptimin e fuqisë së tij. Hiq kuantistët, utilitaristët dhe pseudomendimtarët opinionbërës, politika ka gjasa të ketë fuqinë e përcaktimit të këtij koncepti pragmatist.

E kaluara jonë e afërt, sjell kuptimin e parë për të sotmen. Cila ishte e kaluara jonë e afërt? Nëse pyesim politikanin, presim që përgjigja të jetë se ajo ishte sfiduese. Nëse pyesim opinionbërësin, presim që përgjigja të jetë se ajo ishte tragjike. Nëse një qytetar e lidhë të sotmen me konceptin nominal me të sotmen e 24 orëve, atëherë kemi aq të sotme, sa qytetarë.

Ky kontekst, i lidhur me politikë dhe sot, del të jetë materie e gjallë, e vrullshme, madje spektër real dhe virtual, kontekste politike sa njerëz i nën renditën këtij meditimi.

Këta venerues real, i përshtaten fuqisë së situatave të krijuara në kontekste që mbërthejnë brenda idenë e lirisë, demokracisë, ligjit dhe zbatimit të tij. Brenda kësaj imazherie, vota del të jetë fuqia e vetme e individit përball sfidës së jetësimit të vetvetes, hommo politicus-it.

Kosova, sui generis

Në Republikën e Kosovës, amplituda e mospranimit të vlerës së numrit, si shenjë themelore e demokracisë, në vend se të zbutet, për shkak të së kaluarës tonë të afërt sfiduese, shpërqendrohet në diçka tjetër, madje, merr kahe të papranueshme. Ngjan rebelimi, duke prodhuar furtuna në shishe. Ky rebelim, në vend se të matet me faktorin e vet, për të prodhuar multiefektin social, ndryshimin cilësor në ambientin politik, vota në kuptimin e kontekstit ligjor, mbërthen kontekstualitetin e huaj (serb) duke u bërë diktaturë e pakicës.

Diktatura e pakicës është diktaturë shumë e rrezikshme në kuptim të numrit të viktimave. Kjo diktaturë e pakicës, në kontekstin e Republikës së Kosovës, shpërdori në mënyrën më të paturpshme kontekstet. Flamuri, rigjeti pronar të shpifur, himni po ashtu pësoi një shpërdorim të paturpshëm në opinion duke u përvetësuar nga kjo diktaturë. Kombëtarja jonë e dytë në futboll, del të jetë makthi i radhës, për këtë diktaturë të pakicës. Kjo diktaturë tenton të marrë tapitë e pronësisë së gjeografisë nacionale, kushtetutshmërinë, legjislacionin, sigurinë e brendshme, ndërsa partneritetin strategjik nacional e lë në udhëkryq, pashpjegueshëm.

Ku do të ndalet kjo diktaturë e pakicës?

Arsenali i 86 çantave tragjikomike, nuk mund ta prishin kontekstin historik sot, të lidhur me të kaluarën tonë sfiduese, të lidhur ngushtë me ShBA-në dhe vlerat e Bashkimit Evropian. Por, nëse ligji nuk ua tregon vendin autorëve të këtyre çmendurive të diktaturës së pakicës, zhvillimet mund të shkojnë në dy drejtime. Ose do të ballafaqohet me ligjin që të mbetet e përqendruar në numrat e vet real ose hynë në rrugën pa krye të dhunës fizike, psikologjike, virtuale, duke vijuar të krijojë më shumë armiq për shumicën e këtij vendi se vet shteti kundërshtar i përjetshëm i shqiptarëve, Serbia, si diktaturë e pakicës në Kosovë. Kontaminimi i ambientit politik, vazhdimisht të mbajtur në vlerat e tensionit dhe rrezikut të lartë, ashiqare, ishte edhe mbetet synimi i ish diktaturës së pakicës serbe që tashmë ka derivuar në lëvizje-parti paramilitariste, Vetëvendosje. Shkurt, diktatura e pakicës, e përqendruar në Lëvizjen Vetëvendosje ka rrënjët në sfondin e ish diktaturës së pakicës. Ndryshe, Republika e Kosovës nuk do të ishte pështyrë vazhdimisht nga këta diktatorë të pakicës, vazhdimisht duke ngjitë etiketa, në pajtim me baballarët e tyre biologjik dhe ideologjik të ish diktaturës së pakicës. Kësaj diktature të pakicës nuk i pëlqen asgjë në Republikën e Kosovës, paçka që është pakicë që jeton delirin e vetmjaftueshmërisë.

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …