Sadik Halitjaha: HARRESA – TRAGJEDI E SHQIPTARËVE

Kjo veti na ka përcjellë ndër shekuj!
Nga mungesa e shkrim-leximit në gjuhën tonë, u përdor mba mendja; kjo u ruajt në folklor duke kënduar me lahutë këngë, duke biseduar në kulla e në odat tona, sepse shkolla nuk kishte.

Si pasojë e harresës dhe pajtimit të lehtë, ne hoqëm dorë nga shumë pjesë të atdheut. Të qenit me territor të bollshëm dhe autokton në tokën tonë, kurrë nuk kemi luftuar t’i zgjerojmë tokat; përherë të tjerët kanë marrë pjesë të shumta të atdheut tonë.

Sidomos humbje të mëdha u bënë gjatë viteve 1875–1878, kur dhuna serbe e zbraz krahinën e Toplicës nga shqiptarët, duke i dëbuar drejt Turqisë. Populli që u dëbua me dhunë e zjarr, kurrë më nuk u kthye në trojet e veta autoktone.

Sa herë u fol për këtë pastrim etnik, e vetmja gjë që u mbajt mend ishte se u dogjën shtëpitë shqiptare, u vranë ata që kundërshtuan shpërnguljen dhe u vunë në hi. Asnjëherë nuk u shkrua numri i saktë sa janë shpërngulur e sa janë vrarë.
E vetmja gjë që u mbajt mend është se shqiptarët shtriheshin në vendbanime në Toplicë deri te “Molla e Kuqe”.

Kurrë nuk u përcaktua kufiri, edhe pse thuhet se 2/3 e Nishit e popullonin shqiptarët.

Pse u dashka ta zhvendosim kufirin te një mollë, qoftë e kuqe apo e bardhë?

Kurse sllavët, duke qenë pa atdhe dhe të ardhur nga lugina e Danubit, grabitën me luftë tokat tona dhe kurrë s’u zmbrapsen. Shqiptarët i mbajti vetëm shpresa se, kur të duam, i rimarrim tokat tona. Kështu mbeti shprehja “si në gardh të shkjaut”.

Ata, sa përparonin në tokat tona, vendosnin kufij, ndërsa tanët i quanin “gardh” (i përkohshëm).

Edhe sot, në këtë kohë kur flasim, na zbrazet Medvegja, Bujanoci e Presheva. Serbia këtë e quan “pasivizim i adresave”, një shprehje e përkthyer nga serbishtja. Nëse e kuptojmë drejt, kjo është dëbim nga vendi dhe nga shtëpitë e tyre.

Kushdo që del jashtë vendit për disa muaj, kur kthehet duhet të rinovojë dokumentet; i thonë se nuk gjendet në librin e amzës, pasi ato janë shqyer, ndryshuar, si dhe tokat dhe librat kadastralë janë tjetërsuar. Si përfundim, u thonë: “nuk jeni të këtushmit, nuk keni adresë” – kësaj i thonë “pasivizim i adresave”.

Si ka mundësi që Qeveria e Serbisë, për një plakë në Gjakovë që banon në banesë komunale, e ngriti çështjen në Këshillin e Sigurimit, ndërsa sot ajo ruhet nga Policia e Kosovës me ndërrime, sipas kërkesës së saj për siguri?

Ndërsa shqiptarët e Medvegjës, Bujanocit dhe Preshevës nuk kanë aspak siguri; përkundrazi, shteti serb ua rrezikon jetën çdo ditë.

Qeveritë shqiptare nuk bëjnë zë! As të drejtat elementare nuk u sigurohen shqiptarëve në Serbi: burgosen për përdorimin e flamurit, nuk u lejohen librat shqip, nuk u pranohen diplomat, u hiqet lapidari nga oborri i komunës në Preshevë.

Qeveritë tona i ngushëllojnë duke e zbutur situatën: “hajt se s’kanë ku e çojnë lapidarin”. Ndërkohë, në të njëjtën kohë, u ngrihet një lapidar në Shkodër serbëve të vrarë gjatë Luftës së Parë Botërore, në përpjekje për pushtimin e qytetit.

Në Kosovë u jepen territore ekstra kishave ortodokse, që dikur ishin shqiptare të kohës bizantine, ndërsa sot pa të drejtë quhen kisha serbe.

Qeveria e Kosovës ndihet nën presion nga BE-ja për krijimin e Bashkësisë së komunave serbe në veri, me të drejta të veçanta për serbët, edhe pse nuk janë autoktonë këtu. Evropa kërkon që ata të “rehatohen” e “sigurohen”, si gjithmonë në kurriz të shqiptarëve.

Pas një marrëveshjeje ndërkombëtare me Serbinë, kufijtë aktualë do të konfirmohen dhe tokat tona do të mbeten përgjithmonë nën Serbi, ndërsa shqiptarët atje do të zhduken. Kjo është tradhtia e radhës që pritet!

Asnjëherë nuk u bie ndërmend pushtetarëve tanë të kushtëzojnë dhe barazojnë të drejtat e shqiptarëve autoktonë në Serbi. Kjo është turp dhe tradhti kombëtare!

Sa për sy e faqe, provuan t’u dërgojnë libra, por u ndalën në kufi. Asnjë reagim!

Në shekullin XXI ndodhin gjëra mesjetare për shqiptarët, dhe nuk ka asnjë reagim nga Shqipëria. Pse nuk reagon në instanca ndërkombëtare? Pse nuk e ngre zërin qoftë edhe për një shqiptar të vetëm?

Pse nuk i vizitojnë pushtetarët e Kosovës dhe Shqipërisë shqiptarët e atjeshëm? Pse nuk i adresojnë kërkesat në Këshillin e Sigurimit dhe në Strasburg?

Serbia nuk ka zbatuar asnjë marrëveshje – as me Kosovën. Ajo njeh vetëm forcën!

Kush po i viziton shqiptarët e robëruar? Kush po e ngre zërin për ta?

Ky komunitet bëri referendum për bashkim me Kosovën, luftoi për liri, por u shty drejt Marrëveshjes së Konçulit më 20 maj 2001, duke u demobilizuar UÇPMB-ja. Kjo marrëveshje parashihte disa të drejta, të cilat sot janë shkelur plotësisht.

Po ashtu, çfarë të drejtash u garantuan shqiptarëve në Maqedoni pas Marrëveshjes së Ohrit? Edhe sot ata nuk janë të barabartë.

3% e serbëve në Kosovë kanë më shumë të drejta se 40% e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut!

Populli duhet të organizohet dhe të kërkojë barazi reale, ose vetëvendosje.

Çfarë pret Qeveria e Kosovës?
Çfarë bën Qeveria e Shqipërisë?

Në këtë kohë të trazuar, kur ligji është zëvendësuar nga forca, ne si popull duhet të bashkohemi më shumë se kurrë.

Rroftë bashkimi kombëtar në një Shqipëri të vetme!

02 prill 2026
Sadik Halitjaha

Kontrolloni gjithashtu

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, -Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. -Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. -Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. -Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Albert Z. ZHOLI Kam pasur fatin të zhvilloj shumë takime dhe intervista me aktorin e madh "Nderi i Kombit" Robert Ndrenika. Në jetën e përditshme ai është krejt ndryshe nga shpërthimi artistik që shohim në skenë apo në ekran. Një intelektual i qetë, i mençur, i kulturuar, me një finesë komunikimi që të bën menjëherë për vete. Në bisedë flet me maturi, me humor të hollë dhe me atë urtësi që vjen vetëm nga njerëzit që kanë jetuar shumë dhe kanë lexuar akoma më shumë. Ndërsa në skenë ai shndërrohet krejtësisht: shpërthen me energji, emocion dhe forcë interpretimi, duke e bërë publikun të qeshë, të mendojë apo të përlotet. Bisedat me të kanë qenë gjithmonë si orë mësimi. Nga çdo takim me Robert Ndrenikën merr diçka: kulturë, përvojë jetësore, filozofi të thjeshtë njerëzore dhe mbi të gjitha dashurinë për artin. Pikërisht ndaj, kur shoh reagimet e ashpra ndaj një deklarate të tij si qytetar, mendoj se duhet të dimë të ndajmë figurën e kolosit të skenës shqiptare nga bindjet apo simpatitë personale që ai mund të ketë në jetën e tij private. Debatet shterpw Ende në rrjetet sociale vazhdon të diskutohet deklarata e aktorit të madh shqiptar Robert Ndrenika gjatë paraqitjes së kryebashkiakut Erion Veliaj në seancën gjyqësore të kësaj të premteje. Në atë seancë një numër i madh artistësh kishin shkuar në mbështetje të Veliajt, ndërsa takimi më i komentuar ishte ai i Robert Ndrenikës me kryebashkiakun, pak minuta para nisjes së procesit. Fjalët e aktorit: “Ç’të mbeti nga burgu, do ta vazhdoj unë”, krijuan menjëherë reagime të shumta. Disa e interpretuan si humor të hidhur, disa si solidaritet njerëzor, të tjerë si mbështetje politike. Në rrjetet sociale shpërthyen debatet, kritikat, ironitë dhe madje sulmet personale. Por pikërisht këtu lind nevoja për një reflektim më të thellë: a duhet gjykuar një artist i madh për një deklaratë emocionale të bërë si qytetar? Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata mbeten njerëz me bindje, dobësi, simpati dhe preferenca personale. Një artist nuk jeton vetëm në skenë. Ai ka dy jetë: jetën artistike dhe jetën qytetare. Në skenë ai i përket publikut, historisë dhe artit; jashtë saj ai i përket vetes, bindjeve dhe emocioneve të tij njerëzore. Aktor i madh Robert Ndrenika është një nga aktorët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave. Breza të tërë janë rritur me rolet e tij në teatër dhe kinematografi. Ai nuk është thjesht një aktor i suksesshëm, por një institucion më vete i artit shqiptar. Emri i tij lidhet me dhjetëra role që kanë hyrë në memorien kolektive të shqiptarëve. Nga “Horizonte të hapura”, “I teti në bronx”, “Kapedani”, “Koncert në vitin 1936”, “Në shtëpinë tonë”, “Mësonjtorja”, “Prefekti”, “Nëntori i dytë”, “Besa e kuqe”, “Shirat e vjeshtës”, “Shi në plazh” e deri te dhjetëra interpretime të tjera në teatër, Robert Ndrenika ka qenë një shkollë më vete interpretimi. Figura e tij artistike është ngritur mbi talentin, punën dhe përkushtimin shumëvjeçar ndaj skenës shqiptare. Vetëm roli i Qazim Mulletit tek filmi “Prefekti” do të mjaftonte që emri i tij të mbetej përgjithmonë në historinë e kinemasë shqiptare. Ndërsa personazhe të tjerë si Stefi, Agush Kalemi apo Fotaqi treguan dimensionin e jashtëzakonshëm të një aktori që dinte të lëvizte mes humorit, dramës dhe tragjikomikes me një natyrshmëri të rrallë. Deklarata spontane Por gjithë kjo pasuri artistike nuk mund dhe nuk duhet të fshihet nga një deklaratë spontane apo nga një simpati personale politike. Nuk mund të kryqëzohet një artist i madh sepse si qytetar ka zgjedhur të mbështesë dikë, ashtu siç miliona njerëz mbështesin parti, drejtues apo ekipe sportive të ndryshme. Dikush është me Partizanin, dikush me Tiranën; dikush majtas, dikush djathtas. Kjo është pjesë e pluralizmit dhe e lirisë individuale. Është e mundur që Robert Ndrenika të ketë simpati njerëzore për Erion Veliajn. Është gjithashtu e mundur që ai ta vlerësojë për investimet që janë bërë në art, kulturë, teatro apo aktivitete artistike gjatë kohës që Veliaj drejtoi Bashkinë e Tiranës. Kjo mbetet zgjedhje personale dhe nuk cenon aspak madhështinë e tij si artist. Problemi qëndron tek mënyra sesi shoqëria jonë reagon. Ne shpesh kalojmë menjëherë nga adhurimi në linçim publik. Një deklaratë e vetme mjafton që rrjetet sociale të harrojnë kontributet e një jete të tërë. Kjo është padrejtësi morale dhe mungesë kulture demokratike. Në vendet me traditë demokratike artisti ndahet nga bindja e tij politike. Askush nuk ua mohon veprat artistëve sepse votojnë majtas apo djathtas. Arti nuk është gjykatë politike. Një aktor nuk matet me deklaratat e momentit, por me atë që ka lënë në kulturën kombëtare. Robert Ndrenika ka lënë shumë më tepër sesa një fjali të komentuar në rrjetet sociale. Ai ka lënë personazhe, emocione, humor, lot dhe kujtime që jetojnë prej dekadash në publikun shqiptar. Rreziku Një komb që nuk respekton ikonat e tij artistike rrezikon të humbasë kujtesën kulturore. Kritika është normale dhe demokracia e lejon debatin, por debati nuk duhet të kthehet në fshirje të figurës së një artisti që i ka dhënë aq shumë kulturës shqiptare. Ndaj, përtej polemikave të ditës, duhet të dimë të ndajmë artistin nga qytetari. Robert Ndrenika mbetet një kolos i skenës shqiptare. Ndërsa Robert Ndrenika qytetar ka të drejtën e tij të mendojë, të ndiejë dhe të mbështesë kë të dojë. Pikërisht kjo ndarje është thelbi i një shoqërie demokratike dhe i qytetërimit kulturor.

Albert Z. Zholi: Robert Ndrenika mes artit dhe qytetarisë, mes madhështisë dhe kryqëzimit

-Shoqëria shqiptare shpesh ka prirjen t’i vendosë figurat publike në piedestal, duke harruar se ata …